Otwórz menu główne

Cerkiew św. Dymitra w Kuźminie

Cerkiew św. Dymitra w Kuźminie – dawna filialna cerkiew greckokatolicka, postawiona z drewna w 1814, znajdująca się w Kuźminie.

Cerkiew św. Dymitra
w Kuźminie
obecnie kościół Matki Bożej Nieustającej Pomocy
Distinctive emblem for cultural property.svg A-54 z dnia 18.11.1982[1]
kościół parafialny
Ilustracja
Państwo  Polska
Województwo  podkarpackie
Miejscowość Kuźmina
Wyznanie katolickie
Kościół rzymskokatolicki
Parafia MB Nieustającej Pomocy
Wezwanie MB Nieustającej Pomocy (obecnie);
św. Dymitra (poprzednio)
Położenie na mapie gminy Bircza
Mapa lokalizacyjna gminy Bircza
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Położenie na mapie powiatu przemyskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu przemyskiego
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Kuźmina, cerkiew św. Dymitra
Ziemia49°36′54,4″N 22°25′46,8″E/49,615111 22,429667

Po 1947 świątynia przejęta przez kościół rzymskokatolicki i użytkowana jako kościół parafialny Matki Bożej Nieustającej Pomocy.

Obiekt wpisany na listę zabytków w 1982. Włączony do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

HistoriaEdytuj

Najstarsza wzmianka o cerkwi w Kuźminie pochodzi z 1526[2]. Obecnie istniejąca została zbudowana w 1814. Do 1926 należała do parafii greckokatolickiej w Leszczawie Górnej, potem do parafii w Krecowie. Remontowana w 1935[3]. Cerkiew działała jako greckokatolicka do wiosny 1938, kiedy to teren cerkwi był areną walk pomiędzy grekokatolikami, a zajmującymi cerkiew siłą rzymskimi katolikami. Po trzech dniach zamieszek nastąpiła pacyfikacja ludności ukraińskiej przez polską żandarmerię, a cerkiew pozostawała zamknięta do czerwca 1941 r.[4][5] Po wkroczeniu wojsk niemieckich cerkiew została ponownie otwarta i działała do końca 1944. W czasie II wojny światowej w kopułę trafił pocisk z moździerza[6]. Po 1947 i wysiedleniu ludności ukraińskiej świątynia została przejęta przez kościół rzymskokatolicki. Obecny kształt budowli wynika z powojennej przebudowy. W latach 2009–2010 przeprowadzono renowację świątyni: remont dachu i elewacji, podbicie fundamentów i wykonanie odwodnienia[3].

Architektura i wyposażenieEdytuj

Świątynia drewniana, konstrukcji zrębowej, orientowana. Jest to budynek dwudzielny z zamkniętym trójbocznie prezbiterium, z zakrystią od północy i szerszą nawą z kruchtą; nakryty jednokalenicowym dachem, z sygnaturką nad nawą. Od frontu do cerkwi przylega słupowa dwukondygnacyjna wieża wysokości cerkwi, nakryta dachem brogowym. Ściany oszalowane deskowaniem pionowym[3][6].

Wewnątrz stropy płaskie. Chór muzyczny przy ścianie zachodniej wsparty na słupach. Pierwotne wyposażenie cerkwi uległo zniszczeniu lub rozkradzeniu[3].

OtoczenieEdytuj

Na przyległym cmentarzu znajduje się neogotycka murowana kaplica grobowa ufundowana pod koniec XIX w. przez Michała i Katarzynę Woźniaków, w której okazjonalnie odprawiano nabożeństwa w obrządku łacińskim[2] oraz pomnik ku czci żołnierzy poległych w walkach z UPA i utrwalenie władzy ludowej w latach 1945–47[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2018-09-30. [dostęp 2018-05-11].
  2. a b Stanisław Kryciński: Pogórze Przemyskie. Oficyna Wydawnicza Rewasz, Pruszków 2014, s. 217. ISBN 978-83-62460-51-9.
  3. a b c d Krzysztof Zieliński: Leksykon drewnianej architektury sakralnej województwa podkarpackiego. PRO CARPATHIA, Rzeszów 2015, s. 30, 31. ISBN 978-83-61577-68-3.
  4. Iwan Łebedowycz – "Birczanszczyna- stradalna zemlja", Filadelfia 1975
  5. Bogdan Huk – "1947", Warszawa 1997, ​ISBN 83-906203-4-0
  6. a b c Magdalena i Artur Michniewscy, Marta Duda: Cerkwie drewniane Karpat. Polska i Słowacja. Wydawnictwo Rewasz, Pruszków 2011, s. 209, 210. ISBN 83-89188-08-2.

BibliografiaEdytuj

Zobacz teżEdytuj