Chojnice

miasto i gmina w województwie pomorskim

Chojnice (wymowa i, kaszub. Chònice lub Chòjnice[3], niem. Konitz) – miasto w województwie pomorskim, siedziba powiatu chojnickiego.

Chojnice
miasto i gmina
Ilustracja
Ratusz w Chojnicach
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Powiat

chojnicki

Data założenia

ok. X w.

Prawa miejskie

przed 1320
1360
odnowa przywileju lokacyjnego

Burmistrz

Arseniusz Finster

Powierzchnia

21,05 km²

Wysokość

150 m n.p.m.

Populacja (30.06.2021)
• liczba ludności
• gęstość


39 484[1]
1875,7 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 52

Kod pocztowy

89-600, 89-604 i 89-620[2]

Tablice rejestracyjne

GCH

Położenie na mapie powiatu chojnickiego
Mapa konturowa powiatu chojnickiego, na dole nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Chojnice”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Chojnice”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, na dole po lewej znajduje się punkt z opisem „Chojnice”
Ziemia53°41′39″N 17°33′23″E/53,694167 17,556389
TERC (TERYT)

2202011

SIMC

0928854

Hasło promocyjne: Chojnice – naturalnie!
Urząd miejski
Stary Rynek 1
89-600 Chojnice
Strona internetowa
BIP

Według danych GUS z 30 czerwca 2021 r., Chojnice liczyły 39484 mieszkańców[1] i były pod względem liczby ludności ósmym miastem w województwie pomorskim.

PołożenieEdytuj

Pod względem geograficznym miasto położone jest w zachodniej części Borów Tucholskich, w pasie Pojezierza Południowopomorskiego (w tym Borów Tucholskich oraz Pojezierza Krajeńskiego), przy drodze krajowej nr 22, w odległości 120 km na południowy zachód od Gdańska.

Chojnice leżą na historycznym Pomorzu Gdańskim[4]. Pod względem kulturowym są zaliczane do Kaszub[5].

Według danych z 1 stycznia 2009 powierzchnia miasta wynosi 21,05 km²[6]. Miasto stanowi 1,54% powierzchni powiatu chojnickiego.

Według danych z 2002 r. użytki rolne obejmują 57% powierzchni miasta, użytki leśne – 5%[7].

Części miasta: Dolina, Grunowo, Igły, Małe Osady, Podlesie, Zamieście.

HistoriaEdytuj

Nie wiadomo, kiedy Chojnice otrzymały prawa miejskie, gdyż nie zachowała się o tym żadna wzmianka. Najstarsza pośrednia informacja o Chojnicach zawarta jest w dokumencie wystawionym przez Mestwina II w 1275 roku augustianom z pobliskiej wsi Swornegacie. W testacji wymieniony został Mislibous Malowy de Choyniz[8], uważany za pierwszego znanego z imienia mieszkańca miasta. Już wcześniej istniał tu gród, o wybitnie obronnym położeniu na przesmyku między nieistniejącymi już jeziorami Jeleńcz i Zielonym. W roku 1309 miasto znalazło się pod władzą Krzyżaków, którzy w ciągu pierwszej połowy XIV wieku umocnili Chojnice, powiększyli obszar należący do miasta i wydali ostatecznie w roku 1360 nowy dokument lokacyjny.

 
Mury obronne z basztami z 2 poł. XIV wieku (widoczna na zdjęciu baszta środkowa została dobudowana współcześnie po 2000 r.)

Dzięki położeniu przy głównym szlaku łączącym Zakon z Brandenburgią Chojnice rozwijały się bardzo szybko, bogacąc się głównie na handlu. W ciągu 20 lat (1340–1360) wzniesiono kościół farny oraz zakończono budowę fortyfikacji. Uczyniły one z Chojnic także ważne ogniwo w systemie obronnym południowo-zachodniej granicy państwa krzyżackiego. Stąd też miasto nazwane zostało przez Jana Długosza Kluczem i Bramą Pomorza[9].

Osobny artykuł: Bitwa pod Chojnicami.

