Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu

kościół prawosławny w Sosnowcu w Polsce

Cerkiew pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii (Świętych Wiary, Nadziei i Miłości) – jedyna istniejąca z trzech sosnowieckich cerkwi prawosławnych[a].

Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii
nr rej.:
- A/831/2021 z 09.06.2021 (woj. śląskie)[1]
- A-1242/80 z 10.10.1980 (woj. katowickie)
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo

 Polska

Województwo

 śląskie

Miejscowość

Sosnowiec

Wyznanie

prawosławne

Kościół

Polski Autokefaliczny Kościół Prawosławny

Diecezja

łódzko-poznańska

Wezwanie

Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii

Wspomnienie liturgiczne

17/30 września

Przedmioty szczególnego kultu
Relikwie

Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii

Położenie na mapie Sosnowca
Mapa konturowa Sosnowca, po lewej znajduje się punkt z opisem „Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii”
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa konturowa województwa śląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Cerkiew Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii”
Ziemia50°16′49,9″N 19°07′40,1″E/50,280528 19,127806
Strona internetowa
Wnętrze cerkwi

Znajduje się przy ulicy Jana Kilińskiego 39. Jest to świątynia parafialna. Należy do dekanatu Kraków diecezji łódzko-poznańskiej Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego.

Historia edytuj

Myśl o budowie po raz pierwszy pojawiła się w 1887. Zorganizowano składkę wśród sosnowieckich i łódzkich przemysłowców – ludzi tak zasłużonych dla rozwoju Sosnowca, jak: bracia Oscar i Franz Schönowie[2], Heinrich Dietel, Konrad Gamper, Kunitzy i in. – przeważnie ewangelików bądź wyznania mojżeszowego, którym zależało na dobrych układach z rosyjską władzą.

Działkę otrzymano bezpłatnie od Kolei warszawsko-wiedeńskiej.

15 sierpnia 1888 położono kamień węgielny, a już 28 listopada roku następnego, świątynia została poświęcona przez biskupa lubelskiego Flawiana. Patronkami nowej cerkwi zostały: Wiera, Nadieżda i Liubow', córki św. Zofii, męczennice z czasów Hadriana.

Budowa przebiegła bardzo szybko, co odbiło się na jakości budynku.

Nabożeństwa odprawiali pierwotnie księża z sąsiednich parafii na Maczkach, w Olkuszu i w Częstochowie. Ale już w kwietniu 1890 nowa cerkiew otrzymała pierwszego proboszcza – Joanna Wasiliewicza Lewickiego (z Kalwarii w Podlaskiem).

16 maja 1890 arcybiskup warszawsko-chełmski Leoncjusz potwierdził powstanie samodzielnej parafii przy cerkwi pod wezwaniem Świętych Wiery, Nadjeżdy, Ljub’wi i ich matki Zofii, do której przynależał powiat będziński, sztab tutejszej straży granicznej i urzędnicy celni.

Obok powstał dom parafialny – siedziba duchownego i osobny domek dla starosty cerkiewnego.

Dziś cerkiew należy do parafii Świętych Wiery, Nadziei, Luby i matki ich Zofii w Sosnowcu w diecezji łódzko-poznańskiej. Parafia (jako jedna z 2 placówek prawosławnych w województwie śląskim) obejmuje południową część województwa, m.in. aglomerację katowicką, Bielsko-Białą, Rybnik. Obecnym proboszczem jest ks. Mikołaj Dziewiatowski.

16 marca 2014 w świątyni – po raz pierwszy w jej historii – miały miejsce święcenia kapłańskie[3].

Architektura edytuj

Zbudowana z cegieł i kamienia[4], cerkiew składa się z pięciu części. W centrum znajduje się ośmiobok, który z jednej strony podtrzymuje wieżę, a z drugiej prezbiterium. Środkową część świątyni przykrywa kopuła, którą widać jednak tylko od wewnątrz, ponieważ całość uwieńczona jest cebulastym hełmem.

Wejście do cerkwi stanowi fronton w kształcie oślego grzbietu oparty na dwóch, wyraźnie oddzielonych od muru, gruszkowatych kolumnach, tworząc wrażenie „dwuwarstwowości”.

Wnętrze budowli w odróżnieniu od wyglądu zewnętrznego, nosi na sobie znaki okcyndentalizacji – jest jasne, wykonane w stylu klasycystycznym. Dębowy ikonostas (wym. 4,7 x 7 m), którego twórcą był artysta moskiewski Liebiediew, a fundatorami bracia Schön, także posiada znaki wpływów zachodnich – szczególnie widoczne jest to w stylu ikon. Częstochowska Ikona Matki Bożej (umieszczona w kiocie po lewej stronie ołtarza) jest darem kolejarzy z Częstochowy. Od 2017 w cerkwi znajduje się ikona patronek, napisana na Athos (w której umieszczono relikwie Świętych Wiary, Nadziei, Miłości i matki ich Zofii, sprowadzone w latach 80. XX w. z Rzymu do sosnowieckiej świątyni)[5].

Cerkiew wpisano do rejestru zabytków 10 października 1980 pod nr A-1242/80 (obecnie A/831/2021)[6].

Zobacz też edytuj

Uwagi edytuj

  1. Obok opisywanej istniały jeszcze:
    • pw. św. Katarzyny z lat 1860–1870, na Maczkach. Nie remontowana, została rozebrana w latach 50. XX w.
    • pw. św. Mikołaja Cudotwórcy z lat 1901–1905, przy ulicy Parkowej (dzisiaj w tym miejscu znajduje się restauracja „Empire”). Ogromna, neobizantyjska budowla, została rozebrana w 1938 z powodów politycznych (oficjalnym powodem było „bezpieczeństwo publiczne”, co nie miało pokrycia w rzeczywistości, ponieważ cerkiew zbudowano solidnie, z równie solidnego materiału, a parę lat wcześniej była remontowana, o czym zapewniała miejscowa społeczność prawosławna)

Przypisy edytuj

  1. Wykaz wpisanych obiektów do rejestru zabytków województwa śląskiego w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 2 lipca 2021 r. (pol.) wkz.katowice.pl [dotęp 2021-07-03]
  2. Zob informacje o tej rodzinie m.in. na stronie: Pałac Oskara Schöna w Sosnowcu.
  3. ks. Sergiusz Dziewiatowski: Sosnowiec: święcenia kapłańskie ks. Mikołaja Dziewiatowskiego. cerkiew.pl, 19 marca 2014. [dostęp 2021-04-24].
  4. Wiadomości Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego nr 11/2016, Wydawnictwo Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, ISSN 2039-4499, s. 16
  5. Ks. Mikołaj Dziewiatowski – Pod opieką męczennic [dostęp: 06.06.2017.]
  6. Rejestr zabytków nieruchomych – województwo śląskie, Narodowy Instytut Dziedzictwa, 30 września 2023.

Bibliografia edytuj

  • Beata Frycowska: Sosnowiecka cerkiew śś. Wiery, Nadieżdy i Ljub'wi – rys historyczny i stylistyczny w Roczniku Sosnowieckim 1997, tomie IV
  • Sosnowieckie ABC, Informator do wystawy 100 lat Sosnowca, Muzeum w Sosnowcu, 2002.
  • Mikołaj Dziewiatowski: Dziedzictwo diaspory. Monografia parafii prawosławnej w Sosnowcu, Sosnowiec, „Wytwornia” Studio Sztuk Plastycznych, 2010.

Linki zewnętrzne edytuj