Otwórz menu główne

Chorzelów

wieś w województwie podkarpackim

Chorzelówwieś w Polsce południowo-wschodniej, na obszarze Kotliny Sandomierskiej. Administracyjnie należy do województwa podkarpackiego. Znajduje się w powiecie mieleckim w gminie Mielec. Liczy około 2,7 tys. (2006) mieszkańców. Przez wieś przepływa Kanał Chorzelowski.

Chorzelów
Kościół Wszystkich Świętych
Kościół Wszystkich Świętych
Państwo  Polska
Województwo podkarpackie
Powiat mielecki
Gmina Mielec
Wysokość 120 m n.p.m.
Liczba ludności (2014-01-01) 2766[1]
Strefa numeracyjna 17
Kod pocztowy 39-331[2]
Tablice rejestracyjne RMI
SIMC 0655563
Położenie na mapie gminy wiejskiej Mielec
Mapa lokalizacyjna gminy wiejskiej Mielec
Chorzelów
Chorzelów
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Chorzelów
Chorzelów
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa lokalizacyjna województwa podkarpackiego
Chorzelów
Chorzelów
Położenie na mapie powiatu mieleckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu mieleckiego
Chorzelów
Chorzelów
Ziemia50°19′33″N 21°26′15″E/50,325833 21,437500
Zabytkowa plebania w Chorzelowie

Spis treści

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Chorzelów[3][4]
SIMC Nazwa Rodzaj
0655570 Boża Wola część wsi
0655586 Górki część wsi
0655592 Skotnia część wsi
0655600 Smyków część wsi

HistoriaEdytuj

Na terenie Chorzelowa i dzisiejszej Gminy Mielec osadnictwo sięgało swymi początkami neolitu i epoki brązu w latach 1850–1750 p.n.e.[5]. Chorzelów powstał na łożysku dawnej Wisłoki. Między starym, a nowym korytem rzeki. Na terenie Chorzelowa bagna znajdowały się do końca XVIII wieku. W roku około 1340 Chorzelów liczył 264 mieszkańców i zajmował 67,3 km².

Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana jest w roku w kronikach w 1326[5]. Wieś od około 1470 r. stała się własnością rodu Mieleckich[5], w XVII wieku przeszła w posiadanie Morsztynów[5], należących najpierw do wspólnoty braci polskich[5], a potem wyznania kalwińskiego[5]. Ostatecznie trafiła w ręce hrabiów Tarnowskich, którzy posiadali tutaj majątek do 1944 roku[5]. Wieś leżąca w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego wchodziła w XVII wieku w skład kompleksu mieleckiego dóbr Zbigniewa Ossolińskiego[6]. W 1629 roku właścicielem wsi położonej w powiecie sandomierskim województwa sandomierskiego był Maksymilian Ossoliński[7].

Za czasów Morsztynów w Chorzelowie istniał zbór kalwiński łączący się z drewnianym dworem. W roku 1658 z inicjatywy Morsztyna w Chorzelowie odbył się zjazd Kalwinów[5]. Za sprawą Stanisława Morsztyna w Chorzelowie od 29 lipca 1704 roku istniał dom dla ubogich[5], który został rozebrany w 1976 roku[5]. W okresie międzywojennym Chorzelów słynął z wzorcowo prowadzonej hodowli koni[8].

Początki edukacji w Chorzelowie sięgają drugiej połowy XII wieku, kiedy to została utworzona szkoła parafialna[5]. 7 listopada 1526 roku biskup wyznaczył specjalne uposażenie dla rektora szkoły parafialnej[5], a w XVI wieku właściciel wsi Stanisław Mielecki zrobił zapis dla nauczyciela chorzelowskiego[5].

