Otwórz menu główne

Celina Maria Klimczak

polska aktorka

Celina Maria Klimczak (ur. 30 maja 1916 w Krakowie, zm. 23 października 1977 w Łodzi) – polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna.

Celina Maria Klimczak
Data i miejsce urodzenia 30 maja 1916
Kraków
Data i miejsce śmierci 23 października 1977
Łódź
Zawód aktorka
Lata aktywności 1935–1977
Odznaczenia
Złoty Krzyż Zasługi

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

Była jedną z trzech córek Franciszka Klimczaka (ur. 7 września 1881 w Radziechowach koło Żywca), który urodził się w biednej i licznej rodzinie góralskiej. Matką była Maria Schwarzenberg-Czerny (ur. 21 marca 1886 w Krakowie, zm. 1957 w Krakowie). Celina Klimczak urodziła się w domu w Dębnikach na ulicy Zduńskiej 11, który został sprzedany w 1931 roku a następnie zamieszkała z rodziną na Sławkowskiej 1 (Dom Arcybractwa Miłosierdzia, w którym mieszkał kiedyś Goethe) w Krakowie.

W 1934 roku rodzina przeniosła się na Sienną 7. Jej ojcem chrzestnym był Bolesław Schwarzenberg-Czerny – brat matki. Do szkoły powszechnej w Krakowie zaczęła uczęszczać w roku szkolnym 1922/23. W roku 1926 zaczęła naukę gimnazjalną, a w 1934 zdała maturę w Krakowie w gimnazjum żeńskim im. Św. Urszuli ss. Urszulanek. Występowała w przedstawieniach szkolnych, w jednym z nich grała motyla zmieniającego się w królewicza. Z jej klasy wyszły trzy inne aktorki: Zofia Truszkowska, Irena Orska i Zofia Szamotówna. W 1934 zaczęła studia na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego gdzie studiowała romanistykę. Studia przerwała po pierwszym roku w 1935. Należała wtedy do Akademickiego Związku Morskiego i uzyskała stopień żeglarza śródlądowego w Trokach 10 sierpnia 1935; na tym samym obozie był Jerzy Putrament. W 1935 roku zdała eksternistycznie egzamin aktorski u Zelwerowicza w P.I.S.T, który namawiał ją do pozostania w szkole, ale postanowiła grać[1]. Umożliwiało to prawo angażowania się wydawane przez Związek Zawodowy Artystów Scen Polskich Z.A.S.P. W 1935 roku wystąpiła w przedstawieniu Stare Wino Szumi w Teatrze Miejskim im. Juliusza Słowackiego w Krakowie w roli Lissy; rolę główną grał Kazimierz Junosza-Stępowski. W roku 1936 zagrała w operze narodowej Krakowiacy i Górale Wojciecha Bogusławskiego. W 1937 roku pracowała w Teatrze Miejskim w Grodnie. Współpracowała wtedy z Teatru Arty­stów Cricot. W listopadzie 1937 brała udział w ich przedstawieniu Trójkąt i koło opartym na sztuce Niemy kanarek surrealistycznego autora Georges’a Ribemonta-Dessaignesa[2]. W sezonie teatralnym 1938–1939 pracowała w Teatrze Objazdowym Ziemi Łuckiej w Łucku pod dyrekcją Janusza Strachockiego; teatr organizował przedstawienia objazdowe na Wołyniu. Jej pierwszą rolą tytułową była Dziewczyna z lasu. W sezonie 1938/39 zagrała m.in. w Szesnastolatce jako Irena w Teatrze Wołyńskim im. Juliusza Słowackiego razem ze Stanisławem Dąbrowskim[3]. Aktor i historyk teatru, był jej długoletnim przyjacielem. Poznali się w Łucku, dedykował jej w 1940 zeszyty o tańcu i teatrze - Celince poświęcam i spisuję te strzępy