Chełm Śląski

wieś w województwie śląskim

Chełm Śląski (niem. Groß Chelm) – wieś w Polsce, w województwie śląskim, w powiecie bieruńsko-lędzińskim, w gminie Chełm Śląski, położona na Pagórach Jaworznickich przy drodze wojewódzkiej nr 934.

Artykuł 50°6′25″N 19°11′42″E
- błąd 39 m
WD 50°6'34"N, 19°11'36"E, 50°9'N, 19°11'E
- błąd 39 m
Odległość 319 m
Chełm Śląski
wieś
Ilustracja
Fragment centrum wsi
Państwo  Polska
Województwo  śląskie
Powiat bieruńsko-lędziński
Gmina Chełm Śląski
Liczba ludności (2019) 6326
Strefa numeracyjna 32
Kod pocztowy 41-403
Tablice rejestracyjne SBL
SIMC 0941518
Położenie na mapie gminy Chełm Śląski
Mapa lokalizacyjna gminy Chełm Śląski
Chełm Śląski
Chełm Śląski
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chełm Śląski
Chełm Śląski
Położenie na mapie województwa śląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa śląskiego
Chełm Śląski
Chełm Śląski
Położenie na mapie powiatu bieruńsko-lędzińskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu bieruńsko-lędzińskiego
Chełm Śląski
Chełm Śląski
Ziemia50°06′25″N 19°11′42″E/50,106944 19,195000
Strona internetowa
Panorama wsi, z prawej kościół Trójcy Przenajświętszej (2006)

W latach 1973–1975 w gminie Imielin (obejmującej 3 sołectwa: Chełm Śląski, Kopciowice i Dziećkowice)[1][2]. W latach 1975–1977 dzielnica Tychów[3][4]. W 1977 r. Chełm Śląski został włączony w granice administracyjne Mysłowic[5]. W latach 1977–1994 dzielnica Mysłowic[4][6]. Od 30 grudnia 1994 r. w reaktywowanej gminie Chełm Śląski (obejmującej Chełm Śląski i Kopciowice)[6] (gmina Chełm istniała wcześniej w latach 1945–1954).

Miejscowość jest siedzibą gminy Chełm Śląski. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego. 30 grudnia 1994 r. Chełm Śląski oraz Imielin wyłączono z Mysłowic[7].

Integralnymi częściami wsi są: Błędów, Chełm Mały i Gamrot.

NazwaEdytuj

Miejscowość nosiła wcześniej historyczną polską nazwę Chełm. Nazwę w zlatynizowanej staropolskiej formie Chelm wymienia w latach 1470–1480 Jan Długosz w księdze Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis[8].

Obecna nazwa Chełm Śląski została wprowadzona Zarządzeniem nr 74 Prezesa Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 1966 r. w sprawie zmiany i ustalenia nazw niektórych miejscowości i zastąpiła poprzednią nazwę wsi Chełm, w powiecie tyskim, w której mieściła się siedziba gromadzkiej rady narodowej[9].

GeografiaEdytuj

Na północnych krańcach Chełmu Śląskiego usytuowany jest zbiornik wody pitnej, oficjalnie nazwany zbiornikiem Dziećkowice – teren po byłej kopalni piasku w Imielinie. Największym wzniesieniem jest Chełmska Góra zwana również Smutną Górą (284,57 m n.p.m.), z przeszłości zachowały się liczne stawy pohodowlane w tym tzw. Pacwowe Stawy i osadnik w rejonie ul. Błękitnej.

Na ochronę z punktu widzenia kulturalnego i przyrodniczego zasługują: Dolina Przemszy, tzw. Smutna Góra, górny odcinek potoku Mąkołowiec z zespołem Pacwowych Stawów. Wartość kulturową posiadają kościół parafialny pw. Świętej Trójcy, krzyże przydrożne: obok drogi do osady Gamrot, na dawnym cmentarzu cholerycznym na Smutnej Górze i przy ul. Chełmskiej.

