Otwórz menu główne

Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu

kościół prawosławny w Sosnowcu w Polsce

Cerkiew pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii (Świętych Wiary, Nadziei i Miłości) – jedyna istniejąca z trzech sosnowieckich cerkwi prawosławnych[a].

Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Distinctive emblem for cultural property.svg A-1242/80 z dnia 10.10.1980.
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Miejscowość Sosnowiec Herb.svg Sosnowiec
Wyznanie prawosławne
Kościół Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny
Diecezja łódzko-poznańska
Wezwanie Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Wspomnienie liturgiczne 17/30 września
Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii
Położenie na mapie Sosnowca
Mapa lokalizacyjna Sosnowca
Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
Ziemia50°16′49,9″N 19°07′40,1″E/50,280528 19,127806
Strona internetowa
Wnętrze cerkwi

Znajduje się przy ulicy Jana Kilińskiego 39. Jest to świątynia parafialna. Należy do dekanatu Kraków diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

HistoriaEdytuj

Myśl o budowie po raz pierwszy pojawiła się w 1887. Zorganizowano składkę wśród sosnowieckich i łódzkich przemysłowców – ludzi tak zasłużonych dla rozwoju Sosnowca, jak: bracia Oscar i Franz Schönowie[1], Heinrich Dietel, Konrad Gamper, Kunitzy i in. - przeważnie ewangelików bądź wyznania mojżeszowego, którym zależało na dobrych układach z rosyjską władzą.

Działkę otrzymano bezpłatnie od Kolei warszawsko-wiedeńskiej.

15 sierpnia 1888 położono kamień węgielny, a już 28 listopada roku następnego, świątynia została poświęcona przez biskupa lubelskiego Flawiana. Patronkami nowej cerkwi zostały: Wiera, Nadieżda i Liubow', córki św. Zofii, męczennice z czasów Hadriana.

Budowa przebiegła bardzo szybko, co odbiło się na jakości budynku.

Nabożeństwa odprawiali pierwotnie księża z sąsiednich parafii na Maczkach, w Olkuszu i w Częstochowie. Ale już w kwietniu 1890 nowa cerkiew otrzymała pierwszego proboszcza – Joanna Wasiliewicza Lewickiego (z Kalwarii w Podlaskiem).

16 maja 1890 arcybiskup warszawsko-chełmski Leoncjusz potwierdził powstanie samodzielnej parafii przy cerkwi pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadjeżdy, Ljub’wi i ich matki Zofii, do której przynależał powiat będziński, sztab tutejszej straży granicznej i urzędnicy celni.

Obok powstał dom parafialny – siedziba duchownego i osobny domek dla starosty cerkiewnego.

Dziś cerkiew należy do parafii Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu w diecezji łódzko-poznańskiej. Parafia (jako jedna z 2 placówek prawosławnych w województwie śląskim) obejmuje południową część województwa, m.in. aglomerację katowicką, Bielsko-Białą, Rybnik. Obecnym proboszczem jest ks. mitrat Sergiusz Dziewiatowski.

16 marca 2014 w świątyni – po raz pierwszy w jej historii – miały miejsce święcenia kapłańskie[2].

ArchitekturaEdytuj

Zbudowana z cegieł i kamienia[3], cerkiew składa się z pięciu części. W centrum znajduje się ośmiobok, który z jednej strony podtrzymuje wieżę, a z drugiej prezbiterium. Środkową część świątyni przykrywa kopuła, którą widać jednak tylko od wewnątrz, ponieważ całość uwieńczona jest cebulastym hełmem.

Wejście do cerkwi stanowi fronton w kształcie oślego grzbietu oparty na dwóch, wyraźnie oddzielonych od muru, gruszkowatych kolumnach, tworząc wrażenie „dwuwarstwowości”.

Wnętrze budowli w odróżnieniu od wyglądu zewnętrznego, nosi na sobie znaki okcyndentalizacji – jest jasne, wykonane w stylu klasycystycznym. Dębowy ikonostas (wym. 4,7 x 7 m), którego twórcą był artysta moskiewski Liebiediew, a fundatorami bracia Schön, także posiada znaki wpływów zachodnich – szczególnie widoczne jest to w stylu ikon. Częstochowska Ikona Matki Bożej (umieszczona w kiocie po lewej stronie ołtarza) jest darem kolejarzy z Częstochowy. Od 2017 w cerkwi znajduje się ikona patronek, napisana na Athos (w której umieszczono relikwie Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii, sprowadzone w latach 80. XX w. z Rzymu do sosnowieckiej świątyni)[4].

Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 10 października 1980 pod nr A-1242/80[5].

Zobacz teżEdytuj

UwagiEdytuj

  1. Obok opisywanej istniały jeszcze:
    • pw. św. Katarzyny z lat 1860–1870, na Maczkach. Nie remontowana, została rozebrana w latach 50. XX w.
    • pw. św. Mikołaja Cudotwórcy z lat 1901–1905, przy ul. Parkowej (dzisiaj w tym miejscu znajduje się restauracja „Empire”). Ogromna, neobizantyjska budowla, została rozebrana w 1938 z powodów politycznych (oficjalnym powodem było „bezpieczeństwo publiczne”, co nie miało pokrycia w rzeczywistości, ponieważ cerkiew zbudowano solidnie, z równie solidnego materiału, a parę lat wcześniej była remontowana, o czym zapewniała miejscowa społeczność prawosławna)

PrzypisyEdytuj

  1. Zob informacje o tej rodzinie m.in. na stronie: Pałac Oskara Schöna w Sosnowcu.
  2. Serwis Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego – Sosnowiec: święcenia kapłańskie ks. Mikołaja Dziewiatowskiego [dostęp: 19.03.2014.]
  3. Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego nr 11/2016, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 2039-4499, s.16
  4. Ks. Mikołaj Dziewiatowski – Pod opieką męczennic [dostęp: 06.06.2017.]
  5. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie. 2018-09-30.

BibliografiaEdytuj

  1. Beata Frycowska: Sosnowiecka cerkiew śś. Wiery, Nadieżdy i Ljub'wi – rys historyczny i stylistyczny w Roczniku Sosnowieckim 1997, tomie IV
  2. Sosnowieckie ABC, Informator do wystawy 100 lat Sosnowca, Muzeum w Sosnowcu, 2002.
  3. Mikołaj Dziewiatowski: Dziedzictwo diaspory. Monografia parafii prawosławnej w Sosnowcu, Sosnowiec, „Wytwornia” Studio Sztuk Plastycznych, 2010.

Linki zewnętrzneEdytuj