Otwórz menu główne

Centralny Komitet Narodowy w Warszawie

Delegacja Centralnego Komitetu Narodowego u Tymczasowej Rady Stanu w 1917 roku.
Artur Śliwiński - prezes Centralnego Komitetu Narodowego

Centralny Komitet Narodowy w Warszawie (CKN) – reprezentacja polityczna lewicy niepodległościowej.

Powstał na zjeździe w Warszawie 18 grudnia 1915 z przekształcenia Komitetu Naczelnego Zjednoczonych Stronnictw Niepodległościowych.[1] Nazwę przyjęto w nawiązaniu do tradycji powstania styczniowego. Kontynuując prace rozpoczęte przez KN ZSN działacze CKN zbudowali w skali całego Królestwa organizację, tworzoną przez sieć kół niepodległościowych, gmin­nych rad narodowych, podwydziałów narodowych których działania koordynowały struktury powiatowe i okręgowe. Całością jego prac kierował Zarząd i podporządkowane mu wydziały: polityczny, organizacyjny, prasowy, skarbowy i szkolny.Do najważniejszych i najbardziej rozbudowanych struktur regionalnych warszawskiego komitetu należał Wydział Narodowy Lubelski i Narodowa Rada Okręgowa Ziemi Kieleckiej.[2] W skład CKN wchodzili działacze Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS-Frakcji Rewolucyjnej), Narodowego Związku Robotniczego (NZR0, Polskiego Stronnictwa Ludowego w Królestwie Polskim (PSL "Wyzwolenie"), Związku Niepodległości (Związku Inteligencji Niepodległościowej) i Związku Patriotów (potem Partii Niezawisłości Narodowej), Stronnictwa Narodowo-Radykalnego oraz Ligi Kobiet Pogotowia Wojennego, jednak przywódczą rolę odegrali w nim politycy grupy Piłsudskiego: Artur Śliwiński (prezes,) Medard Downarowicz (sekretarz generalny), Bolesław Czarkowski, Jan Cynarski, Walery Sławek, Gustaw Daniłowski, Tadeusz Szpotański, Eugeniusz Śmiarowski).[3]

Wspólnym dla Centralnego Komitetu Narodowego i tworzących go stronnictw wyróżnikiem była niewątpliwie idea niepodległości. W deklaracjiz 18 grudnia 1915 roku pisano, że "w obecnej chwili dziejowej dążymy do zdobycia Niepodległego Państwa Polskiego, za którego podwalinę uważamy uwolnione spod panowania Rosji ziemie dawnego zaboru rosyjskiego" [4]Dla działaczy lewicy niepodległościowej hasło niepodległości, łączyło się nierozerwalnie i nieodłcznie ze stanowiskiem antyrosyjskim. Niepodległa Polska, o jakiej myślano, miała być w dużej mierze nawiązaniem do dawnej, przedrozbiorowej Rzeczypospolitej wielu narodów. Ale również miała być republiką i państwem demokratycznym. Cel ten osiągnąć miano w ramach sformułowanej przez J. Piłsudskiego koncepcji licytacji sprawy polskiej wzwyż. Zakładała ona że dzięki rosnącej w miarę przedłużającej się wojny dla państw centralnych atrakcyjności zasobów ludzkich i materialnych Królestwa Polskie­go można będzie uzyskać konkretne postanowienia w sprawie polskiej, co nada jej charakter międzynarodowy. Stąd zgadzano się na sojusz z państwami centralnymi przeciw Rosji, ale pod wa­runkiem uzyskania znaczących koncesji tzn. utwo­rzenie własnego rządu i armii.[5]

Politycy CKN uważali że proces odzyskania niepodległości będzie podzielony na etapy. W pierwszym z nich dokona się odbudowa pań­stwowości polskiej, ograniczonej do ziem Królestwa Polskiego i sfederowanego z Litwą. Pertraktacje z państwami centralnymi  winna prowadzić przyszła reprezentacja polityczna Królestwa Polskie­go o której powstanie stale zabiegał CKN. Płaszczyzną porozumienia między stronnic­twami, zdaniem CKN, było uznanie priorytetu odbudowy państwa we dzia­łaniach politycznych i społecznych. W praktyce warszawski komitet odrzucał rozwią­zanie austro-polskiego sprawy polskiej co wyrażało się w traktowaniu NKN jako reprezentacji zaboru austriackiego i w zwalczaniu działalności jego Departamentu Wojskowego w Kongresówce.[6] Warszawski komitet dążył do budowy państwa polskiego w oparciu o Akt 5 listopada, był głównym inicjatorem utworzenia Rady Narodowej (1916) i miał swoich przedstawicieli w Tymczasowej Radzie Stanu.[7] Po ustąpieniu z jego składu w lutym 1917 NZR i PPS CKN stopniowo utracił swoje znaczenie. Kryzys przysięgowy oraz brak możliwości re­alizacji programu CKN spowodował jego rozwiązanie w czerwcu 1917 i powstanie Komisji Porozumiewawczej Stronnictw Demokratycznych (KPSD).[8]

Przypisy:Edytuj

  1. Jerzy Holzer, Jan Molenda, Polska w pierwszej wojnie światowej, Warszawa 1967, s.347
  2. Jerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915-1917), Kielce 2003, s, 241-360
  3. Jerzy Z. Pająk, Centralny Komitet Narodowy w latach 1915-1917, „Dzieje Najnowsze”, 1997, t. 39, z. 3, s. 161-162
  4. Informacja o 18 XII 1915, Archiwum Akt Nowych, Rady Narodowe sygn. 54/1, k. 46
  5. Jerzy Z. Pająk, O rząd i armię. Centralny Komitet Narodowy (1915-1917), Kielce 2003, s. 118-121
  6. Tamże, s. 103-107
  7. Tamże, s. 127-184
  8. Tamże, s. 236-240


BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj