Cezary Ponikowski

Cezary Franciszek Andrzej Ponikowski (ur. 27 sierpnia 1853[1], zm. 6 marca 1944 w Warszawie) – polski adwokat, pierwszy prezes Naczelnej Rady Adwokackiej po jej utworzeniu i ukonstytuowaniu się w 1919 roku w niepodległej Polsce. Godność tę w okresie dwudziestolenia międzywojennego piastował ogółem w czterech kadencjach[2].

Cezary Ponikowski
Ilustracja
Cezary Ponikowski (przed 1939)
Data urodzenia 27 sierpnia 1853
Data i miejsce śmierci 6 marca 1944
Warszawa
Zawód, zajęcie adwokat
Narodowość polska
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Grób adwokata Cezarego Ponikowskiego na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie ("Stare Powązki") kwatera 26-1-1

ŻyciorysEdytuj

Urodził się 27 sierpnia 1853 jako syn Krystyny z Choynackich (1828–1869) i Juliusza (1820–1873). Był uczniem II Gimnazjum Rządowego w Warszawie. W 1870 roku podjął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, które ukończył w 1875 roku. Był specjalistą w zakresie prawa cywilnego. Został początkowo pomocnikiem adwokata przysięgłego, a od 1877 roku – adwokatem przysięgłym.

Ponikowski już wcześnie – w latach 1880-ych angażował się czynnie w zalążkach działalności samorządowej w środowisku adwokatury pod zaborami. Świadczy o tym jego udział w różnorodnych akcjach samopomocy koleżeńskiej. I tak, w 1885 roku był współzałożycielem Kasy Pomocy Adwokatów Przysięgłych, którą można traktować jako pierwociny samorządu adwokackiego pod zaborami. W tym okresie był też członkiem adwokackich sądów koleżeńskich. Czynnie uczestniczył w działalności powstałego we Lwowie w 1911 roku Związku Adwokatów Polskich (ZAP).

Aktywny był też w różnorodnych szerzej zakrojonych inicjatywach społecznych i obywatelskich w okresie poprzedzającym pierwszą wojnę światową i w czasie jej trwania. Był jednym z inicjatorów i założycieli Biura Pracy Społecznej w Warszawie. W roku 1916 został sekretarzem Rady Nadzorczej reaktywowanej Polskiej Macierzy Szkolnej. Podczas wojny brał czynny udział w pracach Komitetu Obywatelskiego w Warszawie (jako jego członek w latach 1914-1916). W sierpniu 1915 roku brał udział w tworzeniu Sądów Obywatelskich.

Z chwilą powołania 16 września 1915 roku trzydziestoosobowej reprezentacji adwokatury polskiej ("Delegatury") do spraw organizacji adwokatury według reguł samorządowych, Ponikowski został wybrany jako jeden z jej członków. Był pracownikiem Komisji Organizacji Adwokatury Tymczasowej Rady Stanu[3]. Przede wszystkim jednak był współautorem pierwszych po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku przepisów o adwokaturze. Weszły one w życie 1 stycznia 1919 roku jako "Statut tymczasowy palestry państwa polskiego" wprowadzony "Dekretem Naczelnika Państwa z dnia 24 grudnia 1918 w przedmiocie statutu tymczasowego Palestry Państwa Polskiego" („Dziennik Praw Państwa Polskiego” 1918, Nr 22, poz. 75). Ponikowski został wybrany pierwszym w niepodległej Polsce, prezesem nowo utworzonej Naczelnej Rady Adwokackiej. Był to marzec 1919 roku. O jego wyjątkowym autorytecie w środowisku polskiej adwokatury, świadczy fakt, że godność tę w dwudziestoleciu międzywojennym piastował jeszcze w pięciu kadencjach.

W okresie dwudziestolecia międzywojennego brał czynny udział w działalności Związku Adwokatów Polskich (ZAP). Między innymi był przewodniczącym komitetu organizacyjnego II Zjazdu Adwokatury (27-29 września 1919). Walne Zgromadzenie ZAP odbywające się podczas III Zjazdu ZAP w Poznaniu (25-27 września 1925) wybrało go na wiceprezesa Zarządu Głównego ZAP podnosząc do godności członka honorowego. Czynną rolę odegrał na IV Zjeździe Adwokatów w Toruniu wygłaszając podstawowy referat o praworządności w państwie. W 1935 roku wybrany został Prezesem ZAP.

O szacunku jakim się cieszył, świadczy fakt, że przez wiele lat był stałym plenipotentem Adama Ludwika Czartoryskiego i jego żony Marii z Krasińskich prowadząc ich rozległe sprawy majątkowe (zamieszkiwał i prowadził swą kancelarię w domu Marii Czartoryskiej przy ul. Krakowskie Przedmieście 7 w Warszawie[4]).

Był żonaty z Eweliną Stefanią Władysławą Łuczycką (ur.1858), z którą miał czworo dzieci: Marię (1894-1969), Janinę (zamężną za Januszem Zdzienickim), Krystynę (1890-1954, zamężną za Stanisławem Wierzbickim) i Wacława (1884-1944, żonatego z Zofią z Marczewskich, ekonomistę rolnego, profesora i wykładowcę Politechniki we Lwowie, Uniwersytetu Wileńskiego i SGGW). Cezary Ponikowski umarł w Warszawie 6 marca 1944. Był bratem Anieli (1864-1940) zamężnej (1897) za Stanisławem Masłowskim (1853-1926). Jego grób znajduje się na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie ("Stare Powązki" kwatera 26-1-1[5], zob. także: tablice informacyjne za wejściem przez bramę Św. Honoraty w prawo, w kategorii "Prawnicy").

PublikacjeEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. W licznych publikacjach dotyczących adw. Cezarego Ponikowskiego rok jego urodzenia jest określany omyłkowo jako 1854. W niniejszym opracowaniu przyjęto jako wiarygodną informację na płycie jego nagrobka na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie "27 sierpnia 1853". Płyta ta przetrwała w stanie nienaruszonym od chwili jego pochówku. ("Stare Powązki" w Warszawie, kwatera 26-1-1)
  2. Polski Słownik Biograficzny, tom XXVII/3, zeszyt 114. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk-Łódź, 1983, zeszyt 114, s.501
  3. Włodzimierz Suleja, Tymczasowa Rada Stanu, Warszawa 1998, s. 225.
  4. Według korespondencji zachowanej w archiwum rodzinnym (list z 18 września 1941) - w okresie okupacji niemieckiej Ponikowski zamieszkiwał pod adresem: Krakowskie Przedmieście 7 m. 33
  5. Cezary Ponikowski, cmentarze.um.warszawa.pl [dostęp 2019-12-23].
  6. Odznaczenia orderem „Polonia Restituta”. „Kurier Warszawski”. Nr 133, s. 13, 14 maja 1928. 
  7. Order Odrodzenia Polski. Trzechlecie pierwszej kapituły 1921–1924. Warszawa: Prezydium Rady Ministrów, 1926, s. 20.

BibliografiaEdytuj