myśli o tańcu i balecie. W czasie okupacji pracowała przez pewien czas w zakładzie fotograficznym aby nauczyć się retuszu i obróbki chemicznej zdjęć. Pracowała też w Radzie Głównej Opiekuńczej (RGO)[4]. Dostała wtedy przydział do pomocy na Dworcu Głównym w Krakowie gdzie pracowała w roli pielęgniarki. Robiła buty - espadryle. Brała udział w tajnych spotkaniach aktorów w Teatrze Cricot i brała lekcje rysunków. Od 20 stycznia 1945 do 31 sierpnia 1945 była zatrudniona w Teatrze Starym w Krakowie pod dyrekcją Ronarda Bujańskiego. Zagrała tam rolę Med w Żeglarzu Szaniawskiego. Od 1 września do 31 sierpnia 1946 pracowała w Teatrze Lalki i Maski Groteska w Krakowie. Od 1 września 1946 do 31 sierpnia 1947 pracowała w Państwowym Teatrze im. J. Słowackiego w Krakowie; dyrektorem był wtedy Juliusz Osterwa. Po śmierci Juliusza Osterwy wyjechała do teatrów w Bydgoszczy i Toruniu. W 1947/1948 występowała w Teatrze Polskim w Bydgoszczy. Grała tam m.in Ksantypę w sztuce Obrona Ksantypy Ludwika Morstina. Wilam Horzyca pisał tak: Sztukę Twoją reżyseruje p. Błońska (żona Kondrata), tęga reżyserka, o dość dużym doświadczeniu scenicznym. Józef Kondrat będzie grał Sokratesa, natomiast Ksantypę gra Klimczakówna, którą może znasz z Krakowa, gdzie uchodziła za jedną ze zdolniejszych z młodego pokolenia...[5]. Za tę rolę dostała dobre recenzje - Celina Klimczakówna z godną uznania umiejętnością i z dużym taktem artystycznym wydobyła liryczne możliwości roli. Ujrzeliśmy młodą dziewczynę ˌˌpoważnie myślącąˈˈ, zatroskaną czy sprosta roli żony człowieka nie z tego świata, ujmujący sposób bycia, ujmujący śpiew, duża a nie narzucająca się kultura gestu ...[6]. Inna recenzja z tego okresu - Zgromadzoną publiczność rozgrzał „Świerszcz za kominem”. Oklaski miały nienotowaną temperaturę. W tym przedstawieniu Dickensa grała rolę córki Kaleba[7]. Od 1 września 1948 do 31 sierpnia 1949 roku była zatrudniona w Teatrze Wilama Horzycy (dawniej Teatrze Ziemi Pomorskiej) w Toruniu. Grała tam m.in. w Żołnierzu, Lisim Gnieździe, Strzałach na Długiej jako Lola, Maszeńce jako Nina Aleksandrówna, w Kobiecie we mgle jako Krystyna. Jej pierwszą rolą filmową był udział w obrazie Za wami pójdą inni Antoniego Bohdziewicza, który został nakręcony w 1949 roku. Od 1 września 1949 do 30 września 1959 występowała w Państwowym Teatrze Powszechnym, jednym z trzech teatrów w Łodzi w tym czasie. Została zaangażowana przez dyrektora Karola Adwentowicza. Grała w Niemcach Kruczkowskiego w roli Lizy, w Przyjaciołach Uspieńskiego w roli lotniczki, w Moralności pani Dulskiej jako Hanka, w Zwykłej Sprawie jako Hotchkins, Czarnieckim i jego żołnierzach jako Hanka. Recenzja z przedstawienia Las: Zadziwiająco głęboką postać tworzy Celina Klimczak (Aksjusza). Jest w tej postaci ciepło, prostota, szlachetność, dziewczęca marzycielskość, i bezradność, ale też mądrość i godność. Sceny rozmów Gurymskiej z Aksjuszą należą do sztuki aktorskiej najwyższego poziomu[8]. W 1955 roku urodziła się jej córka. W sezonie 1959/1960 pracowała w nowo powstałym Teatrze Nowym w Zabrzu[9].

