Cerkiew św. Mikołaja w Tallinnie (Stare Miasto)

prawosławna cerkiew w Tallinnie
Ten artykuł dotyczy cerkwi na tallińskim Starym Mieście. Zobacz też: Cerkiew św. Mikołaja w Tallinnie (Kopli).

Cerkiew św. Mikołajaprawosławna cerkiew w Tallinnie, w jurysdykcji eparchii tallińskiej Estońskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego.

Cerkiew św. Mikołaja
Püha Nikolai kirik
Distinctive emblem for cultural property.svg 1248
cerkiew parafialna
Ilustracja
Widok od północy
Państwo  Estonia
Miejscowość Tallinn wapen.svg Tallinn
Wyznanie prawosławne
Kościół Estoński Kościół Prawosławny
Eparchia tallińska
Wezwanie św. Mikołaja
Wspomnienie liturgiczne 6/19 grudnia; 9/22 maja
Położenie na mapie Tallinna
Mapa lokalizacyjna Tallinna
Cerkiew św. Mikołaja
Cerkiew św. Mikołaja
Położenie na mapie Estonii
Mapa lokalizacyjna Estonii
Cerkiew św. Mikołaja
Cerkiew św. Mikołaja
59,439054°N 24,748915°E/59,439054 24,748915
Strona internetowa
Wnętrze cerkwi

HistoriaEdytuj

Prawosławna cerkiew mogła istnieć już przy domu kupców nowogrodzkich w średniowiecznym Tallinnie w XI–XIII w., przed najazdem Waldemara II Zwycięskiego na zamek Lyndanise, w czasie wyprawy przeciwko Estom w 1219 r. Pisemna wzmianka o cerkwi pochodzi z 1371 r., jednak nic nie wiadomo o jej wyglądzie i lokalizacji. Kolejna świątynia, z której korzystali prawosławni ruscy kupcy, wzmiankowana jest w 1420 r. i była położona przy ulicy Vene (Ruskiej) łączącej Stary Rynek z portem, tj. w rejonie, gdzie znajduje się obecnie istniejąca budowla[1]. Na początku XVII w. cerkiew była czynna tylko w czasie, gdy w mieście znajdowali się rosyjscy kupcy. Przez pozostałą część roku klucze do świątyni były zdeponowane w ratuszu[1]. Podziemia świątyni były wykorzystywane jako magazyn towarów[2]. Władcy Rosji niejednokrotnie przekazywali dary dla świątyni: zachowała się m.in. część podświecznika ofiarowanego przez Borysa Godunowa oraz ikonostas wykonany przez mistrzów pskowskich na zlecenie carewny Zofii[1].

W 1772 r. w cerkwi prawdopodobnie został pochowany metropolita Arseniusz (Maciejewicz)[3], uwięziony na rozkaz carycy Katarzyny II w twierdzy rewelskiej jako Andrzej Kłamca za sprzeciwianie się sekularyzacji majątku Cerkwi rosyjskiej i sugerowanie, iż caryca wstąpiła na tron bezprawnie[4].

Na początku XIX w. władze rosyjskie zdecydowały o rozbudowie cerkwi; projekt powiększonej świątyni w stylu klasycystycznym przygotował Luigi Rusca, jednak z powodu braku funduszy miejski architekt uprościł go. Gotową cerkiew konsekrowano w sierpniu 1827 r., w przededniu święta Zaśnięcia Matki Bożej[5].

W 1893 r. wdowa po kupcu Basarginie ufundowała nowy ikonostas w stylu bizantyjsko-rosyjskim, który nadal znajduje się przed głównym ołtarzem cerkwi[3].

ArchitekturaEdytuj

Cerkiew św. Mikołaja jest świątynią krzyżowo-kopułową. Została wzniesiona na planie kwadratu, na niewielkiej działce między murem miejskim a ulicą Vene. Reprezentuje styl klasycystyczny. Zarówno jej elewację frontową, jak i ściany boczne zdobią portyki, z tym że na fasadzie znajdują się kolumny jońskie, zaś na elewacjach bocznych – pilastry w tym samym porządku. Jedyna kopuła cerkwi posadowiona jest na wysokim bębnie, w którym wykuto rząd okien[5] i wsparta na czterech filarach[3].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c metropolita Korneliusz i inni, Prawosławnyje..., s. 22.
  2. Jan Lewandowski, Historia Estonii, Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 2002, s. 60, ISBN 83-04-04528-1, OCLC 830494781.
  3. a b c metropolita Korneliusz i inni, Prawosławnyje..., s. 25.
  4. W. Serczyk, Katarzyna II, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 2010, ​ISBN 978-83-04-04715-0​, ss. 153–156.
  5. a b metropolita Korneliusz i inni, Prawosławnyje..., s. 24.

BibliografiaEdytuj

  • metropolita Korneliusz, W. Siłowjew, W. Wołochonski, S. Glinkale, W. Iljaszewicz, I. Łapszyn, S. Miannik, J. Sieliwierstowa, F. Hirvoja, Prawosławnyje chramy Estonii-Eesti Oigeusu Kirikud-The Orthodox churches in Estonia, Tallinn–Moskwa 2007.