Chochołów (województwo małopolskie)

wieś w województwie małopolskim

Chochołówwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Czarny Dunajec.

Chochołów
wieś
Ilustracja
Drewniana zabudowa Chochołowa
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowotarski

Gmina

Czarny Dunajec

Liczba ludności (2022)

1201[2]

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

34-513[3]

Tablice rejestracyjne

KNT

SIMC

0421517

Położenie na mapie gminy Czarny Dunajec
Mapa konturowa gminy Czarny Dunajec, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Chochołów”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole znajduje się punkt z opisem „Chochołów”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Chochołów”
Położenie na mapie powiatu nowotarskiego
Mapa konturowa powiatu nowotarskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Chochołów”
Ziemia49°22′00″N 19°49′05″E/49,366667 19,818056[1]
Herb wsi Chochołów

Położenie edytuj

Miejscowość znajduje się w dolinie Czarnego Dunajca, w dwóch mezoregionach geograficznych; Orawicko-Witowskie Wierchy (na lewym brzegu Czarnego Dunajca) i Pogórze Gubałowskie (na prawym brzegu)[4]. Ma zwartą zabudowę; wszystkie domy zlokalizowane są na prawym brzegu Dunajca, wzdłuż drogi z Zakopanego przez Chochołów do Czarnego Dunajca, w dolnej części Chochołowa znajdują się na prawym brzegu Czarnego Dunajca, w górnej na lewym. Wzdłuż drogi tej płynie jeszcze równolegle do Czarnego Dunajca jego boczna struga Młynówka. Po zachodniej stronie Chochołów graniczy z miejscowością Sucha Góra na Słowacji. Od wschodu grzbiet Cyrhlicy oddziela Chochołów od miejscowości Ciche.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Chochołów.

Opis miejscowości edytuj

Chochołów został lokowany w 1592 r.[5] Był wsią królewską, położoną w powiecie sądeckim województwa krakowskiego, należał do tenuty nowotarskiej[6]. W 1619 r. na terenach pastwisk chochołowian, znajdujących się powyżej wsi w dolinach Czarnego Dunajca i Dzianiskiego Potoku, została lokowana wieś Dzianisz[5].

W okresie międzywojennym w miejscowości stacjonowała placówka Straży Granicznej I linii „Chochołów”[7].

Do 1954 roku istniała gmina Chochołów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Chochołów to wieś składająca się prawie w całości z oryginalnych chałup góralskich. Do miejscowej tradycji należy mycie ich z zewnątrz wodą z mydłem dwa razy do roku, na Wielkanoc i Boże Ciało[8].

10 grudnia 1762 r. biskup krakowski Franciszek Podkański utworzył w Chochołowie filię parafii w Czarnym Dunajcu. Samodzielna parafia pw. św. Jacka została utworzona w 1817 r. Do parafii oprócz Chochołowa należały wioski: Ciche, Dzianisz, Witów, Zakopane i Koniówka[9].

Wieś Chochołów zasłynęła w historii z powstania chochołowskiego w 1846 roku, przeciw Austriakom. Na czele jego stał miejscowy organista i nauczyciel Jan Andrusikiewicz. Górale rozbroili straż skarbową. Austriacy podburzyli przeciw nim chłopów z Czarnego Dunajca. W walce Andrusikiewicz został ciężko ranny. Pozbawieni kierownictwa górale poddali się. Ponad stu uwięziono.

W 1853 r. rozpoczęto budowę nowego murowanego kościoła w Chochołowie według projektu Feliksa Księżarskiego. Inicjatorem przedsięwzięcia był pochodzący z Chochołowa ksiądz Wojciech Blaszyński, który będąc proboszczem w Sidzinie cały czas kierował pracami budowy kościoła oraz zabezpieczał potrzebne środki materialne. Budowę chochołowskiego kościoła ukończono w 1873 r., już po śmierci ks. Blaszyńskiego[10]. Konsekracji kościoła dokonał ks. kardynał Albin Dunajewski w dniu 29 lipca 1886 r.[11] W Chochołowie do 21 grudnia 2007 r. funkcjonowało polsko-słowackie przejście graniczne Chochołów – Suchá Hora.

W październiku 2018 r. w miejscowości zostało otwarte Centrum Dziedzictwa Przyrodniczego – Muzeum Torfowisk. Mieści się ono w zabytkowym, drewnianym budynku z przełomu XVIII i XIX w., w którym poprzednio mieścił się Ośrodek Zdrowia. Interaktywna ekspozycja zaznajamia z powstawaniem i znaczeniem torfowisk, związane z nimi florę i faunę oraz wykorzystaniem torfu[12].

Pochodzący z Chochołowa edytuj

Szlaki turystyczne edytuj

   pieszy i rowerowy: Chochołów – OstryszTominów WierchTrzy KopceGruszków Wierch – Słodyczki – Pałkówka – Gubałówka

Kąpieliska geotermalne edytuj

W 2016 otwarto jeden z największych kompleksów basenów termalnych na Podhalu – Termy Chochołowskie[18].

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 9 stycznia 2024, identyfikator PRNG: 15738
  2. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych, Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 146 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wydawnictwo Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
  5. a b Edmund Długopolski. Przywileje sołtysów podhalańskich. „Rocznik Podhalański”. t. 1, s. 16, 1914-1921. 
  6. Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku; Cz. 2. Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 97.
  7. Marek Jabłonowski, Bogusław Polak: Polskie formacje graniczne 1918−1839. Dokumenty organizacyjne, wybór źródeł. T. II. Koszalin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Koszalińskiej, 1999, s. 28. ISBN 83-87424-77-3.
  8. Maciej Pinkwart: Podhale. Trzy epoki. Bielsko-Biała: Pascal, 2007, s. 75. ISBN 978-83-7513-161-1.
  9. Górka J. Ks. Wojciech Blaszczyński s. 44
  10. Marian Gotkiewicz. O dawnych chatach i płóciennikach. „Wierchy. Rocznik poświęcony górom”. 41 (79), s. 258-260, 1973. Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Kraków. 
  11. Chochołów - Kościół p.w. św. Jacka - Podhalanka.pl, podhalanka.pl [dostęp 2022-10-19].
  12. Bojarski Marcin: Chochołowskie Muzeum Torfowisk już otwarte, w: „Gazeta Górska” XXVI, nr 4 (104), jesień 2018, s. 7
  13. Gmina Czarny Dunajec 150. rocznica śmierci ks. Wojciecha Blaszyńskiego, arch.czarny-dunajec.pl [dostęp 2022-10-19].
  14. 100 lat temu urodził się Stanisław Frączysty - kurier tatrzański, przewodnik Rydza-Śmigłego, dzieje.pl [dostęp 2022-10-19] (pol.).
  15. MOK - Miejski Ośrodek Kultury Nowy Targ, mok.nowytarg.pl [dostęp 2022-10-19].
  16. Mieszkańcy Chochołowa wstydzą się za Roberta Mateję, sport.dziennik.pl, 12 października 2007 [dostęp 2022-10-19] (pol.).
  17. Skoki narciarskie. Joanna SZWAB, skijumping.pl [dostęp 2022-10-19].
  18. Chochołowskie Termy Chochołów, visitmalopolska.pl [dostęp 2023-09-07].

Linki zewnętrzne edytuj