Okres powodzenia zakończył wybuch wojny polsko-krzyżackiej w roku 1409. Po zwycięstwie pod Grunwaldem do miasta na krótko wkroczyły także oddziały polskie. W roku 1433 miasto oblegane było przez wojska czeskich taborytów wspomagane przez polską szlachtę pod wodzą Jana Ostroroga. Po wybuchu otwartego powstania przeciw Krzyżakom i poddaniu się miast pruskich protekcji Kazimierza Jagiellończyka w roku 1454 pod Chojnicami doszło do walnej bitwy między wojskami obu stron. W bitwie tej Krzyżacy odnieśli zwycięstwo, którego konsekwencją była uciążliwa 13-letnia wojna. Za lekceważenie chojniczan i krzyżackiej załogi swoimi głowami zapłacił kwiat polskiego rycerstwa, między innymi Jan Zawisza, syn słynnego Zawiszy Czarnego, a sam król musiał salwować się ucieczką. Dopiero w roku 1466 po trzymiesięcznym oblężeniu miasto, jako jedna z ostatnich twierdz krzyżackich, zajęte zostało przez oddziały koronne.

Jednym z dwóch chojnickich starostów w okresie Rzeczypospolitej szlacheckiej był Andrzej Puszkarz z Dobrzyczan, który uzyskał to stanowisko w uznaniu zasług po wojnie 13-letniej (1454–1466), a pełnił je prawdopodobnie do 6 października 1483 r., kiedy zmarł. Drugim i ostatnim starostą w Rzeczypospolitej szlacheckiej był Mikołaj Kościelecki, który pełnił urząd między 27 sierpnia 1484 r. a 26 grudnia 1487 r.

KalendariumEdytuj

 
Jedyna zachowana (z trzech), pięciokondygnacyjna Brama Człuchowska (2 poł. XIV w.) obecnie Muzeum Historyczno-Etnograficzne im. Juliana Rydzkowskiego, zał. 1932 r.
 
Rynek w Chojnicach
 
Fontanna na Rynku w Chojnicach
  • 1275 – Pierwsza wzmianka o Chojnicach w źródłach historycznych.

Chojnice w Państwie Zakonu Krzyżackiego

Chojnice w Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Chojnice w Prusach i w Cesarstwie Niemieckim

  • 1772 – Po I rozbiorze Polski Chojnice w zaborze pruskim.
  • 1815 – Otwarcie gimnazjum państwowego w miejsce byłego kolegium jezuickiego.
  • 1819 – Likwidacja klasztoru augustianów.
  • 1843 – Założenie miejskiej kasy oszczędności.
  • 1848 – Pojawia się Conitzer Mittheilungen – pierwsza gazeta wydawana w mieście[10].
  • 1846 – Pożar Przedmieścia Człuchowskiego
 
Chojnice pod zaborem pruskim
  • 1864 – Chojnice uzyskują połączenie telegraficzne ze Szczecinem.
  • 1870 – Uruchomienie gazowni miejskiej.
  • 1879 – Chojnice stają się siedzibą sądu okręgowego i prokuratury okręgowej.
  • 1886 – Oddany do użytku zostaje szpital prowadzony przez ss. Franciszkanki.
  • 1900 – Chojnice otrzymują sieć wodociągową i elektrownię. Rozruchy antysemickie w mieście[11].
  • 1904 – Założone zostaje Urzędnicze Towarzystwo Budowy Mieszkań w Chojnicach.
  • 1909 – Uruchomiona zostaje kanalizacja sanitarna.
  • 1911 – W Chojnicach powstaje pierwsza na Pomorzu drużyna skautowa.
  • 1912 – Zaczęto wydawać Gazetę Chojnicką.
 
