Otwórz menu główne

Byłe obiekty budowlane w Toruniu

Toruń
Toruń2017.jpg
Ten artykuł jest częścią cyklu artykułów o Toruniu
Relikty Ratusza Nowomiejskiego, odkryte w 2010 roku w trakcie konserwacji murów XIX-wiecznego kościoła św. Trójcy
Fragment linii tramwajowej na Chełmińskim Przedmieściu
Budowa osiedla mieszkaniowego na terenie byłego Tormięsu
Modernistyczny Dworzec PKS

Byłe obiekty budowlane w Toruniu – zniszczone wskutek wojen, zawirowań historycznych oraz celowych zamierzeń urbanistycznych – baszty, bramy miejskie, mosty, zamki, kamienice mieszczańskie i kościoły w Toruniu[1].

Historia zniszczeńEdytuj

  • XVII-wieczne wojny ze Szwedami, zniszczenie i złupienie miasta[2]
  • 24 września-9 października 1703 – bombardowanie miasta przez wojska szwedzkie dowodzone przez Karola XII, spłonął Ratusz Staromiejski i dziesiątki kamienic
  • 1813 – przebudowa przez Napoleona Zamku Dybowskiego na twierdzę, rozebranie okolicznych warowni, kościołów (na budulec), spalenie przedmieść dla lepszej widoczności okolicy
  • lata 1870–1900 – rozebranie przez władze pruskie północnych i zachodnich części fortyfikacji średniowiecznych oraz bram między Starym Miastem a Nowym Miastem (np. w 1880 rozebrano Bramę Mostową). Wiązało się to z brakiem miejsca pod rozbudowę dla mocno rozrastającego się miasta oraz z budową nowoczesnej Twierdzy Toruń. Z czasem na terenach fortyfikacji wokół miasta powstały Planty[3]
  • II wojna światowa – polityka III Rzeszy, polegająca na unicestwieniu kultury polskiej, a zwłaszcza żydowskiej[4]
  • po 1945 - celowe zamierzenia urbanistyczne, rozbudowa miasta

Wybrane obiekty uległe zniszczeniu lub wyburzeniuEdytuj

Państwo Krzyżackie (1228-1454)Edytuj

Nazwa Budowa Rozebrany/Zburzony Stan obecny
kościół św. Krzyża 1327 1414 teren zielony

Królestwo Polskie (1454-1793)Edytuj

Nazwa Budowa Rozebrany/Zburzony Stan obecny
Zamek krzyżacki XIV w. 1454 trwała ruina
kościół św. Ducha (benedyktynek) 1242 1656 Skwer im. Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej
Zamek Dybów 1423 1703 trwała ruina
pierwotny Dwór Artusa oraz teatr miejski 1386 1802 Dwór Artusa
kościół św. Jerzego 1260 1811 Plac NOT
kościół św. Anny na Podgórzu 1598 1813 nieczynny cmentarz ewangelicki
Kolumna Maryjna 1724 1817

Królestwo Prus (1815-1920)Edytuj

Nazwa Budowa Rozebrany/Zburzony Stan obecny
Ratusz Nowomiejski 1303 1818 Kościół św. Trójcy, obecnie siedziba Fundacji Tumult
zabudowania klasztorne franciszkanów przy kościele Wniebowzięcia NMP XIII w. 1822
kościół św. Wawrzyńca XIII w. 1824 teren zielony
kościół św. Mikołaja wraz z klasztorem dominikanów 1334 1834 Plac Dominikański
Cmentarz Benedyktynek 1667 1837 teren zielony
most drewniany na Wiśle 1500 lata 80. XIX w. taras widokowy
średniowieczne obwarowania: bramy miejskie (Starotoruńska, Chełmińska, Paulińska, Łazienna, Kotlarska, Nowomiejska, Prosta, św. Katarzyny, św. Jakuba), barbakany Starotoruński i Chełmiński, większość murów, fos i baszt XIII w. koniec XIX w.

