Budynek Feniksa w Krakowie (Rynek Główny)

Budynek Feniksa – kamienica czynszowa i biurowo-usługowa wzniesiona dla wiedeńskiego Towarzystwa Ubezpieczeniowego „Feniks”, znajdująca się w Krakowie w dzielnicy I przy Rynku Głównym 41 na rogu z ul. św. Jana 2–4, na Starym Mieście.

Budynek Feniksa
Symbol zabytku nr rej. A-868 z 2 stycznia 1991[1]
Ilustracja
Widok od strony Rynku Głównego, po remoncie – 2018
Państwo

 Polska

Miejscowość

Kraków

Adres

Rynek Główny 41
ul. św. Jana 2–4

Typ budynku

Kamienica czynszowa
i biurowo-usługowa

Styl architektoniczny

art déco

Architekt

Adolf Szyszko-Bohusz
przebudowa Georg Stahl

Inwestor

Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Feniks”

Kondygnacje

6

Rozpoczęcie budowy

1928

Ukończenie budowy

1932

Ważniejsze przebudowy

1941

Pierwszy właściciel

Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Feniks”

Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa konturowa Starego Miasta w Krakowie, u góry znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Położenie na mapie Krakowa
Mapa konturowa Krakowa, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Budynek Feniksa”
Ziemia50°03′45″N 19°56′17″E/50,062500 19,938056

Zbudowany został w miejscu trzech, zburzonych w 1914 r. średniowiecznych kamienic: Tryblowskiej i Fridrichszmalcowskiej i domu Ważyńskich (od strony ul. św. Jana). W jednej z nich mieszkał w 1792 r. znany matematyk i astronom Jan Śniadecki. Podczas prac rozbiórkowych znaleziona została kamienna figurka św. Krzysztofa (wys. 106 cm), którą przekazano do Muzeum Narodowego. Początkowo zamierzano wznieść w tym miejscu hotel, ale plany te pokrzyżował wybuch I wojny światowej. Zdołano jedynie rozpocząć kładzenie fundamentów. Pusty plac został ogrodzony wysokim płotem. W lutym 1918 r. parkan ów stał się swoistą polityczną „gazetką ścienną” Krakowa. Umieszczano tam m.in. napisy typu: Precz z Prusakami, Na latarnię z Wilusiem oraz rysunki satyryczne przedstawiające wiszących na szubienicy Austriaka i Prusaka z podpisem: Viribus unitis. Na tym ogrodzeniu polscy legioniści zawieszali również na znak protestu odznaczenia bojowe otrzymane od dowódców austriackich i pruskich, wokół których krakowianie ustawiali płonące świeczki łojowe[2].

Wiedeńskie Towarzystwo Ubezpieczeniowe „Feniks” w 1928 r. zwróciło się do architekta Adolfa Szyszko-Bohusza z propozycją zaprojektowania i wybudowania nowej kamienicy.

Powstała latach 1928–1932 awangardowa i supernowoczesna bryła nowego budynku, w stylu art déco, wzbudziła kontrowersje i ostre protesty środowiska konserwatorskiego. Zostały one przerwane w wyniku osobistej interwencji zaprzyjaźnionego z Szyszko-Bohuszem prezydenta Ignacego Mościckiego[3]. Krakowianie ze względu na stylizowaną (dziś nieistniejącą) attykę nazywali kamienicę „Domem pod Kominami”.

Na rogu kamienicy znajduje się jej godło – aluminiowa rzeźba kobiety (Higieja).

W narożnym lokalu, przez ponad 70 lat, znajdował się sklep firmowy producenta czekolady firmy „E. Wedel” . Pamiątką po nim jest mozaikowa posadzka z logiem fabryki.

Jest to pierwszy w Krakowie budynek, gdzie eleganckie mieszkania zostały wyposażone w klimatyzację. W latach II wojny światowej kamienicę przebudowali Niemcy (według projektu Georga Stahla) i zlikwidowali attykę od strony Rynku Głównego[4].

W podobnym okresie powstał drugi budynek Feniksa przy ulicy Basztowej 15.

PrzypisyEdytuj

  1. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2021 [dostęp 2021-08-27].
  2. Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Kamienica Kremerowska, „Echo Krakowa”, 129 (13441) 1991.
  3. Feniks: historia budynku, Krowoderska.pl, 29 lipca 2020 [dostęp 2021-07-30] (pol.).
  4. Kraków pod hitlerowską flagą.

ŹródłaEdytuj