Chojnice w 1938 na zdjęciu H. Poddębskiego

Chojnice w II Rzeczypospolitej i po II wojnie światowej

ZabytkiEdytuj

Osobny artykuł: Zabytki w Chojnicach.
  • Bazylika pw. Ścięcia św. Jana Chrzciciela z XIV wieku. Według średniowiecznych podań wybudowana na miejscu pogańskiej świątyni Świętowita. Na wschód od kościoła plebanie (stara – XIV-wieczna i nowa – XVIII/XIX-wieczna)[14].
  • Barokowe kolegium pojezuickie z kościołem pw. Zwiastowania NMP z XVIII wieku[15][16].
  • Średniowieczne, XIV-wieczne mury miejskie okalające Stare Miasto od zachodu oraz częściowo południa i wschodu[17], oraz liczne baszty (Wronia, Szewska, Kurza Stopa)[18]. W Bramie Człuchowskiej (jedynej z trzech zachowanych) mieści się Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach, w basztach m.in. galeria sztuki współczesnej, biblioteka i oddział Archiwum Państwowego[19].
  • Średniowieczny układ przestrzenny Starego Miasta z kamieniczkami z XVIII i XIX wieku[20]. Na Rynku znajduje się fontanna nawiązująca do klasycyzmu, której rzeźby przedstawiają korowód świętojański.
  • Neogotycki ratusz zbudowany w 1902 roku po wyburzeniu XVI-wiecznego starego ratusza stojącego na Rynku[21].
  • Konwikt – dawny kościół i klasztor Augustianów wzniesione w latach 1786–1794, od 1991 siedziba Katolickiego LO im. Romualda Traugutta[22].
  • Budynek starostwa z 1892 roku w stylu eklektycznym, siedziba władz starostwa[23].
  • Spichlerze przy ul. Krótkiej, zbudowane w XVIII/XX w.
  • Kompleks budynków poszpitalnych w stylu eklektycznym z II połowy XIX i początku XX wieku[24].
  • Wieża ciśnień (wodna)[25].

DemografiaEdytuj

Dane z 30 czerwca 2008[26]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 39 960 100 20 856 52,2 19 104 47,8
Gęstość zaludnienia
[mieszk./km²]
1884,6 983,8 900,8

Według danych z roku 2002 średni dochód na mieszkańca wynosił 1292,53 zł[7].

Rok Liczba ludności
2007
39 784
2008
39 960
2009
39 867
2010
39 919
2011
40 447

31 marca 2011, miasto liczyło 40 447 mieszkańców[27].

  • Piramida wieku mieszkańców Chojnic w 2014 roku[28].

 

GospodarkaEdytuj

W Chojnicach działa filia pomorskiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, od 2011 roku na rzecz biznesu działa Inkubator Technologiczny w Centrum Edukacyjno-Wdrożeniowym w Chojnicach[29]. W Chojnicach swoje placówki posiadają liczne banki detaliczne.

W Chojnicach i bezpośrednim sąsiedztwie istnieje rozbudowane zaplecze turystyczne, m.in. działa park wodny i przystań żeglarska (Charzykowy). Miasto jest licznie odwiedzane przez turystów, w tym także z zagranicy, w szczególności z Niemiec. Chojnice są bazą turystyczną do wycieczek na południowe Kaszuby, na tzw. Gochy i Zabory.

Chojnice stanowią swojego rodzaju centrum regionalne. Związane jest to z faktem, że do najbliższego miasta podobnej wielkości (minimum 40 tys. mieszkańców) jest ok. 70 km w kierunku zachodnim (Szczecinek), ok. 90 km na południe (Bydgoszcz), ok. 100 km na północ (Słupsk), ok. 80 km na wschód (Starogard Gdański) oraz ok. 120 km w kierunku północno-wschodnim (Trójmiasto).

Sytuacja taka sprawia, iż sporo osób dojeżdża do pracy do Chojnic z okolicznych miejscowości[30]. Dzięki oddaniu do użytku nowej tzw. południowej obwodnicy, która kosztowała według danych GDDKiA ponad 200 mln zł, umożliwiono znaczne przyspieszenie przejazdu i tranzytu towarów na drodze krajowej nr 22[31]. W planach jest także zbudowanie tzw. obwodnicy zachodniej[32], umożliwiającej przejazd do Charzyków oraz wjazd na drogę nr 212 prowadzącą w kierunku Bytowa, bez wjazdu do Chojnic[30].

Handel i usługiEdytuj

W mieście znajdują się placówki handlowe sieci: Biedronka, Lidl, Netto, Kaufland, Carrefour oraz Polo. W 2013 r. wybudowano największe w południowej części województwa pomorskiego Centrum Handlowe „Brama Pomorza”.

