Carl-Heinrich von Stülpnagel

Carl-Heinrich von Stülpnagel (ur. 2 stycznia 1886 w Berlinie, zm. 30 sierpnia 1944 tamże) – niemiecki generał, uczestnik spisku na życie Hitlera z 20 lipca 1944, za udział w spisku skazany na karę śmierci i stracony.

Carl-Heinrich von Stülpnagel
Ilustracja
Generał piechoty (niem. General der Infanterie) Generał piechoty
(niem. General der Infanterie)
Data i miejsce urodzenia 2 stycznia 1886
Berlin
Data i miejsce śmierci 30 sierpnia 1944
Berlin
Przebieg służby
Lata służby 1904–1944
Siły zbrojne Flag of Germany (1867–1919).svg Armia Cesarstwa Niemieckiego
War Ensign of Germany (1922–1933).svg Reichswehra
Balkenkreuz.svg Wehrmacht
Jednostki 17. armia
Stanowiska dowódca armii, wojskowy gubernator Francji
Główne wojny i bitwy I wojna światowa
II wojna światowa
Odznaczenia
Krzyż Rycerski Krzyża Żelaznego Krzyż Żelazny I Klasy, ponowne nadanie w 1939 Krzyż Żelazny II Klasy, ponowne nadanie w 1939

ŻyciorysEdytuj

PochodzenieEdytuj

Carl-Heinrich von Stülpnagel urodził się 2 stycznia 1886 roku w Berlinie[a] w szlacheckiej rodzinie von Stülpnagel[3]. Jego ojcem był Hermann von Stülpnagel (1839–1912), generał porucznik w armii pruskiej a matką Luise Freiin von der Tann-Rathsamhausen (1856–1907)[3]. Dziadek Karl Bernhard von Stülpnagel (1794–1875) również był generałem porucznikiem w armii pruskiej[3].

Kariera wojskowaEdytuj

Po zdaniu egzaminu maturalnego w Lessing-Gymnasium we Frankfurcie w 1904 roku wstąpił jako Fahnenjunker do 115. Pułku Piechoty armii pruskiej w Darmstadt[3]. W 1906 roku awansował na stopień podporucznika (niem. Leutnant)[1]. W latach 1911–1914 kształcił się w berlińskiej Kriegsakademie, a w 1913 roku uzyskał stopień porucznika (niem. Oberleutnant)[1].

Podczas I wojny światowej walczył na froncie jako dowódca kompanii (niem. Kompanieführer) i adiutant pułkowy (niem. Regimentsadjudant), a po awansie na kapitana (niem. Hauptmann) w 1915 roku służył jako oficer sztabowy[1][3].

Wcielony do Reichswehry dowodził różnymi oddziałami[1]. W 1920 roku wziął udział w nieudanej próbie przewrotu monarchistycznego – puczu pod przywództwem Wolfganga Kappa (1858–1922) i Walthera von Lüttwitza (1859–1942)[1]. W latach 1924–1926 dowodził 3 Pułkiem Piechoty w Deutsch-Eylau i w 1925 roku awansował na stopień majora[1]. W latach 1926–1927 pracował w Reichswehrministerium, a następnie do 1929 roku jako pierwszy oficer sztabu generalnego (niem. 1. Generalstabsoffizier, I a) 6 Dywizji Piechoty w Münster[1]. W latach 1929–1931 dowodził II Batalionem 5 Pułku Piechoty w Neuruppin[1]. W 1930 roku uzyskał awans na podpułkownika (niem. Oberstleutnant)[1].

W 1931 roku wraz z generałem Ludwigiem Beckem (1880–1944) opracował rozporządzenie o dowodzeniu oddziałami[1]. Z Beckem połączyła go relacja przyjacielska[4].

W latach 1932–1933 nauczał w szkole piechoty w Dreźnie, po czym do 1936 roku prowadził Abteilung Fremde Heere – wojskową służbę wywiadowczą[1].

W 1935 roku von Stülpnagel awansował na stopień generała majora (niem. Generalmajor), a rok później objął dowództwo 30 Dywizji Piechoty w Lubece[1]. W 1937 roku uzyskał stopień generała porucznika (niem. Generalleutnant)[1]. Od 1938 roku pełnił funkcję głównego kwatermistrza (niem. Oberquartiermeister) Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych (niem. Oberkommando des Heeres, OKH)[1].

