Centrolew

Centrolew, wł. Związek Obrony Prawa i Wolności Ludu – sojusz partii centrowych i lewicowych zawiązany w 1929 w celu zwalczania systemu rządów sanacji obozu Józefa Piłsudskiego. W skład Centrolewu weszły: Polska Partia Socjalistyczna, Polskie Stronnictwo Ludowe „Wyzwolenie”, Polskie Stronnictwo Ludowe „Piast”, Stronnictwo Chłopskie, Narodowa Partia Robotnicza oraz mniejsze ugrupowania chrześcijańsko-demokratyczne[1].

Centrolew
Państwo

 II Rzeczpospolita

Lider

Mieczysław Niedziałkowski, Jan Dąbski, Wincenty Witos, Maksymilian Malinowski, Karol Popiel

Data założenia

14 września 1929

Data rozwiązania

1931

Partie
członkowskie

PPS, SCh, PSL „Piast”, PSL „Wyzwolenie”, NPR

Ideologia polityczna

socjalizm, socjalizm agrarny, agraryzm, chrześcijańska demokracja

Poglądy gospodarcze

socjalizm, agraryzm

Młodzieżówka

OM TUR, ZMPJ

Barwy

     czerwień

W wyniku łamania przez obóz sanacyjny zasad obowiązujących w państwie demokratycznym, ugrupowania opozycyjne wywodzące się z kręgów lewicowych i centrowych postanowiły się zjednoczyć. W ten sposób w 1929 powstał Centrolew, który dążył do obalenia rządów autorytarnych i przywrócenia w Polsce rządów parlamentarnych[1].

W czerwcu 1930 koalicja Centrolewu na Kongresie Obrony Prawa i Wolności Ludu w Krakowie, proklamowała m.in. walkę o usunięcie dyktatury Józefa Piłsudskiego, aż do zwycięstwa oraz chciała powołania „rządu zaufania” Sejmu i społeczeństwa[2].

Centrolew doprowadził do ustąpienia rządu Kazimierza Świtalskiego[1].

Władze sanacyjne zaczęły zdecydowanie przeciwdziałać. 25 sierpnia 1930 powołano nowy rząd, którego premierem został Józef Piłsudski. 29 sierpnia prezydent Ignacy Mościcki rozwiązał Sejm i Senat i zarządził nowe wybory, wskutek czego parlamentarzyści opozycyjni zostali pozbawieni immunitetu[a][3]. W nocy z 9 na 10 września władze sanacyjne bez nakazu sądowego aresztowały polityków opozycji (m.in. Wincentego Witosa i Wojciecha Korfantego) oraz kontynuowano represje. Kilku działaczy (m.in. Hermana Liebermana z PPS, oskarżyciela w procesie ministra Gabriela Czechowicza) dotkliwie pobito, wszystkich poddano szykanom i znieważono słownie. W ciągu kilku tygodni aresztowano prawie pięć tysięcy innych działaczy Centrolewu. Represje miały osłabić Centrolew przed zbliżającymi się wyborami parlamentarnymi oraz pozbawić sojusz jego liderów[1].

Wiec Centrolewu w warszawskiej Dolinie Szwajcarskiej, 15 września 1930

Wybory przyniosły Centrolewowi dotkliwą porażkę. Spowodowało to całkowity rozpad Centrolewu. Aresztowanych działaczy osadzono w twierdzy brzeskiej nad Bugiem. Proces brzeski odbywał się w Warszawie od października 1931 do stycznia 1932[4].

UwagiEdytuj

  1. Immunitet wygasał z chwilą zakończenia kadencji izb parlamentu, nie zaś z datą ukonstytuowania się nowego.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Dziurok i in. 2010 ↓, s. 76.
  2. Michał Przeperski: Centrolew – Sejm rzuca wyzwanie Piłsudskiemu. histmag.org, 2014-12-05. [dostęp 2021-04-06].
  3. Dziurok i in. 2010 ↓, s. 477.
  4. Dziurok i in. 2010 ↓, s. 78.

BibliografiaEdytuj

  • Adam Dziurok, Marek Gałęzowski, Łukasz Kamiński, Filip Musiał: Od niepodległości do niepodległości Historia Polski 1918–1989. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010.