MediaEdytuj

TransportEdytuj

DrogowyEdytuj

Drogi przebiegające przez Chojnice
Droga nr Trasa Przebieg w mieście
22 Gorzów WielkopolskiCzłopaWałczCzłuchów – Chojnice – MalborkElbląg Obwodnica miasta Chojnice
212 Bytów – Chojnice – Zamarte ulice: Bytowska, Stefana Batorego, 14 lutego
240 ŚwiecieTuchola – Chojnice ulice: Sukienników, Gdańska, Tucholska
235 Korne – Chojnice ulica Kościerska

28 listopada 2008 roku została oddana 14-kilometrowa Obwodnica Chojnic. Prace nad obwodnicą trwały przeszło 2 lata. Obwodnica posiada 2 węzły komunikacyjne (Chojnaty i Lipienice) i została podzielona na trzy odcinki:

  • Odcinek Nieżywięć-Chojnaty: jedna jezdnia o szerokości 7 metrów – 2 pasy ruchu szerokości po 3,5 metra, pobocza utwardzone szerokości 1,50 m.
  • Odcinek Chojnaty-Lipienice: odcinek dwujezdniowy, każda jezdnia o szerokości 7 metrów, po dwa pasy ruchu w każdym kierunku z bitumicznymi poboczami szerokości 2 m, pas dzielący szerokości 4,5 m.
  • Odcinek Lipienice-Pawłowo: odcinek jednojezdniowy o trzech pasach ruchu, każdy pas ruchu o szerokości 3,5 m (dwa pasy ruchu w kierunku Chojnic, jeden w kierunku Starogardu Gd.)[41].

W Chojnicach znajduje się siedziba przedsiębiorstwa PKS Chojnice, obsługującego linie komunikacyjne w powiatach chojnickim, tucholskim oraz sępoleńskim. 31 grudnia 2012 jego suma bilansowa wynosiła 10,94 mln zł, kapitał własny 5,53 mln zł, kapitał zakładowy 6,84 mln zł. Przychody ze sprzedaży w roku 2012 wyniosły 40,54 mln zł, strata netto 303,36 tys. zł, a zatrudnienie 117 osób. 11 września 2013 Skarb Państwa za 840.125,55 zł sprzedał przedsiębiorstwo firmie Blue Line Sp. z o.o. Warszawa, uzyskując 14,73 zł za 1 udział[42].

KolejowyEdytuj

Stacja kolejowa w Chojnicach jest węzłem kolejowym, w którym spotyka się pięć linii kolejowych: 203 (Tczew-Chojnice-Kostrzyn), 208 (Działdowo – Chojnice), 210 (Chojnice – Runowo Pomorskie), 211 (Chojnice – Kościerzyna) i 281 (Oleśnica – Chojnice). Wszystkie linie są niezelektryfikowane, czynne w ruchu towarowym oraz pasażerskim, jedynie na linii kolejowej nr 281 w roku 2000 zawieszono kursowanie pociągów pasażerskich do Nakła nad Notecią[43].

Obecnie z Chojnic można dojechać bezpośrednim pociągiem do:

LotniczyEdytuj

28 sierpnia 2012 otwarto oficjalnie sanitarne lądowisko przy ul. Leśnej[44].

Komunikacja miejskaEdytuj

EdukacjaEdytuj

 
Szkoła Podstawowa nr 1
 
Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2
 
Politechnika Koszalińska, filia w Chojnicach

ŻłobkiEdytuj

  • Żłobek Miejski w Chojnicach (budynek Przedszkola Samorządowego numer 9)

PrzedszkolaEdytuj

  • Przedszkole „Bajka”
  • Przedszkole nr 6
  • Przedszkole nr 7
  • Przedszkole Samorządowe nr 9 „Skrzaty” (z oddziałami integracyjnymi)
  • Przedszkole Katolickie
  • Przedszkole „Jarzębinka”

Szkoły podstawoweEdytuj

  • Szkoła Podstawowa nr 1 im. J. Rydzkowskiego (z oddziałami integracyjnymi)
  • Szkoła Podstawowa nr 3 im. Pamięci Kolejarzy Chojnickich
  • Zespół Szkół Specjalnych (Szkoła Podstawowa, Gimnazjum, Przysposobienie do Pracy)
  • Szkoła Podstawowa nr 5 im. J.H. Derdowskiego
  • Szkoła Podstawowa nr 6 (Schronisko dla Nieletnich w Chojnicach)
  • Szkoła Podstawowa nr 7 im. Jana Karnowskiego w Zespole Szkół numer 7
  • Szkoła Podstawowa nr 8 im. Jana Pawła II
  • Wspólnota Szkół Katolickich im. Piotra Dunina w Chojnicach

