Otwórz menu główne

Ciżmówka płaska (Crepidotus applanatus (Pers.) P. Kumm.) – gatunek grzybów należący do rodziny strzępiakowatych (Inocybaceae)[1].

Ciżmówka płaska
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo grzyby
Typ podstawczaki
Klasa pieczarniaki
Rząd pieczarkowce
Rodzina strzępiakowate
Rodzaj ciżmówka
Gatunek ciżmówka płaska
Nazwa systematyczna
Crepidotus applanatus (Pers.) P. Kumm.
Schwämme Mitteldeutschl. 25: 71 (1857)
Ilustracja
{{{opis drugiego obrazka}}}

Systematyka i nazewnictwoEdytuj

Pozycja w klasyfikacji według Index Fungorum: Crepidotus, Inocybaceae, Agaricales, Agaricomycetidae, Agaricomycetes, Agaricomycotina, Basidiomycota, Fungi[1].

Po raz pierwszy takson ten zdiagnozował w 1796 r. Elias Fries nadając mu nazwę Agaricus applanatus. Obecną, uznaną przez Index Fungorum nazwę nadał mu w 1857 r. P. Kumm., przenosząc go do rodzaju Crepidotus[1].

Synonimy naukowe[2].:

  • Agaricus applanatus Pers. 1796
  • Agaricus globiger Berk. 1872
  • Agaricus putrigenus Berk. & M.A. Curtis 1859
  • Crepidotus applanatus (Pers.) P. Kumm. 1871 var. applanatus
  • Crepidotus applanatus var. diversus Hesler & A.H. Sm. 1965
  • Crepidotus applanatus var. globiger (Berk.) Pilát 1948
  • Crepidotus applanatus var. madagascariensis Henn.
  • Crepidotus applanatus var. phragmocystidiosus Hesler & A.H. Sm. 1965
  • Crepidotus applanatus var. subglobiger Singer8 1973
  • Crepidotus globiger (Berk.) Sacc. 1887
  • Crepidotus putrigenus (Berk. & M.A. Curtis) Sacc. 1887

Nazwę polską podał Władysław Wojewoda w 1999 r. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten ma też nazwy: skórzak przypłaszczony, ciżmówka spłaszczona[3].

MorfologiaEdytuj

Kapelusz

Średnica 1-3 cm, kształt wachlarzowaty lub półkulisty. Do podłoża przyrasta bokiem. Jest higrofaniczny. Powierzchnia gładka i matowa, u młodych owocników biaława, z czasem staje się coraz ciemniejsza; kremowa, beżowa i na koniec brunatna. Brzeg kapelusza jest ostry, początkowo podwinięty. Na owocnikach w stanie wilgotnym jest nieco prążkowany[4].

Blaszki

Szerokie, u młodych owocników białawe, później od zarodników stają się kremowe, na koniec ochrowobrązowe[4].

Trzon

Niewielki trzon występuje tylko u młodych owocników, u starszych zanika, lub jest mało widoczny[4].

Miąższ

Cienki, początkowo biały, z czasem staje się kremowy. Smak i zpach niewyraźny[4].

Wysyp zarodników

Brązowy. Zarodniki kuliste, bardzo drobno punktowane lub chropowate. Czasami te chropowatości są tak drobne, że trudne do zauważenia. Rozmiar 4-6 μm[5].

Występowanie i siedliskoEdytuj

W Polsce gatunek rzadki. Znajduje się na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski. Ma status R – potencjalnie zagrożony z powodu ograniczonego zasięgu geograficznego lub rzadkości występowania[6].

Rośnie na butwiejącym drewnie drzew liściastych, szczególnie na bukach, klonach, jesionach, na drzewach iglastych bardzo rzadko. Zazwyczaj występuje grupami[4].

ZnaczenieEdytuj

Saprotrof, grzyb niejadalny[4]. W Europie gatunek ten ze względu na marne walory smakowe i niewielki rozmiar nie jest zbierany do celów spożywczych[4]. W Hongkongu jest grzybem jadalnym[7].

Gatunki podobneEdytuj

Istnieje wiele podobnych gatunków ciżmówek. W pewny i prosty sposób można rozpoznać tylko ciżmówkę miękką (Crepidotus mollis), gdyż ma charakterystyczną galaretowatą warstwę pod skórką. Pewne rozróżnienie pozostałych gatunków zazwyczaj nie jest możliwe bez badań mikroskopowych[8].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Index Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  2. Species Fungorum (ang.). [dostęp 2013-09-15].
  3. Władysław Wojewoda: Checklist of Polish Larger Basidiomycetes. Krytyczna lista wielkoowocnikowych grzybów podstawkowych Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, 2003. ISBN 83-89648-09-1.
  4. a b c d e f g Grzybland. Ciżmówka płaska. [dostęp 2012-12-07].
  5. MushroomEXpert. Crepidotus applanatus. [dostęp 2012-12-07].
  6. Zbigniew Mirek: Red list of plants and fungi in Poland = Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Kraków: W. Szafer Institute of Botany. Polish Academy of Sciences, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  7. Eric Boa: Wild edible fungi : A global overview of their use and importance to people. FAO, 2004, seria: Non-wood Forest Products 17. ISBN 92-5-105157-7.
  8. Atlas grzybów. Ciżmówka. [dostęp 2012-12-07].