Podobnie jak inni oficerowie, von Stülpnagel początkowo powitał nazistowską dyktaturę, ale wkrótce nabrał przekonania, że polityka Hitlera pogrąży Niemcy militarnie[3]. Po wydarzeniach nocy długich noży w 1934 roku jego postawa wobec nazistów stała się coraz bardziej krytyczna[1]. Afera Blomberga-Fritscha i zajęcie Kraju Sudetów w 1938 roku wzmocniły jego przekonania[4]. Przyłączył się do spisku oficerów Wehrmachtu wokół Ludwiga Becka i Franza Haldera (1884–1972)przygotowujących zamach stanu w 1938 roku[3], które zarzucono po zawarciu układu monachijskiego 29–30 września 1938 roku[4]. W kwietniu 1939 roku awansował na generała piechoty (niem. General der Infanterie)[1].

II wojna światowaEdytuj

Po wybuchu II wojny światowej podczas kampanii francuskiej w 1940 roku dowodził II Korpusem Armijnym[3]. W okresie od lipca do grudnia 1940 roku przewodniczył niemiecko-francuskiej komisji ds. zawieszenia broni w Wiesbaden (niem. Deutsche Waffenstillstandskommission, DWStK)[1]. W lutym 1941 roku został mianowany naczelnym dowódcą sił zbrojnych (niem. Oberbefehlshaber) 17 Armii na wschodzie[3]. Dowodził m.in. w bitwie pod Humaniem[1].

Był zaangażowany w zbrodnicze prowadzenie wojny podczas ataku Niemiec na ZSRR – pod jego dowództwem przekazywano rozkazy sprzeczne z prawem międzynarodowym, tzw. „zbrodnicze rozkazy”, w tym Kommissarbefehl, nakazujący oddziałom walczącym na froncie wschodnim niezwłoczne rozstrzeliwanie wziętych do niewoli radzieckich komisarzy politycznych[3]. Kwestią sporną pozostaje czy von Stülpnagel apropobowal pogromy ludnosci żydowskiej[3]. Na początku października 1941 roku von Stülpnagel odszedł z funkcji naczelnego dowódcy, a przyczyny tej decyzji nie zostały jednoznacznie wyjaśnione [3][b].

3 marca 1942 roku von Stülpnagel został mianowany na wojskowego gubernatora Francji (niem. Militärbefehlshaber), zastępując na tym stanowisku swojego kuzyna Otto von Stülpnagela (1878–1948)[2]. Twardo prowadził walkę z francuskim ruchem oporu[1], podejmując brutalne działania – egzekucje członków rodzin i zakładników[2]. Jego stanowisko wobec deportacji Żydów nie jest do końca jasne, ponieważ nie wchodziły w zakres jego obowiązków[3]. Wiadomo jednak, że czerwcu 1944 roku zaprotestował przeciwko wywiezieniu z Paryża 30 tys. Żydów[3].

Zamach 20 lipcaEdytuj

Osobny artykuł: Zamach 20 lipca.

Wraz ze swoim adiutantem Cäsarem von Hofackerem (1896–1944) pozostawał w ścisłym kontakcie z kręgiem niemieckich opozycjonistów skupionych wokół generała Becka[4]. W jego sztabie pracowali frankofile, opozycjoniści i intelektualiści, m.in. Ernst Jünger (1895–1998)[3]. Von Stülpnagel brał udział w spisku 20 lipca 1944 i udało mu się w pełni zrealizować zaplanowane działania[1]. 20 lipca aresztował najwyższych funkcjonariuszy SS, SD i Gestapo[1]. Jednak nie udało mu się przekonać dowódcy sił niemieckich na zachodzie, feldmarszałka Günthera von Kluge (1882–1944), by przyłączył się do puczu[1]. Po nieudanym zamachu von Stauffenberga na Hitlera i niepowodzeniu puczu w Berlinie, von Kluge zdymisjonował von Stülpnagela[1].

21 lipca von Stülpnagel otrzymał rozkaz Wilhelma Keitla (1882–1946) stawienia się w Berlinie[1]. W drodze do stolicy, koło Verdun na polu nad Mozą, próbował popełnić samobójstwo poprzez strzał w głowę[5]. Próba się nie powiodła, a wskutek postrzału Stülpnagel stracił wzrok[1]. Wkrótce potem został aresztowany przez Gestapo i dowieziony do Berlina, gdzie 30 sierpnia stanął przed Trybunałem Ludowym[1]. Skazany na śmierć, został jeszcze tego samego dnia stracony w Berlinie-Plötzensee[3].

UwagiEdytuj

  1. Inne źródła podają Darmstadt jako miejsce urodzenia[1][2].
  2. Inne źródła podają, że von Stülpnagel odszedł z funkcji naczelnego dowódcy z powodu różnic politycznych i wojskowych[1].

PrzypisyEdytuj

BibliografiaEdytuj