Licea ogólnokształcąceEdytuj

Szkoły zawodoweEdytuj

  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 1 w Zespole Szkół numer 1 im. Tajnej Organizacji Wojskowej „Gryf Pomorski”
  • Zasadnicza Szkoła Zawodowa nr 2 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • Chojnicka Szkoła Realna

Szkoły wyższeEdytuj

TechnikaEdytuj

 
Centrum Ksztalcenia Ustawicznego
  • Technikum nr 1 w Chojnicach
  • Technikum nr 2 w Zespole Szkół Kształcenia Ponadgimnazjalnego
  • Technikum nr 3 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 3 im. Bohaterów Szarży Pod Krojantami
  • Technikum nr 4 w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych numer 2 im. św. Józefa Patrona Rzemieślników
  • Centrum Kształcenia Ustawicznego
  • Technikum im. Stefana Bieszka
  • Technikum mundurowe BZDZ

Szkoły muzyczneEdytuj

  • Szkoła muzyczna I stopnia w Chojnicach

SportEdytuj

 
Park Wodny w Chojnicach

Chojnice są ośrodkiem sportowym w południowej części Pomorza. W mieście funkcjonuje kilkanaście stowarzyszeń zajmujących się sportem.

Kluby sportoweEdytuj

  • Mieszane sztuki walki
    • Centrum Sztuk Walki w Chojnicach – klub oferujący szkolenie dzieci, młodzieży i dorosłych w różnorakich sztukach walki, jak MMA, BJJ (brazylijskie jiu-jitsu), boks czy krav maga. Wysoko wykwalifikowana kadra trenerska i bardzo dobrze wyposażona sala czynią to miejsce jednym z najbardziej profesjonalnych na Pomorzu.
  • Boks
    • UKS Ósemka Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży. W kadrze znajduje się młodzieżowy reprezentant kraju Kazimierz Łęgowski. Zajęcia w klubie prowadzi m.in. były reprezentant Polski seniorów, medalista Mistrzostw Europy Seniorów Marcin Łęgowski.
    • KS Boxing Team Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży oraz organizacją imprez związanych z boksem seniorskim. W klubie zajęcia prowadzi m.in. wielokrotny młodzieżowy mistrz Polski, Marcin Gruchała. Największe sukcesy klubu w latach 2008–2010 to Mistrzostwo Polski juniorek Sandry Rybakowskiej w 2008 i 2009 roku w kategorii 52 kg oraz w 2010 r. w kategorii 57 kg, a także 5. miejsce na młodzieżowych mistrzostwach Europy w bułgarskim mieście Jamboł w 2008 roku[46].
  • Futsal
  • Lekkoatletyka
    • Chojniczanka Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, aktualnie w barwach klubu biega Kamila Kubaczyk, brązowa medalistka halowych mistrzostw Polski juniorów młodszych w sprincie na 60 m.
    • Florian Chojnice – sekcja klubu sportowego Kolejarz Chojnice, w kadrze kilku medalistów mistrzostw Polski weteranów oraz strażaków w biegach długodystansowych.
  • Karate
    • Chojnicki Klub Kyokushin Karate
  • Petanque
    • ChTPF Chojnice (II liga)
  • Piłka nożna
  • Rugby
    • UKS Rugby Tur Chojnice – klub zajmujący się szkoleniem młodzieży, powstał w dniu 22 maja 2003.
  • Siatkówka:
    • UKS Ósemka Chojnice – klub wielosekcyjny, trenujący siatkarzy i siatkarki. Zaczął działać od 2008 roku.
  • Tenis Stołowy
    • Ósemka Chojnice – uczniowski klub sportowy wystawiający drużynę do rozgrywek ligowych. Tenisiści Ósemki grają w pomorskiej III lidze tenisa stołowego.
  • Szachy
    • Ósemka Chojnice – uczniowski klub sportowy w Chojnicach wystawiający drużynę do rozgrywek ligowych. Szachiści Ósemki grają w kujawsko-pomorskiej III lidze szachowej, w okręgówce oraz w A klasie.
  • Żeglarstwo
    • Chojnicki Klub Żeglarski – corocznie zdobywa medale i tytuły mistrza Polski w różnych klasach. Najbardziej rozwinięta w klubie jest praca w klasie optymist, zawodnicy ChKŻ z powodzeniem startują też w klasach ISA 407, laser, 420 i 470[48].
  • Cheerleading
    • UKS Ósemka – treningi dziewcząt w kategoriach wiekowych junior młodszy, junior, senior. Sekcja działająca od 2007.

Obiekty sportoweEdytuj

  • Centrum Park Chojnice – hala widowiskowo-sportowa, w której swoje mecze rozgrywa klub Red Devils Chojnice. Można w niej rozgrywać mecze futsalu, piłki ręcznej, koszykówki i siatkówki. Hala ma wymiary 43 × 22 m i 7 m wysokości.
  • Park Wodny w Chojnicach.
  • Stadion Miejski Chojniczanka 1930 – wielofunkcyjny stadion sportowy, na którym swoje mecze rozgrywa Chojniczanka Chojnice. Mogą się na nim odbywać mecze piłkarskie oraz mityngi lekkoatletyczne.

Wspólnoty religijneEdytuj

Na terenie miasta działalność religijną prowadzą:

Współpraca międzynarodowaEdytuj

Miasta partnerskieEdytuj

Miasto Państwo Data rozpoczęcia współpracy
Emsdetten   Niemcy 12 marca 1996[57]
Mozyr   Białoruś grudzień 2002[58]
Korsuń Szewczenkowski   Ukraina 20 grudnia 2004[59]

Miasta zaprzyjaźnioneEdytuj

Miasto Państwo Data rozpoczęcia współpracy
Bad Bevensen   Niemcy 1994[60]
Bayeux   Francja [61]
Waalwijk   Holandia maj 2003[62]

Honorowi Obywatele Miasta ChojniceEdytuj

Zasłużeni Obywatele Miasta ChojniceEdytuj

Źródło[63]:

  • Leszek Chamier Cieminski
  • Edward Gabryś
  • Tadeusz Guentzel
  • Edmund Hapka
  • Janina Kosiedowska
  • Bogdan Kuffel
  • Janusz Palmowski
  • Wojciech Pietrzak
  • Kazimierz Pułakowski
  • Zbigniew Rajmund Stromski
  • Tadeusz Szyca
  • Maria Renata Wróblewska
  • Zbigniew Wiśniewski