GospodarkaEdytuj

W 1924 roku na terenie Chełmu Wielkiego działały Nasycalnie Drzewa - które zostały wykupione przez Zakłady Impregnacyjne z Katowic od firmy „Riitgerswerke A. G.“ wzgl. od firmy „Danziger Parkettfabrik und Impragnierwerke G. m. b. H. u. Com. Ges. Danzig-Schellmuhl“. Przeciętne zatrudnienie w Zakładzie Impregnacyjnym Wielki Chełm w 1925 roku wynosiło 30-40 robotników. Zakłady te impregnowały materiał drzewny, głównie podkłady kolejowe dla Dyrekcji Kolei w Katowicach, Poznania i Gdańska oraz innych przedsiębiorstw państwowych lub prywatnych. Nasycanie odbywało się olejami, dostarczanymi przez Związek Koksowni. Zakład w Wielkim Chełmie nasycał również materiały kopalniane (kopalniaki) roztworami specjalnych soli impregnacyjnych. Produkcja w 1925 r. - Zakład w W. Chełmie 12.073 cbm. - z adnotacją, iż zakład był częściowo unieruchomiony[10].

W latach 1957–1963 działała na terenie Chełmu Wielkiego (obecnie Śląskiego) płytka kopalnia przy kopalni „Piast” w Lędzinach. Uruchomiona została w 1957 roku a zlikwidowana 15 grudnia 1963 roku. Maksymalna produkcja kopalni w Chełmie Wielkim w 1963 roku wynosiła 53 628 t.

W Chełmie Śląskim znajduje się Fabryka Wentylatorów „FAWENT” S.A. Zakład rozpoczął swoją działalność w kwietniu 1951 r. jako Przedsiębiorstwo „Urządzenia Klimatyzacyjne” Śląski Zakład Produkcji Pomocniczej w Chełmie Wielkim, a pierwszy wentylator wyprodukowano już 22 listopada tego roku. Od 1956 roku zakład posiadał status przedsiębiorstwa państwowego o nazwie Wytwórnia Urządzeń Wentylacyjnych, a od 1961 roku występuje już pod nazwą Fabryka Wentylatorów „FAWENT”. Fabryka w roku 1995 przekształciła się z przedsiębiorstwa państwowego w Spółkę Akcyjną o nazwie Fabryka Wentylatorów „FAWENT” S.A.[11]

Zobacz też kategorię: Ludzie urodzeni w Chełmie Śląskim.

PrzypisyEdytuj

  1. Uchwała Nr XX/99/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 6 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie katowickim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Katowicach z dnia 20 grudnia 1972 r., Nr. 12, Poz. 103).
  2. Dz.U. 1975 nr 15, poz. 87.
  3. Dz.U. 1975 nr 15, poz. 8.
  4. a b Dz.U. 1977 nr 3, poz. 15.
  5. Chełm Śląski w Dzienniku Zachodnim.
  6. a b Dz.U. 1994 nr 132, poz. 671.
  7. Dz.U. z 1994 r. nr 132, poz. 671.
  8. Joannis Długosz Senioris Canonici Cracoviensis, „Liber Beneficiorum”, Aleksander Przezdziecki, Tom II, Kraków 1864, s. 225.
  9. M.P. z 1966 r. nr 72, poz. 335.
  10. Dzieje i rozwój Wielkich Katowic jako ośrodka górnośląskiego przemysłu i stolicy autonomicznego woj. śląskiego 1926, s. 160-161 [dostęp 2018-09-28].
  11. FAWENT – największa polska fabryka wentylatorów. [data dostępu: 2018-05-17].

BibliografiaEdytuj

  • Jerzy Jaros: Słownik historyczny kopalń węgla na ziemiach polskich. Katowice: Śląski Instytut Naukowy, 1984, s. 33, 85. ISBN 83-00-00848-6.