Pierwszym przedstawieniem była Maria Stuart Juliusza SłowackiegoMłody kierownik artystyczny i reżyser w jednej osobie - Danuta Bleicherówna – młody zespół aktorski, a dojrzałe interesujące przedstawienie. Było w nim wiele świeżości, oryginalnych pomysłów interpretacyjnych i sytuacyjnych, dobrze popisała się odtwórczyni głównej roli - Celina Klimczakówna. Od 1 października 1961 do 28 maja 1964 występowała w Rzeszowie w Państwowym Teatrze im. Wandy Siemiaszkowej. W Teatrze Siemaszkowej w Rzeszowie występowała m.in. jako Elwira w przedstawieniu Mąż i żona Fredry i jako Medea Eurypidesa (w sezonie 1962). Jednego dnia zobaczyłem Medeę Eurypidesa. Teatr wystawił tę tragedię z konieczności, wyzyskując fakt, że ma w zespole aktorkę, zdolną do udźwignięcia roli tytułowej, a mianowicie Celinę Klimczkównę. Istotnie Klimczakówna nie tylko udźwignęła rolę, ale pokazała Medeę wstrzemięźliwą i zdyscyplinowaną, godną, autentyczną, miejscami wzruszająco tragiczną. Właściwie jest to jej wielki monolog, przerywany tylko wtrętami Jazona (Witold Gruszecki), Kreona (Wincenty Zawirski) i nieustannie obecnej Niespokojnej Dziewczyny (Ireny Chudzikówny).[10]

Od 29 maja 1964 przeniosła się na stałe do Łodzi gdzie występowała do końca życia w Państwowym Teatrze Nowym. Występowała m.in. w sztukach reżyserowanych przez Kazimierza Dejmka. Była członkiem Stowarzyszenia Polskich Artystów Teatru i Filmu (ZASP) sekcji dramatycznej od 1937 roku. Pochowana na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie[11].

OdznaczeniaEdytuj

Odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi (1 października 1977). W lipcu 1977 otrzymała Honorową Odznakę Miasta Łodzi nadawaną przez Biuro Rady Narodowej Miasta Łodzi.

FilmografiaEdytuj

FilmyEdytuj

Rok Tytuł Rola Uwagi
1977 Ciuciubabka kioskarka
1977 Pokój z widokiem na morze matka Michała Jurkowskiego
1975 Koniec babiego lata Zosia, ciotka Józka
1975 Wieczór u Abdona Kobieta Podróżna
1975 Czerwone i białe wdowa
1974 Zapis zbrodni matka Kazka
1974 Dwoje bliskich obcych ludzi kasjerka Jadzia Majewska
1972 Palec Boży matka
1955 Ucieczka matka
1954 Kariera nauczycielka
1951 Pierwsze dni nauczycielka Marysia
1951 Młodość Chopina chłopka, siostra Ani
1949 Za wami pójdą inni zecerka Katarzyna Pierwszy tytuł Drukarnia na Grzybowskiej. Rolę Władka grał Adam Hanuszkiewicz