Sąsiednie gminyEdytuj

Chojnice, Człuchów

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Wyniki badań bieżących – Baza Demografia – Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2021-12-22].
  2. Kody pocztowe 89-xxx – Zumi.pl Lokalizator internetowy.
  3. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3).
  4. Żaneta Szulc: Podstawowe informacje o gminie Chojnice. bip.gminachojnice.com.pl, 2005-02-21. [dostęp 2022-09-21]. [zarchiwizowane z tego adresu (2022-09-21)]. Cytat: Gmina Chojnice leży […] w powiecie chojnickim […]. W ujęciu historycznym jest to część Pomorza Gdańskiego. (pol.).
  5. Kaszuby - mapa i granice regionu - e-Kaszuby.pl, www.e-kaszuby.pl [dostęp 2023-01-25].
  6. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2013 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2013-07-26. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507. 
  7. a b Informator REGIOsetu.
  8. Max Perlbach, Pommerellisches Urkundenbuch Westpreussischen Geschichtsverein Danzig 1882.
  9. Chojnice.
  10. Chojnicka prasa niemieckojęzyczna w okresie pruskim i międzywojennym.
  11. Mord chojnicki i jego reperkusje wydawnicze.
  12. Chojnicki Klub Żeglarski: 75-lecie Chojnickiego Klubu Żeglarskiego. chkz.pl, s. 2.
  13. Panie i Panowie – Prezydent RP, www.historiachojnic.pl [dostęp 2015-01-26].
  14. Bazylika Mniejsza w Chojnicach.
  15. Gimnazjum w Chojnicach.
  16. Kościół gimnazjalny w Chojnicach.
  17. Mury obronne Chojnic.
  18. Ocalałe chojnickie baszty.
  19. Brama Człuchowska.
  20. Historia losów chojnickich kamieniczek.
  21. Chojnicki ratusz – zdjęcia i historia.
  22. Konwikt – chojnicki zabytek.
  23. Starostwo chojnickie – historia i zdjęcia.
  24. Były szpital na pl.Niepodległości w Chojnicach.
  25. Wieża ciśnień w Chojnicach.
  26. Baza Demograficzna – Tablice predefiniowane – Wyniki badań bieżących; Stan i struktura ludności; Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2010-09-14]. (pol.).
  27. Ludność w gminach. Stan w dniu 31 marca 2011 r. – wyniki spisu ludności i mieszkań 2011 r.
  28. Chojnice w liczbach, Polska w liczbach [dostęp 2021-10-06] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  29. Home, cew.bizneschojnice.eu [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2016-07-08] (pol.).
  30. a b Chojnice | Chojnice.com, www.chojnice.com [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  31. Obwodnica Chojnic.
  32. http://www.chojnice.dhv.pl/pytania.htm – pytanie 2.
  33. Oficjalna Strona Radia Głos.
  34. Weekend FM, www.weekendfm.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  35. www.chojnice.pl, www.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22] [zarchiwizowane z adresu 2018-09-02].
  36. Chojnice24.pl – Chojnicki Portal Regionalny.
  37. Chojnice.com, www.chojnice.com [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  38. Historia Chojnic.
  39. Ogłoszenia lokalne Chojnice i okolice., ilovechojnice.pl.
  40. Chojnice.tv, „Internetowa Lokalna Telewizja Chojnice TV” [dostęp 2017-06-22].
  41. http://www.chojnice.dhv.pl/opis_projektu.htm – oficjalna strona obwodnicy Chojnic.
  42. Przedsiębiorstwo Komunikacji Samochodowej Chojnice Sp. z o.o. – karta prywatyzacyjna.
  43. Linia Oleśnica – Chojnice (281): historia.
  44. Otwarcie lądowiska.
  45. [1].
  46. GruchalaTeam – Wszystko o Chojnickim Boksie, gruchalateam.pl [dostęp 2017-11-22].
  47. Telewizja Polska S.A, Powrót po dwóch latach. Kolejny klub zapewnił sobie awans do 1. ligi, sport.tvp.pl, 7 maja 2022 [dostęp 2023-01-25] (pol.).
  48. ChKŻ Chojnice, www.chkz.pl [dostęp 2017-11-22] (pol.).
  49. zbór w Chojnicach. chojnice.baptysci.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-01-27)]..
  50. Parafia Chrystusa Króla i błogosławionego Ojca Daniela Brottier – Strona główna.
  51. Parafia Matki Bożej Fatimskiej w Chojnicach.
  52. Bazylika pw. Ścięcia Św. Jana Chrzciciela Chojnice.
  53. Parafia pw. Chrystusa Miłosiernego w Chojnicach.
  54. Parafia pw. Św. Jadwigi Królowej w Chojnicach.
  55. zbór w Chojnicach.
  56. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-25].
  57. Chojnice – Miasta Partnerskie, miasto.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22].
  58. Chojnice – Miasta Partnerskie, miasto.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22].
  59. Chojnice – Miasta Partnerskie, miasto.chojnice.pl [dostęp 2017-11-22].
  60. Chojnice – Urząd Miejski – Miasta Zaprzyjaźnione.
  61. Chojnice – Urząd Miejski – Miasta Zaprzyjaźnione.
  62. Chojnice – Urząd Miejski – Miasta Zaprzyjaźnione.
  63. Zasłużeni Obywatele Miasta. Urząd Miejski. [dostęp 2020-07-19].

BibliografiaEdytuj

  • Barbara Zagórska: Chojnice – Miasto i ludzie na starej fotografii. Chojnice: Muzeum Historyczno-Etnograficzne w Chojnicach/ Urząd Miejski w Chojnicach, 1996/98. ISBN 83-906163-1-9.

Linki zewnętrzneEdytuj