Chełst (województwo wielkopolskie)

wieś w województwie wielkopolskim

Chełst (niem. Neuteich[1]) – wieś sołecka w Polsce nad rzeką Miałą, przy szosie Drezdenko - Czarnków, położona w województwie wielkopolskim, w powiecie czarnkowsko-trzcianeckim, w gminie Drawsko. Przez wieś przebiega droga wojewódzka nr 181 oraz wybiega DW 133.

Artykuł 52°49′26″N 15°56′52″E
- błąd 38 m
WD 52°47'N, 15°55'E
- błąd 20418 m
Odległość 1740 m
Chełst
wieś
Ilustracja
Centrum wsi, dolina Miały
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat czarnkowsko-trzcianecki
Gmina Drawsko
Sołectwo Chełst
Strefa numeracyjna 67
Kod pocztowy 64-733
Tablice rejestracyjne PCT
SIMC 0525748
Położenie na mapie gminy Drawsko
Mapa konturowa gminy Drawsko, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Chełst”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Chełst”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko lewej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Chełst”
Położenie na mapie powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego
Mapa konturowa powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego, blisko lewej krawiędzi na dole znajduje się punkt z opisem „Chełst”
Ziemia52°49′26″N 15°56′52″E/52,823889 15,947778

NazwaEdytuj

Nazwa notowana od XVI wieku w różnych formach: 1564-65 na Chelscziech, 1580 Chełst, 1595 Chaust oraz Neuenteich, 1627 Helst, 1632 Chełst, 1638 Neuteich, 1880 Chełst oraz Neuteich[1].

Nazwa pochodzi od miejscowego stawu i rzeki o nazwie Chełst zwanej również Miałła (obecnie to rzeka Miała). Nazwa Chełst wywodzi się z języka staropolskiego i oznacza szum, zgiełk[2]. W latach 1564-65 zapisano lokalizację miejscowości przy stawie Chelsczie. Pierwszy człon niemieckiej nazwy również nawiązuje do stawu Teich z dodaniem słowa nowy - neu[1].

HistoriaEdytuj

Pierwsza wzmianka o wsi smolarskiej złożonej z pięciu domostw pochodzi z 1564 (początkowo była to królewszczyzna). W 1580 istniał tu młyn papierniczy. W latach 1920-1939 granica państwowa, biegnąca na krótkim odcinku rzeką Miałą, dzieliła wieś na dwie części: niemiecką (zachodnią) i polską (wschodnią). W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego. Obecnie granica województw lubuskiego i wielkopolskiego powtarza dawną granicę polsko-niemiecką z dwoma odstępstwami na terenie puszczy - jedno z nich znajduje się w rejonie Chełstu[3].

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Chełst”[4].

Zabytki i osobliwościEdytuj

Godny uwagi jest kościół o konstrukcji szachulcowej, wzniesiony na planie prostokąta w połowie XVIII w. Zachowany zespół starych domów i gospodarstw. Pod lasem dawna niemiecka strażnica graniczna (przystosowana do roli szkoły). Przed nią tablica ku czci Józefa Chociszewskiego, urodzonego w Chełście[5]. Odsłonięta została 4 czerwca 1939 na domu nr 9, czyli dawnej szkole w polskiej części, przeniesiona w obecne miejsce w 2007[3].

Z drogi przed i za wsią rozciąga się rozległy widok na dolinę Noteci ze wzgórza koło Starych Bielic.

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Rymut 1996 ↓, s. 33-34.
  2. Stanisław Urbańczyk 1955 ↓, s. 233.
  3. a b Paweł Anders, Władysław Kusiak, Puszcza Notecka, Oficyna Wydawnicza G&P, Poznań, 2011, s.105, ​ISBN 978-83-7272-242-3
  4. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. Tom II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 22. ISBN 83-87424-77-3.
  5. "Literatura polska. Przewodnik encyklopedyczny" Tom I A-M, PWN Warszawa 1984, hasło Józef Chociszewski str. 138

BibliografiaEdytuj

  • Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski, t. II C-D. Kraków: Polska Akademia Nauk, Instytut Języka polskiego, 1997, s. 33-34. ISBN 83-85579-64-8.
  • Stanisław Urbańczyk: Słownik staropolski tom I (A —Ć), hasło "Chełst", "Chełstanie". Wrocław-Warszawa-Kraków: Pracownia, Polska Akademia Umiejętności, 1955, s. 233.

Zobacz teżEdytuj