SerialeEdytuj

Teatr (wybór)Edytuj

Rok Tytuł Rola Teatr Uwagi
1935 Stare wino szumi Lissa (rola pokojówki) Teatr Miejski. im Juliusza Słowackiego, Kraków W ramach cyklu przedstawień z Kazimierzem Junoszą-Stępowskim, włoska komedia
1936 Krakowiacy i Górale Zosia, przyjaciółka Basi Teatr Miejski. im Juliusza Słowackiego, Kraków
1937/38 Woźny i minister Mona Courtois, dziennikarka Teatr Miejski Z.A.S.P. w Grodnie Teatr objazdowy ziemi grodzieńskiej i białostockiej
1937/38 Ciotka Karola Ella Delahay Teatr Miejski Z.A.S.P. w Grodnie
1937/38 Walący się dom Panna Jadzia Teatr Miejski Z.A.S.P. w Grodnie
1937/38 Dzieje grzechu Kelnerka Teatr Miejski Z.A.S.P. w Grodnie
1937/38 Mąż z grzeczności Honorata, służąca Teatr Miejski Z.A.S.P. w Grodnie
1937/38 Gdzie diabeł nie może (R. Niewiarowicz) Wązdecka Teatr Miejski Z.A.S.P. w Grodnie
1938/39 Szesnastolatka (Filip i Aimee Stuartowie) Irena Teatr Wołyński im. Juliusza Słowackiego Teatr objazdowy
1938/39 Dziewczyna z lasu (Jerzy Szaniawski) Anna Teatr Wołyński im. Juliusza Słowackiego
1938/39 Królowa przedmieścia (K. Krumłowski) Mania Teatr Wołyński im. Juliusza Słowackiego Komedia muzyczna
1945 Mąż doskonały (Jerzy Zawiejski) Iitani Teatr i studio „Stary Teatr”, Kraków Przedstawienia od 1 kwietnia 1945
1945/46 Żeglarz (Jerzy Szaniawski) Med Teatr i studio „Stary Teatr”, Kraków
1945/46 Dom otwarty (Michał Bałucki) Kamila Teatr im. Juliusza Słowackiego, Kraków Opracowanie sceniczne Juliusz Osterwa
1947/48 Obrona Ksantypy (Ludwik Hieronim Morstin) Ksantypa Teatr Miejski w Bydgoszczy, Bydgoszcz Rola z Józefem Kondratem
1947/48 Świerszcz za kominem (Charles Dickens) Córka Kaleba Teatr Miejski w Bydgoszczy, Bydgoszcz Rola z Jerzym Kordowskim
1948/49 Lisie gniazdo (Lilian Hellman) Birdie Hubbarda Teatr Ziemi Pomorskiej, Toruń Reżyseria Leonia Barwińska
1948/49 Żołnierz i bohater (Florian Sobieniowski) Raina Teatr Ziemi Pomorskiej (dyr. Aleksander Rodziewicz)
1950/51 Przyjaciele (Byli tri druzja) (Andrzej Uspieński) Aleksandra Kurnikowa, lotnik podbiegunowy Państwowy Teatr Powszechny, Łódź Premiera 7 grudnia 1950, reżyseria Zygmunt Urbański, rzecz dzieje się w Moskwie w 1947 roku
1950/51 Eugenia Grandet (Honoriusz Balzak) Eugenia Państwowy Teatr Powszechny, Łódź Reżyseria Krzysztof Opaliński
1954/55 Las (Aleksandr Nikołajewicz Ostrowski) Aksjusza Państwowy Teatr Powszechny, Łódź
1966/67 Śluby panieńskie (Aleksander Fredro) Pani Dobrójska Państwowy Teatr Nowy, Łódź Premiera 16 luty 1967, reżyseria Tadeusz Bryski

Teatr TVEdytuj

  • 1979: Czerwone róże dla mnie, jako pani Breydon
  • 1974: Biografia (Behrman S.N.), jako Minnie
  • 1974: Mienie, jako wdowa Arwa, matka Marii
  • 1973: Powroty
  • 1971: Jesień
  • 1970: Chłopi, jako Kowalowa
  • 1969: Rewizor
  • 1967: Ziemia obiecana, jako chłopka
  • 1965: Dragon, jako Szuster E.

PrzypisyEdytuj

  1. Berger B i inni: Słownik biograficzny teatru polskiego. T. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1994.
  2. Lau Jerzy: Teatr Artystów „Cricot”. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1967, s. 221.
  3. Śmigielski Bogdan: Teatr Wołyński im. Juliusza Słowackiego: 1930–1939. Lublin: Tow. Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 2002, s. 189.
  4. ka. Celina Klimczakówna. „Ilustrowany Kurier Polski”. Czwartek, 20 października, rok V, Nr 289, str. 3, 1949. 
  5. Wilam Horzyca, Dialog, RSW „Prasa”, 1984, tom 29, str. 124
  6. Maśliński Józef. Obrona Ksantypy. „Arkona - Życie Kulturalne”. XI,XII, 1947. 
  7. H. R.. Świerszcz za kominem. „Ziemia”. 12 styczeń, 1948. 
  8. Chyliński Zbigniew. Las bracie, prawdziwy las.... „Głos Robotniczy Łódź”. 27 maja, 1954. 
  9. Hertel Józef. W Zabrzu powstał teatr i co dalej?. „Trybuna Ludu”. 24 maja, 1960. 
  10. Wróblewski Andrzej. Rzeszów. „Teatr”. 22, 1962. 
  11. Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Celina Klimczak. rakowice.eu. [dostęp 2019-09-12].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj