Otwórz menu główne

Budynek szkoły muzycznej w Bytomiu

zabytek architektury

Budynek szkoły muzycznej w Bytomiu – murowany gmach z 1869 roku w Bytomiu, wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa śląskiego[1], najstarszy zachowany budynek szkolny w mieście[2].

Budynek szkoły muzycznej
w Bytomiu
Obiekt zabytkowy nr rej. 1210/75 z 15 maja 1975[1]
Ilustracja
Budynek szkoły, widok z zachodu, z lewej dobudówka (2012)
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Bytom
Adres ul. Moniuszki 17[2][3]
Styl architektoniczny neogotyk
Architekt Paul Jackisch
Wysokość całkowita około 30 m
Kondygnacje 3[4]
Rozpoczęcie budowy 1867
Ukończenie budowy 1869
Ważniejsze przebudowy lata 70. XX w. (wzniesienie dobudówki: pawilonu i łącznika)
Pierwszy właściciel miasto Bytom[5]
Obecny właściciel władze samorządowe Bytomia (od 1994)[6]
Położenie na mapie Bytomia
Mapa lokalizacyjna Bytomia
Budynek szkoły muzycznej w Bytomiu
Budynek szkoły muzycznej
w Bytomiu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budynek szkoły muzycznej w Bytomiu
Budynek szkoły muzycznej
w Bytomiu
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Budynek szkoły muzycznej w Bytomiu
Budynek szkoły muzycznej
w Bytomiu
Ziemia50°20′41,1″N 18°55′09,2″E/50,344750 18,919222
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

 
Kartusz herbowy z orłem na fasadzie budynku (2019)

Budynek został zaprojektowany przez Paula Jackischa[7][1] na potrzeby katolickiego[8] męskiego[3][2] Miejskiego Katolickiego Gimnazjum w Bytomiu[9] (niem. Städtisches Katholisches Gymnasium zu Beuthen O.-S.), które powołano decyzją Rady Miejskiej Bytomia[8] i oficjalnie otwarto 29 kwietnia 1867 roku[2]. Gmach był budowany w latach 1867–1869[7] na działce ofiarowanej miastu przez księdza Józefa Szafranka, wówczas proboszcza Parafii Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Bytomiu w imieniu biskupa wrocławskiego[7]. Powstał jeden z największych wówczas budynków w mieście: mierzył pierwotnie 51,5 m długości, 23 m szerokości, a jego maksymalna wysokość to 30 m[10]. Koszt budowy wyniósł 190 tys. talarów[10]. Obiekt był wykorzystywany przez gimnazjum od 1 października 1869 roku[10], wcześniej zajęcia odbywały się w wynajmowanej kamienicy (obecnie ul. Dworcowa 19 w Bytomiu)[3]. Początkowo była to jedyna szkoła średnia w mieście[11][7].

1 kwietnia 1889 roku gimnazjum zostało upaństwowione, o co z przyczyn finansowych zabiegał bytomski magistrat[12]. Nowa oficjalna nazwa szkoły brzmiała: Königlisches Gymnasium zu Beuthen O.-S. lub Das Königlische Gymnasium zu Beuthen O.-S. (pol. Królewskie Gimnazjum w Bytomiu G. Śl.)[13]; z liczbą około 600 uczniów pod koniec XIX wieku było jednym z największych gimnazjów Górnego Śląska[11]. W lutego 1915 roku patronem szkoły został Paul von Hindenburg, który przebywał w jej budynku przez tydzień w drugiej połowie września 1914 roku[13], nowa nazwa placówki brzmiała: Königlisches Hindenburg-Gymnasium zu Beuthen O.-S. (pol. Królewskie Gimnazjum im. Hindenburga w Bytomiu G. Śl.). Od końca 1918 roku do końca działalności placówki tj. do stycznia 1945 roku szkoła figurowała jako Staatlisches Hindenburg-Gymnasium zu Beuthen O.-S. (pol. Państwowe Gimnazjum im. Hindenburga w Bytomiu G. Śl.)[13]. W 1925 do szkoły chodziło 726 uczniów[11], w połowie lat dwudziestych i później do szkoły przyjęto poza chłopcami również kilka dziewcząt[3].

