Otwórz menu główne
Zobacz też: Budy w innych znaczeniach tej nazwy.

Budywieś w Polsce, położona w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, w gminie Białowieża[3][4].

Budy
Wieś Budy na fotografii Z. Glogera z 1882
Wieś Budy na fotografii Z. Glogera z 1882
Państwo  Polska
Województwo podlaskie
Powiat hajnowski
Gmina Białowieża
Liczba ludności (2011) 20[1]
Strefa numeracyjna 85
Kod pocztowy 17-230[2]
Tablice rejestracyjne BHA
SIMC 0023113
Położenie na mapie gminy Białowieża
Mapa lokalizacyjna gminy Białowieża
Budy
Budy
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budy
Budy
Położenie na mapie województwa podlaskiego
Mapa lokalizacyjna województwa podlaskiego
Budy
Budy
Położenie na mapie powiatu hajnowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu hajnowskiego
Budy
Budy
Ziemia52°43′50,2″N 23°43′45,1″E/52,730611 23,729194

Nazwa nawiązuje do archaicznego typu budynku mieszkalnego: półziemianki z otwartym paleniskiem. Jeszcze w okresie międzywojennym w takich budach mieszkali tu internowani przez rząd II Rzeczypospolitej żołnierze armii powstańczej Stanisława Bułak-Bałachowicza. We wsi znajduje się skansenSioło Budy” prezentujący ludowe budownictwo z przedpola Puszczy (nazwa „sioło” w gwarach wschodnich oznacza osadę). Na końcu wsi (w kierunku Teremisek) znajduje się bogate skupisko dębów, wiele z nich w obwodzie mierzy ponad 4 m.

Dąbrowa w Budach
„Sioło Budy”

Historia wsiEdytuj

 
Kopia grobu kaprala Bolesława Bierwiaczonka

Historia wsi Budy, Teremiski i Pogorzelce jest ściśle związana z przebiegiem zasiedlania i użytkowania Puszczy Białowieskiej. Wraz z wejściem Puszczy w 1589 roku w skład królewskich dóbr stołowych zaczęło się kontrolowane użytkowanie Puszczy poprzez „wchody”, czyli prawo użytkowania lasu. Systematyczna eksploatacja Puszczy rozpoczęła się w XVII w. Jej gruntowną reformę wprowadził w XVIII w. Antoni Tyzenhauz, który uruchomił nowe ośrodki dostarczające przetworzone produkty leśne np. węgiel drzewny, smołę, dziegieć, popiół, potaż. Wówczas wewnątrz puszczy powstały osady przemysłowe Budy, Pogorzelce i Teremiski. Do pracy w przemyśle leśnym sprowadzono specjalnie ludność z Mazowsza. Osady puszczańskie zakładane były na ziemiach królewskich w dobrach stołowych. Mieszkańcy byli zwolnieni z odrabiania pańszczyzny. Ich zajęciem poza pracą w lesie był udział w polowaniach monarszych (za tę pracę dostawali dodatkowe wynagrodzenie).

Historia i współczesność wszystkich puszczańskich osad jest podobna. Wszystkie trzy pojawiały się na mapach w XVIII w. Systematycznie rozrastały się do początku XX w. W czasie I wojny światowej wszyscy mieszkańcy opuścili domy by ruszyć w głąb Rosji za wycofującą się armią carską. Po powrocie w latach 1918-1924 odbudowali spalone siedliska. W okresie międzywojennym większość z nich znalazła zatrudnienie w przemyśle leśnym.

 
Rozkaz o wysiedleniu mieszkańców wsi terenu Puszczy Białowieskiej podpisany przez Ericha von dem Bacha (fotokopia)

17 września 1939 roku we wsi został pochowany kpr. Bolesław Bierwiaczonek. W 1941 r. wszystkie wsie leżące wewnątrz Puszczy zostały spacyfikowane przez Niemców: domostwa spalono a mieszkańców wysiedlono poza obszar leśny. Podczas pacyfikacji na terenie wsi Budy 25 lipca 1941 r. został zastrzelony przez hitlerowców Józef Dobrzyński. Pacyfikacja ta została dokonana przez 322. batalion policji niemieckiej. Właściciele powrócili po wojnie by ponownie odbudować gospodarstwa. W maju 1945 roku we wsi stacjonował 1 szwadron 5 Brygady Wileńskiej AK pod dowództwem por. Zygmunta Błażejewicza „Zygmunta”. W 1948 roku z inicjatywy Ministerstwa Leśnictwa przygotowano plan przesiedlenia mieszkańców Bud, Teremisek i Pogorzelc na ziemie poniemieckie, w okolice Gołdapi. Opróżnione w ten sposób polany puszczańskie miały zostać zalesione. Wobec braku zainteresowania ze strony mieszkańców w 1949 z akcji przesiedleńczej zrezygnowano[5].

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa białostockiego.

Dzień dzisiejszyEdytuj

Współczesne siedliska lokowane są w nawiązaniu do dawnych wzorów: w centrum polany, po obu stronach przecinającej ją drogi. Wsie mają układ szeregówki (utrzymano porządek przestrzenny z XVIII w.). Otoczone są polami uprawnymi i współczesnymi łąkami. Zaprzestano użytkowania wielu działek rolniczych. Zachodzi na nich proces naturalnego zarastania.

PrzypisyEdytuj

  1. Ludność w miejscowościach statystycznych według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. W: Narodowy Spis Powszechny 2011 [on-line]. Główny urząd statystyczny. [dostęp 29 kwietnia 2018].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. GUS. Rejestr TERYT
  5. Dokumenty Archiwum Państwowego w Białymstoku.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj