Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie

Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych – kompleks siedmiu obiektów (pięciu połączonych ze sobą biurowców na planie litery H i dwóch budynków mieszkalnych, spełniających po drugiej wojnie światowej funkcję budynków biurowych, jeden z nich do chwili obecnej) o łącznej kubaturze 101 tys. m³, znajdujący się w Warszawie przy ul. Targowej 74, róg ul. Wileńskiej i al. „Solidarności”.

Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie
Symbol zabytku nr rej. 1311 1987
Ilustracja
Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych od strony placu Wileńskiego
Państwo

 Polska

Województwo

 mazowieckie

Miejscowość

Warszawa

Adres

ul. Targowa 74

Typ budynku

biurowy

Styl architektoniczny

styl modernistyczny z pewnymi elementami klasycyzmu

Architekt

Marian Lalewicz

Inwestor

Ministerstwo Komunikacji

Kondygnacje

6

Powierzchnia użytkowa

101 tys. m³

Rozpoczęcie budowy

1928

Ukończenie budowy

1931

Pierwszy właściciel

Dyrekcja (Okręgowa) Kolei Państwowych

Kolejni właściciele

Polskie Koleje Państwowe
PKP S.A.

Obecny właściciel

PKP Polskie Linie Kolejowe S.A.

Położenie na mapie Warszawy
Mapa konturowa Warszawy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie”
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa konturowa województwa mazowieckiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Budynek Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie”
Ziemia52°15′19,12″N 21°02′05,85″E/52,255311 21,034958
Front budynku dyrekcji od strony placu Wileńskiego (2007)
Tablica na fasadzie (od strony alei „Solidarności”) chroniąca ślady po pocisku artyleryjskim z okresu walk o Pragę we wrześniu 1944
Posadzka z 1930

OpisEdytuj

Ideą budowy nowej siedziby DOKP była podnoszona od 1919 potrzeba skomasowania wszystkich jednostek organizacyjnych dyrekcji, dotychczas zlokalizowanych w różnych częściach miasta, w jednym miejscu. Decyzję przyśpieszyła realizacja linii średnicowej, która wymusiła zburzenie kilku budynków kolejowych tamże[1].

Budynek powstał w latach 1928–1931 według projektu Mariana Lalewicza, w stylu modernistycznym z pewnymi elementami klasycyzmu, przypominającego szereg monumentalnych gmachów sprzed rewolucji październikowej w Petersburgu. Powołano odrębny urząd pod nazwą „Kierownictwo Budowy Gmachu Dyrekcji Kolei Państwowych w Warszawie”[1]. Wykonawcą było Towarzystwo Akcyjne Zakładów Przemysłowych Budowlanych Fr. Martens i A. Daab[2]. Budynek był zwrócony frontem do ul. Wileńskiej i od strony tej ulicy umieszczono główne wejście[3]. Zachował się wolno stojący przy wejściu do budynku dorycki portyk w formie antycznej świątyni oraz interesujący wystrój niektórych wnętrz w stylu art déco, np. dwóch holi i wydzielonej części dla kierownictwa.

Kompleks budynków Dyrekcji Kolei został zlokalizowany w miejscu Dworca Petersburskiego, który został spalony w 1915 przez opuszczających Warszawę Rosjan. Nawiązuje formą do pobliskiego zespołu kolejowych domów mieszkalnych przy ul. Targowej 70.

Po wyzwoleniu Pragi (15 września 1944) do końca września kompleks, który nie został zniszczony przez Niemców, stał się siedzibą nowo mianowanego prezydenta miasta Mariana Spychalskiego i władz miejskich[4]. Z powodu silnego ostrzału artyleryjskiego z lewego brzegu Wisły w końcu września 1944 podjęto decyzję o ich przeniesieniu do budynku szkoły powszechnej przy ul. Otwockiej 3[5].

Podmioty mające siedzibę w kompleksie budynkówEdytuj

Siedziba 9 central kolejowych związków zawodowychEdytuj

Obiekt stanowi część kompleksu budynków DKP, z wjazdem od ul. Wileńskiej 2/4, wejściem również od al. „Solidarności”. Wybudowany jako budynek mieszkalny. W 1944 w budynku mieściła się pierwsza siedziba Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Warszawie, następnie przez wiele lat Oddziału Mostowego PKP. Obecnie mieszczą się w nim:

Budynek mieszkalny (od strony al. Solidarności)Edytuj

Wybudowany jako budynek mieszkalny, do wybuchu II wojny światowej użytkowany przez pracowników Ministerstwa Kolei Żelaznych, i obecnie spełniający funkcje mieszkalne. W międzyczasie mieściło się w nim:

Pozostałe informacjeEdytuj

  • W dniu wybuchu powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944 przez kilka godzin budynek był we władaniu żołnierzy oddziału batalionu por. „Bolka” Obwodu Praskiego AK[19].
  • W 1945 (od 9 lutego 1945) rozlokowane w kompleksie b. dyrekcji kolejowej centralne władze państwowe ochraniał 2 Batalion Strzelecki 2 Pułku Pogranicznego 64 Dywizji Wojsk Wewnętrznych NKWD[20].
  • Ten sam batalion ochraniał też położoną vis-à-vis dyrekcji, przy ul. Wileńskiej 13, siedzibę Ambasady ZSRR (1945-1946).
  • W mającym swą siedzibę w budynku Miejskiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego znajdował się też w piwnicy areszt (1944-1945), wcześniej używany przez policję niemiecką i NKWD; zachował się do dnia dzisiejszego.
  • W 1945 gmach w którym odbywały się sesje K.R.N. zamierzał wysadzić WiN, lub wytruć w stołówce członków Rządu[21].
  • W kompleksie dyrekcji swoją siedzibę miało też szefostwo przewozów Północnej Grupy Wojsk Armii Radzieckiej; personel kwaterował nieopodal w budynku przy ul. Targowej 75, róg ul. Wileńskiej. Przy ul. Targowej 76 urzędował przedstawiciel Kolei Radzieckich (1950)[22].
  • W latach 50. XX w. na budynku stały nadajniki zagłuszające fale krótkie[23].
  • Pod budynkiem gospodarczym znajduje się poniemiecki schron przeciwlotniczy o długości około 30 m, podobny (widoczny) znajduje 100 m dalej przy Al.Solidarności pomiędzy budynkami ul.Wileńska 6 /Wileńska 6a.

Epizody filmoweEdytuj

Budynek użyczył gościnności filmowcom którzy wielokrotnie realizowali swoje projekty w jego murach, m.in.:

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b 90 lat minęło..., Infrator 9-10/2021.
  2. Gmach Dyrekcji Kolei Państwowych – Zabytki Pragi – Twoja Praga, www.twoja-praga.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  3. Rafał Bielski, Jakub Jastrzębski: Utracone miasto. Warszawa wczoraj i dziś. Warszawa: Skarpa Warszawska, 2016, s. 154. ISBN 978-83-63842-27-7.
  4. Zygmunt Ogrodzki. Z życia miasta i działalności władz miejskich Warszawy w pierwszym okresie po wyzwoleniu (1944/45). „Rocznik Warszawski”. I, s. 220–221, 1960. 
  5. Zygmunt Ogrodzki. Z życia miasta i działalności władz miejskich Warszawy w pierwszym okresie po wyzwoleniu (1944/45). „Rocznik Warszawski”. I, s. 222, 1960. 
  6. Janusz Gmitruk (red.): Żołnierze żelaznych szlaków: wspomnienia polskich kolejarzy 1939-1945, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej Warszawa 1988, s. 5.
  7. Bogdan Kobuszewski: Walka z transportem kolejowym w dystrykcie warszawskim (1942-1944) Próba bilansu (część I), Rocznik Mazowiecki 18 2006, s. 124.
  8. Bogdan Kobuszewski: Walka z transportem kolejowym w dystrykcie warszawskim (1942-1944). Próba bilansu (część I), Rocznik Mazowiecki 18 2006.
  9. Straty Warszawy.
  10. http://www.warszawa-stolica.pl/inne/spacerkiem.pps.
  11. Następnie przeniósł się na pobliską ul. Cyryla i Metodego 4, do budynku b. internatu dla studentów teologii prawosławnej.
  12. Jan Górski: Drugie narodziny miasta. Warszawa 1945. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1976, s. 36.
  13. Spis abonentów sieci telefonicznych m.st. Warszawy na 1945/46 rok.
  14. Ówczesna nazwa NIKu.
  15. Zarchiwizowana kopia. [dostęp 2010-12-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-12-14)].
  16. Spis Telefonów Warszawskiego Okręgu Poczty i Telekomunikacji na rok 1950 wymienia siedzibę CZPM na ul. Senatorskiej 6, według http://www.trucks-machines.pl/samochody-ciezarowe/historia/987-rowiesnik-syreny w 1956 przy ul. Miodowej.
  17. Encyklopedia Warszawy, PWN Warszawa 1975, s. 504.
  18. Siedziby Najwyższej Izby Kontroli – Najwyższa Izba Kontroli.
  19. https://web.archive.org/web/20140512213847/http://www.fundacja-hereditas.pl/praga/prezentacje/Praga_II_wojna.pdf.
  20. CAW: Działalność Zbiorczej Dywizji Wojsk Wewn. NKWD na terenie Polski w latach 1944–1946, [w:] [1].
  21. Notatka MBP z 12 grudnia 1949, [w:] [2].
  22. Mirosław Golon: Radzieckie służby dyplomatyczne i konsularne w Polsce w latach 1944–1961, czasopismo Czasy Nowożytne, Tom XX, Rok 2007.
  23. Marek Henzler, Radio trzeszcząca Europa, „Polityka” nr 18/2002 (2345) z 6 maja 2002.

Linki zewnętrzneEdytuj