Otwórz menu główne

Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Wierbiążu Niżnym

Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy – zabytkowa, drewniana cerkiew mieszcząca się w Wierbiążu Niżnym na zachodniej Ukrainie w obwodzie iwanofankiwskim.

Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Werbiążu Niżnym
Церква Різдва Пресвятої Богородиці (Нижній Вербіж)
Distinctive emblem for cultural property.svg 26-232-0038[1]
cerkiew parafialna
Ilustracja
Państwo  Ukraina
Miejscowość Wierbiąż Niżny
Wyznanie prawosławne
Kościół Kościół Prawosławny Ukrainy
Wezwanie Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Werbiążu Niżnym
Cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Werbiążu Niżnym
48,498636°N 25,011330°E/48,498636 25,011330

OpisEdytuj

Jest to pięciokopułowa cerkiew typu huculskiego o konstrukcji zrębowej wzniesiona w 1808 roku na planie krzyża. Nad każdą częścią konstrukcji drewnianej znajduje się ośmiobok nakryty kopułą namiotową ze ślepą latarnią i małą kopułą. Bryła cerkwi otoczona jest okapem wspartym na „rysiach”. Wewnątrz znajduje się polichromia z końca XX wieku oraz ikonostas z początków XIX wieku. Jest ona najlepiej rozwiniętym przykładem ewoluujących etapów cerkwi huculskiej. Obiekt stanowi świadectwo wyraźnego, odrębnego stylu architektonicznego, niepodobnego do innych spotykanych w regionie i prezentuje najwyższy kunszt ciesielski[2]. Pierwotnie, jak wszystkie inne na tym terenie, była to cerkiew greckokatolicka. Obecnie należy do Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego. Proboszczem jest o. Wasyl Wepruk. Święto patronalne odbywa się 21 września[3]. W 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie.

HistoriaEdytuj

Tablica fundacyjna na nadprożu drzwi do babińca informuje, że cerkiew pochodzi z lat 1788 i 1808. Wedle tradycji została zbudowana przez wspomnianego na tablicy Hryhorija Semeniuka Melnyka, byłego opryszka, „za doboszowe” pieniądze[3]. Ludowy przekaz mówi o tym, że jeden ze zbójników, członków grupy Aleksego Dobosza, zniknął bez śladu z pieniędzmi. Po kilku latach Dobosz spotkał go podczas odpustu w Wierbiążu. Bojąc się zemsty, Semeniuk zaprowadził go do nowej cerkwi twierdząc, ze postawił ja własnoręcznie, aby odkupić swoje winy. Watażka miał mu darować karę, mówiąc, że gdyby o tym wiedział, dołożyłby jeszcze złota[4]. Grupę Dobosza rozbito jednak w 1745 roku, co poddaje w wątpliwość tę opowieść. Miejscowi historycy Mychajło Łasiczuk i Iwan Łudczak przesuwają jednak datę budowy na rok 1756, pisząc, że Semeniuk „wynalazł i sprowadził z gór 24 huculskich majstrów a gromada wzięła na siebie wydatki związane z wożeniem drewna ze wsi Kniażdwór”[5]. Nowsze opracowania stwierdzają, że cerkiew musiała powstać w krótszym czasie, najpierw została przykryta dachami, a wewnątrz była wykańczana stopniowo. Natomiast rok 1808 to data jej poświęcenia[3]. W 1743 roku zbudowano dzwonnicę, o czym świadczy fundacyjny napis na nadprożu. Dzwon pochodzący z 1745 został ofiarowany przez Hryhorija Melnyka[3]. W 1812 roku Hryhoryj Semeniuk Melnyk został odznaczony przez cesarza Franciszka II Habsburga mały złotym medalem za postawienie cerkwi[6].

PrzypisyEdytuj

  1. Państwowy Rejestr Zabytków Nieruchomych Ukrainy
  2. Drewniane cerkwie w polskim i ukraińskim regionie Karpat. Dobra Kultury Rzeczypospolitej Polskiej i Republiki Ukrainy wpisane na Listę światowego dziedzictwa UNESCO., Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2013, ISBN 978-83-63260-06-4.
  3. a b c d Włodzimierz Witkowski, Wierbiąż Niżny - huculska(?) cerkiew na Liście UNESCO, „Ochrona Zabytków” (1), Warszawa: Narodowy Instytut Dziedzictwa, 2014, ISSN 0029-8247.
  4. O synu biedaków Doboszu młodziutkim ta duma [w:] Stanisław Vincenz, Na wysokiej połoninie, Pasmo I. Prawda Starowieku. Obrazy, dumy i gawędy z Wierchowiny Huculskiej, Warszawa 1980.
  5. M. Lasijcuk, I. Łudcak, Niżnij Verbiz [w:] M. Vasylcuk (red.), Narisy i materialy z istorii ta narodoznavstwa, Kołomyja 1995, s. 23.
  6. „Gazeta Lwowska” (8), 1812, s. 1.