II Rzeczpospolita (1920-1939)Edytuj

Nazwa Budowa Rozebrany/Zburzony Stan obecny
Pomnik Wilhelma I 1904 1919
Pomnik Poległych 1880 1920
Cmentarz Boża Męka 1811 1924 zurbanizowana część miasta
kaplica Serca Jezusa na Mokrym lata 20. XX w. 1929 Kościół Chrystusa Króla
fabryka Drewitza 1842 ok. 1937 sklep Netto

II wojna światowa (1939-1945)Edytuj

Nazwa Budowa Rozebrany/Zburzony Stan obecny
Wielka Synagoga 1847 1939 kamienica
Pomnik Żołnierzy Wojsk Balonowych 1937 1939 ponowne odsłonięcie obelisku zaplanowano na 2020 rok, podczas obchodów 100-lecia powrotu Torunia do Polski
Pomnik 63. Pułku Piechoty 1931 1939 kamień z tablicą poświęconą 63. Pułkowi Piechoty
wieża spadochronowa 1937 ok. 1944 teren zielony
Browar Pomorski 1861 1945 skwer, Dom Muz
koszary 4. Pułku Lotniczego początek XX w. 1945 Toruńska Przędzalnia Czesankowa Merinotex, Sinograf
gotyckie kamienice przy ul. Żeglarskiej XV w. 1945 Hotel Gromada Toruń

Okres PRL (1945-1989)Edytuj

Nazwa Budowa Rozebrany Stan obecny
Cmentarz Bawarczyków 1813 ok. 1950 Zespół Szkół Technicznych
Toruński Zakład Chromolitograficzny 1922 1951 pawilon handlowy
Hala sterowcowa 1911 ok. 1951 Arena Toruń, JW
Hala balonowa 1909 1955 teren zielony
korty tenisowe przy ul. Moniuszki 1929 ok. 1955 Polska Poczta, Telegraf i Telefon, obecnie Urząd Wojewódzki
Toruń Zachodni 1910 1968 Plac ks. S. Frelichowskiego
Gazownia na Podgórzu 1903 lata 70. XX w. teren zielony
Stadion Pomorzanina Toruń początek XX w. 1970 osiedle mieszkaniowe spółdzielni Kopernik
letnie baseny przy ul. Kujawskiej lata 20. XX w. 1973 Camping Tramp
port rzeczny początek XIII w. lata 60. XX w. Bulwar Filadelfijski
Toruń Elana 1971 1985 zarośnięty peron
cmentarz żydowski XVIII w. 1975 w 2009 roku częściowo odtworzony
fabryka makaronu L. Sichtau 1874 lata 80. XX w. pawilon handlowy

Po 1989 rokuEdytuj

Nazwa Budowa Rozebrany Stan obecny
linia tramwajowa na Chełmińskim Przedmieściu 1907 1991 planowana odbudowa w latach 2020-2021
Toruń Barbarka 1912 1992 teren zielony
Cmentarz staroluterański 1854 1992 Skwer Inwalidów Wojennych (tablice nagrobne przeniesiono na Cmentarz św. Jerzego)
Pomnik Wdzięczności Armii Czerwonej 1946 1997 teren zielony (tablice z pomnika przeniesiono na Cmentarz Komunalny nr 2 im. Ofiar II Wojny Światowej)
Zakłady Mięsne Tormięs 1884 po 2000 osiedle mieszkaniowe (w budowie)
Polchem 1932 po 2005 sklep Castorama, Awix Racing Arena
Cmentarz komunalny 1912 2006 teren zielony
Dom Uebricka 1880 2006 teren zielony
Hotel Kosmos 1969 2007 Hotel Ibis i Etap
drewniana kostnica na Cmentarzu św. Jakuba koniec XIX w. 2008 teren zielony
modernistyczny dworzec PKS 1938 2008 sklep Netto
Zakłady Sprzętu Sportowego i Turystycznego Polsport 1955 2008 pawilon handlowy
Stadion KS Apator im. Mariana Rosego 1924 2008 centrum handlowe Toruń Plaza
Drosed 1951 2008 osiedle mieszkaniowe (w budowie)
basen Wodnik 1973 2010 Copernicus Toruń Hotel
Pomorska Fabryka Samochodów, Motorów i Maszyn 1920 po 2010 biurowiec (planowany)
Pomnik Juliana Nowickiego 1956 2012 teren zielony (tablice z pomnika przeniesiono na Cmentarz Komunalny nr 2 im. Ofiar II Wojny Światowej)
Torpo 1947 2019 osiedle mieszkaniowe (w budowie)

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Historia Torunia (pol.). turystyka.torun.pl.
  2. Historia Torunia (pol.). torun.tucoo.pl.
  3. Twierdza Toruń i Forty (XIX w.) (pol.). turystyka.torun.pl.
  4. Toruń w czasie II wojny światowej w obiektywie Kurta Grimma (pol.). muzeum.torun.pl.

Linki zewnętrzneEdytuj