Od 1945 roku budynek był siedzibą Konserwatorium Muzycznego[14] (od 1946 roku pod nazwą Miejskiej Szkoły Muzycznej[15]), które założył Stefan Marian Stoiński[16]. Obecnie jest to siedziba Ogólnokształcącej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Fryderyka Chopina w Bytomiu[17][18].

Na początku lat 70. XX wieku wzniesiono przylegającą do pierwotnej bryły bezstylową dobudówkę[11][19] w postaci trójkondygnacyjnego łącznika[20] między starym gmachem a budynkiem pomocniczym, tzw. pawilonem, wybudowanym około 1971 roku[21].

15 maja 1975 roku budynek został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa katowickiego (obecnie śląskiego)[1][22].

ArchitekturaEdytuj

 
Portal południowy, pierwotne wejście główne (2018)

Budynek szkoły w Bytomiu to ceglany gmach wolnostojący, którego detale zostały wykonane ze sztucznego kamienia[19], o wyraźnych cechach neogotyckich[19], wąskie skarpy podkreślają wertykalizm projektu[19]. W południowym frontowym ryzalicie znajduje się ostrołukowy portal (wejście od wewnątrz zostało zamurowane[23]), a w nim dębowe drzwi, pomalowane na brązowo[24], z oryginalnymi okuciami[19], nad nimi czterolistny maswerk z witrażem[19] oraz dwie gładkie gotyckie tarcze herbowe, jak również trzy okna auli z witrażami[25] zakończone ślepymi maswerkami[2][19], nad środkowym oknem umieszczono w XIX wieku kartusz herbowy z orłem w koronie, przypominający polskiego orła[24]. Mury wieńczy schodkowy szczyt zwieńczony pinaklami[2][19].

Północna elewacja budowli jest zbliżona stylistycznie do południowej, znajdują się na niej jednak nie trzy, a dwa ostrołukowe okna[19].

Elewacje boczne są również ozdobione podobnie jak ryzalit, na środku znajdują podwójne okna, które umieszczono w ostrołukowej płycinie, zakończonej blendami oraz maswerkiem[19]. Zachodnia boczna elewacja jest w dużej części zasłonięta przez dobudówkę[19]. We wschodniej elewacji znajdował się neogotycki portal, zlikwidowany przed 1973 rokiem i zastąpiony podwójnym oknem[26].

Górne części ścian są ozdobione poddachowym fryzem arkadkowym, nad nim znajduje się stylizowana attyka w formie ostrołukowej arkadkowej balustrady[19] oraz rozdzielające ją pinakle z kwiatonami[27].

Dach gmachu jest pokryty dachówką oraz częściowo papą[19]. Budynek jest chroniony instalacją odgromową, która pierwotnie była połączona z rurociągiem miejskiego wodociągu[19].

We wnętrzu znajduje się aula o pierwotnej kubaturze niecałych 2500 m³, również o cechach neogotycko-neorenesansowych[28], przekształcona z dawnej szkolnej kaplicy[11].

Około 1941 roku w piwnicy powstał schron przeciwlotniczy, z którego mogło skorzystać około 300 osób[29].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Tomasz Śmiałek: 70 lat szkoły muzycznej w Bytomiu. Dzieje budynku szkolnego. Bytom: Ogólnokształcąca Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Fryderyka Chopina, 2016. ISBN 978-83-944948-0-3.
  • Tomasz Śmiałek: Zabytkowe budynki szkolne śródmieścia Bytomia. Bytom: Urząd Miejski w Bytomiu, 2007. ISBN 978-83-922322-4-7.