Otwórz menu główne

Brzostowa Góra

wieś w województwie podkarpackim

Brzostowa Górawieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie kolbuszowskim, w gminie Majdan Królewski[2][3].

Brzostowa Góra
wieś
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Powiat kolbuszowski
Gmina Majdan Królewski
Liczba ludności (2016–12–31) 943[1]
Strefa numeracyjna 15
Kod pocztowy 36-110
Tablice rejestracyjne RKL
SIMC 0799003
Położenie na mapie gminy Majdan Królewski
Mapa lokalizacyjna gminy Majdan Królewski
Brzostowa Góra
Brzostowa Góra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Brzostowa Góra
Brzostowa Góra
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Brzostowa Góra
Brzostowa Góra
Położenie na mapie powiatu kolbuszowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kolbuszowskiego
Brzostowa Góra
Brzostowa Góra
Ziemia50°23′03″N 21°46′24″E/50,384167 21,773333
Pieczęć z 1788

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnobrzeskiego.

Według etymologii ludowej nazwa pochodzi od staropolskiego „brzostowy-brzozowy” („brzost” to nazwa wiązu górskiego, drzewa pospolitego w całej Polsce), a dodanie rzeczownika „góra” ma sugerować, iż jest to teren górzysty.

Najstarsze znaleziska potwierdzające obecność człowieka na terenie obecnej Brzostowej Góry pochodzą z okresu neolitu (5200-1900 p.n.e.)[4].

Wieś założona w pierwszej połowie XVIII wieku. Pierwsi osadnicy zajmowali się wypalaniem i wyrębem puszczy, produkcją potażu (produktu powstającego ze spalania drewna i węgla drzewnego, służącego m.in. do wyrobu szkła i mydła). W okresie przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, w województwie sandomierskim, była królewszczyzną, tzn. nie własnością szlachecką, lecz królewską, państwową, Po pierwszym rozbiorze Polski (1772) weszła w skład państwa austriackiego, jako część Galicji. Początkowo tereny dawnej kasztelanii sandomierskiej dzierżawił hrabia Józef Kajetan Ossoliński, później Kulczyccy, a w roku 1835 część byłych królewszczyzn, czyli tzw. dóbr kameralnych, kupił na licytacji Jan Roch Dolański, właściciel Grębowa. Jego córka Balbina Domicela wyszła za Józefa Kozłowieckiego (pradziadka kardynała Adama Kozłowieckiego), wnosząc mężowi w wianie kilka miejscowości, m.in. Brzostową Górę.

W opisie mapy topograficznej z lat 1779-82, przygotowanej pod kierunkiem austriackiego kartografa ppłk. Friedricha von Miega czytamy, że Brzostowa Góra położona jest na „małym, nieznaczącym wzgórzu. [...] Grzęzawiska wypływające od Komorowa stają się w tej okolicy tak zabagnione, że nie istnieje przez nie przejście. [...]”[5].

Z roku 1787 pochodzi pierwszy znany odcisk pieczęci Brzostowej Góry zachowany w tzw. metryce józefińskiej - przedstawia on napięty łuk i przypomina szlachecki herb o tej nazwie.

W roku 1880 wieś miała 727 mieszkańców, którzy mieszkali w 102 domach[6]. W okresie galicyjskim i międzywojennym była to typowa wieś rolnicza.

W czasie II wojny światowej prawie cała wieś została wysiedlona i spalona przez Niemców, którzy założyli w okolicy poligon wojskowy. Do roku 1954 Brzostowa Góra była, zgodnie z obowiązującymi wtedy zasadami samorządu, gminą jednowioskową.

W Brzostowej Górze urodzili się i mieszkali m.in.: poseł do parlamentu wiedeńskiego (Rady Państwa) Antoni Paduch[7] i ks. prof. dr Jan Puzio.

Od lat osiemdziesiątych XIX wieku znajduje się tutaj publiczna szkoła podstawowa. Murowany budynek szkoły zbudowano za czasów galicyjskich (zburzony przez Niemców w czasie II wojny światowej). Od roku 1948 rozpoczęto naukę w baraku drewnianym. Później szkoła w budynku drewnianym; obecny murowany budynek szkoły z lat dziewięćdziesiątych XX wieku.

Od roku 1912 we wsi istnieje straż pożarna; po II wojnie światowej powstała tu remiza strażacka. Obecnie miejscowość liczy 943 mieszkańców.

Początkowo wieś należała do parafii pw. Przemienienia Pańskiego w Cmolasie w diecezji krakowskiej. Od roku 1765 Brzostowa Góra należy do parafii pw. Świętego Bartłomieja Apostoła w Majdanie Królewskim. Parafia ta do roku 1783 należała do diecezji krakowskiej, później do diecezji tarnowskiej, w latach 1786-1992 do diecezji przemyskiej i od roku 1992 do diecezji sandomierskiej (dekanat Raniżów).

Pomniki przyrody, m.in. trzystuletni dąb szypułkowy o obwodzie 620 cm i wysokości 22 m[8].

Nazwy części wsi (przysiółki): Popielów, Przybysławice, Stawisko, Zagórze.

Nazwy obiektów fizjograficznych:

  • lasy – Jasionka, Murynia, Ogród, Rościuszek, Śpiący Borek,
  • pola – Iły, Popielica, Strugi,
  • rzeka – Murynia,
  • najwyższe wzniesienie: 225 m n.p.m.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. O gminie. www.majdankrolewski.pl. [dostęp 2017-04-30].
  2. GUS. Wyszukiwarka TERYT.
  3. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200).
  4. Kazimierz Moskwa, Pradzieje powiatu kolbuszowskiego, 1973.
  5. Galicja na józefińskiej mapie topograficznej 1779–1782, 2012.
  6. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/422.
  7. Krzysztof Dunin-Wąsowicz, Antoni Paduch, 5 września 2018.
  8. Rozporządzenie Nr 179/02 Wojewody Podkarpackiego z dnia 18.11.2002 r.

BibliografiaEdytuj

  • Tomasz Sudoł, Poligon Wehrmachtu „Południe” 1940–1944, Rzeszów 2009.
  • Opis miejscowości w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (1880) http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/422
  • Urzędowe nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych – 59 – Powiat kolbuszowski. Warszawa: Urząd Rady Ministrów – Komisja Ustalania Nazw Miejscowości i Obiektów Fizjograficznych, 1965.

Linki zewnętrzneEdytuj