Przez Chorzelów prowadził "Szlak Sandomierski". Kupcy wędrujący przez Chorzelów korzystali z usług rzemieślników, zatrzymywali się na piwo, które tu warzono już w XVII w. Na terenie Chorzelowa znajdowały się gorzelnie, tartak, karczma, młyn parowy a nawet kopalnia rudy darniowej. W Chorzelowie otworzono pierwszą w Galicji serownię. W 1909 roku otwarto spółdzielnię oszczędnościowo-pożyczkową zwaną Kasą Stefczyka[8]. W 1927 roku wybudowano młyn Chorzelów i tartak[8].

Dzisiejszy Chorzelów to podmiejska wieś, zwiedzana ze względu na znajdujące się w niej obiekty zabytkowe.

ZabytkiEdytuj

  • kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych, murowany wybudowany w stylu neogotyckim w 1907 roku według projektu Teodora Talowskiego[9],
  • plebania murowana z 1855 roku[10],
  • dwór z ogrodem (XVII–XIX wiek)[11],
  • cmentarz wojskowy z kapliczką i zabytkowymi tablicami poległych żołnierzy[12], które obecnie znajdują się w archiwum szkoły podstawowej w Chorzelowie[12].

Kult religijnyEdytuj

KościółEdytuj

W Chorzelowie znajduje się sanktuarium maryjne, ustanowione w 2008 roku[13]. Czczony jest obraz przedstawiający Świętą Rodzinę namalowany prawdopodobnie w okresie renesansu lub wczesnego baroku przez nieznanego malarza. W listopadzie 1975 roku ówczesny proboszcz parafii ksiądz Jerzy Grabiec[14] znalazł obraz Matki Bożej Dzikowskiej w przydrożnej kapliczce, który obecnie znajduje się w kościele w ołtarzu głównym[10]. Natomiast w kapliczce na przysiółku Górki znajduje się tam kopia obrazu Matki Bożej Częstochowskiej przywiezionego w 1939 roku przez właścicielkę parceli Marię Kamińską[15], a w 1942 roku Adam Kamiński wybudował podstawę pod figurę[15].

Pierwsza wzmianka o miejscowym kościele pochodzi z 1326 roku[8][16]. W 1526 r. bp krakowski Piotr Tomicki przeniósł parafię do Mielca[8][9]. Przed rokiem 1566 w Chorzelowie został zbudowany nowy kościół drewniany z wieżą oraz murowaną kaplicą i zakrystią[8] przez Tomasza Oborskiego biskupa sufragana krakowskiego. Wcześniej bo w 1637 r. zbudowany został drugi lub trzeci już kościół drewniany w Chorzelowie[9]. Został on rozebrany po wzniesieniu obecnego kościoła[9]. Ołtarze barokowe, przerabiane zostały wzniesione ok. 1630 roku[8], a główny został konsekrowany w 1637 roku[8]. Biskup tarnowski Alojzy Pukalski przywrócił kościołowi w Chorzelowie prawa parafialne w 1854 roku[9]. Do parafii należały wtedy miejscowości: Chorzelów. Chrząstów, Tuszów Narodowy, Trześń, Malinie, Grochowe, Hyki-Dębiaki, Wola Chorzelowska. Następnie w roku 1907 roku, w okresie kiedy proboszczem w parafii był ks. Stanisław Grochowski, został zbudowany ceglano-kamienny kościół w stylu neogotyckim na planie krzyża łacińskiego[10]. Trójnawowy, pseudobazylikowy z transeptem i wieżą przy fasadzie[9][10]. Nad wejściem do krypty, w której pochowana jest rodzina hrabiów Tarnowskich, wmurowana jest płyta kamienna z napisem łacińskim Cogita Aeternitatem, herbem i literami AO i datą 1566[10][9]. Na ścianie frontowej wieży znajduje się rzeźba Pana Jezusa Ukrzyżowanego. Na nach kościoła, w miejscu gdzie przecinają się nawy, znajduje się neogotycka wieżyczka. W czasie II wojny światowej kościół został ostrzelany pociskami artyleryjskimi. Dziury po pociskach znaleziono na wieży i na wieżyczce.

Polichromię figuralną i ornamentalną w latach 1951–1956 wykonał malarz polski Ludwik Czaykowski. Wyposażenie obecnego murowanego kościoła częściowo pochodzi z poprzedniego drewnianego kościoła:

  • Ołtarze barokowe z około 1630 roku, ołtarz główny został konsekrowany w 1637 roku. Wewnątrz znajduje się intronizowany w 1978 r. obraz Matki Boskiej Chorzelowskiej z Dzieciątkiem i św. Józefem — kopia cudownego obrazu z Dzikowa, z przełomu XVII/XVIII w. Ołtarze boczne z obrazami z XVIII wieku,
  • chrzcielnica barokowo - klasycystyczna z 1 poł. XIX w.,
  • ambona - kopia ambony z klasztoru cystersów w Mogile - wykonana w 1939 r.
  • prospekt organowy z około 1700 roku,
  • Epitafium Wysockiego (zm. w 1834) i jego siostry Tekli Wysockiej (zm. w 1839) wykonane z czarnego marmuru,
  • Kielich klasycystyczny z ok. połowy XIX w.,
  • krzyż ołtarzowy z 1910 roku inkrustowany marmurem kolorowym z rzeźbą Chrystusa z kości słoniowej,
  • Świecznik na paschał z I połowy XIX wieku,
  • Trzy świeczniki wiszące z kryształu z końca XVIII wieku,
  • Trzy dzwony zostały odlane w odlewni dzwonów Jana Felczyńskiego w Przemyślu w 1969 r,
  • Organy 26-głosowe z 1960 r., wykonane przez firmę "Biernacki".

PlebaniaEdytuj

Plebania została wybudowana w 1855 roku[10]. Jest to budynek parterowy wybudowany na rzucie prostokąta. Na plebanii znajdują się zbiory muzealne stanowiące dawne wyposażenie kościoła m.in. Feretron z I połowy XIX w, obrazy z wieku XV-XX, gotycka rzeźba Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV, rzeźby z XVII w, relikwiarze z I połowy XIX w, ornaty z XVIII-XX w, makaty z XVIII w, dzwon gotycki (średnica 52 cm) z 1485 roku z napisem łacińskim i trzema plakietkami przedstawiającymi ukrzyżowanie, drugi dzwon większy z XVI wieku. Na plebanii przechowywane są również dokumenty: akt konsekracji ołtarza głównego z 1637 roku, potwierdzenie uposażenia kościoła przez Andrzeja Morsztyna z 1654 roku , akt fundacyjny dla domu dla ubogich z 1704 roku Stanisława Morsztyna.

CmentarzEdytuj

Cmentarz parafialny - początkowo cmentarz znajdował się wokół starego kościoła[17]. Nie wiadomo, kiedy dokładnie został założony cmentarz poza kościołem[18]. Na cmentarzu znajduje się kapliczka - neogotycka wzniesiona ok. 1850 roku[10]. Na fasadzie kaplicy znajduje polichromia Pana Jezusa Zmartwychwstałego[10]. W 1986 roku została wybudowana kaplica cmentarna z cegły w stylu neogotyckim[19]. Kamień węgielny do kaplicy cmentarnej został poświęcony przez biskupa pomocniczego z Łomży Edwarda Samsela 6 września 1986 roku[19]. W krypcie grobowej pod kaplicą pochowani są kapłani pochodzący z parafii[10].

Cmentarz wojskowy - na cmentarzu znajdują się mogiły z okresu I wojny światowej[12]. Na początku był to cmentarz parafialny[12], a został nazwany wojskowym kiedy w 1932 roku wybudowano kapliczkę ku czci poległych[12]. 11 listopada 1931 roku zostały umieszczone tablice pamiątkowe z nazwiskami poległych z lat 1914-1921[12], które obecnie znajdują się w archiwum szkoły podstawowej w Chorzelowie[12]. Na froncie kaplicy zostały w 1997 roku wmurowane nowe tablice z listami poległych w latach 1914-1945 mieszkańców Chorzelowa i okolic[12].

Sport rekreacjaEdytuj

W Chorzelowie działa klub sportowy SPARTA BURZA "LKS SOKiS Chorzelów" założony w 1993 roku, posiadający zespół piłkarski grający obecnie w B-klasie . Klub ten kultywuje tradycje zespołu Burza Chorzelów.

Klub Jeździecki Przedświt Chorzelów mieszczący się w chorzelowskiej stadninie koni.

KulturaEdytuj

  • Na terenie miejscowości znajduje się Samorządowy Ośrodek Kultury i Sportu Gminy Mielec. Założony został w 1975 roku jako Gminny Ośrodek Kultury dla Gminy Mielec. Obecną nazwę posiada od 1991 roku.
  • Istnieje Biblioteka publiczna znajdująca się w Samorządowym Ośrodku Kultury i Sportu Gminy Mielec.
  • W SOKiS Chorzelów odbywają się również wystawy dzieł miejscowych artystów.

EdukacjaEdytuj

  • Zespół Szkół w Chorzelowie (przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum)[11].

InstytutyEdytuj

  • Instytut Zootechniki Państwowego Instytutu Badawczego

Osoby związane z ChorzelowemEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Strona gminy. Sołectwa
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  4. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].
  5. a b c d e f g h i j k l m Gąsiewski 2006 ↓, s. 82.
  6. Dobra ziemskie Ossolińskich w pierwszej połowie XVII wieku, w: Folwark-wieś-latyfundium. Gospodarstwo wiejskie w Rzeczypospolitej w XVI-XVIII wieku, red. J. Muszyńska, Sz. Kazusek, J. Pielas, Kielce 2009, s. 103.
  7. Własność ziemska w powiecie sandomierskim w roku 1629, w:Przegląd Nauk Historycznych 2012, r. XI, Nr 2, s. 50.
  8. a b c d e f g h Gąsiewski 2006 ↓, s. 83.
  9. a b c d e f g Zabytkowe kościoły diecezji tarnowskiej
  10. a b c d e f g h i Gąsiewski 2006 ↓, s. 84.
  11. a b Gąsiewski 2006 ↓, s. 86.
  12. a b c d e f g h i Gąsiewski 2006 ↓, s. 97.
  13. Chorzelów ma swoje sanktuarium (pol.). hej.mielec.pl, 2008-09-09. [dostęp 2008-09-14].
  14. Talarek 2008 ↓, s. 232.
  15. a b Gąsiewski 2006 ↓, s. 85.
  16. Talarek 2008 ↓, s. 39.
  17. Talarek 2008 ↓, s. 217.
  18. Talarek 2008 ↓, s. 218.
  19. a b Talarek 2008 ↓, s. 221.
  20. Mielec: uroczystości w 120. rocznicę chrztu gen. Sikorskiego (pol.). ekai.pl, 2001-09-12. [dostęp 2001-09-12].
  21. W ewidencji Wojska Polskiego figurował jako Tadeusz III Zarzycki w celu odróżnienia od innych oficerów noszących to samo imię i nazwisko.

BibliografiaEdytuj

  • Włodzimierz Gąsiewski: Leksykon ziemi mieleckiej - Przewodnik historyczno-turystyczny. Mielec: Agencja Wydawnicza "Promocja", 2006, s. 82-88, 97. ISBN 83-87549-23-1.
  • Hanna Lawera, Artur Bata: Mielec i okolice.. Krosno: PUW "Roksana", 1998, s. 69-73. ISBN 83-87282-60-X.
  • Kazimierz Talarek: Parafia Chorzelów 1326-2008, Miejsce kultu Matki Bożej Chorzelowskiej Królowej Rodzin. Tarnów: Biblos, 2008. ISBN 978-83-733264-0-8.

Linki zewnętrzneEdytuj