Ciepłowody

wieś w województwie dolnośląskim

Ciepłowody (niem. Tepliwoda, w latach 1939–1945: Lauenbrunn[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie ząbkowickim, w gminie Ciepłowody.

Ciepłowody
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

ząbkowicki

Gmina

Ciepłowody

Wysokość

255–290 m n.p.m.

Liczba ludności (III 2011)

1104[2]

Strefa numeracyjna

74

Kod pocztowy

57-211[3]

Tablice rejestracyjne

DZA

SIMC

0851778

Położenie na mapie gminy Ciepłowody
Mapa konturowa gminy Ciepłowody, w centrum znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Położenie na mapie powiatu ząbkowickiego
Mapa konturowa powiatu ząbkowickiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Ciepłowody”
Ziemia50°40′32″N 16°54′27″E/50,675556 16,907500[1]

Podział administracyjny edytuj

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa wałbrzyskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Ciepłowody. Do wsi należał przysiółek Zakrzów, nazwa została zniesiona w 2004 roku[5].

Nazwa edytuj

Nazwę miejscowości w zlatynizowanej staropolskiej formie Ceplowod notuje wraz z sąsiednimi wsiami spisana po łacinie w latach 1269–1273 Księga henrykowska we fragmencie „(...) vuocabulo Albertus, cognomine in Polonico Lyka, sedens in Ceplowod”[6] czyli w tłumaczeniu „nazywany Albertem, noszącym polskie nazwisko Łyka, siedzącym w Ciepłowodach”. Nazwa miejscowości wielokrotnie wymieniona jest w formie „Ceplowod” w tym średniowiecznym dziele.

Nazwa miejscowości jest połączeniem dwóch polskich wyrazów ciepło oraz woda i literalnie oznacza „ciepłą wodę”. Z języka polskiego wywodził ją niemiecki historyk Gustav Adolf Stenzel. W komentarzach do Księgi henrykowskiej wydanej w roku 1854 pisze on: „Cieplo, polnisch warm, woda das Wasser, jetzt Topliwode”[6].

Demografia edytuj

 
Ciepłowody – ruiny zamku rycerskiego

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyły 1104 mieszkańców[2]. Są największą miejscowością gminy Ciepłowody.

Zabytki edytuj

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są[7]:

  • kościół parafialny pw. Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny, z XIV w., XIX w., dawniej ewangelicki pw. św. Michała. Wzmiankowany w 1318, rozbudowany pod koniec XV w., dobudowano wówczas prezbiterium i zakrystię). W czasach reformacji (po 1534) dodano empory, usunięte w 1963[8]. W 1666 w protokole wizytacyjnym parafii odnotowano istnienie zegara „średniej wielkości” na wieży, który spłonął zapewne w 1808 r. w wyniku wielkiego pożaru kościoła, szkoły, plebanii i wielu wiejskich zabudowań. W dokumencie, który umieszczono w gałce na szczycie odbudowanej wieży, datowanym na 30 października 1809 r. wspomina się, że nowy zegar wykonał kowal i zegarmistrz Lampel z Komorowic. W 1889 r. wrocławski zegarmistrz August Winkler wykonał kolejny zegar, którego poświęcenie miało miejsce 8 listopada. Mechanizm zegara zachował się do dziś na wieży, tarcze zaś zostały zdemontowane i zdeponowane w zabudowaniach parafialnych[9].
  • zespół zamkowy, z XIV-XVII w., XIX w.:

Osoby związane z miejscowością edytuj

Do ludzi, którzy zapisali się do kart historii wsi, należą:

Szlaki turystyczne edytuj

  ZiębiceLipaJasłówekKrzelkówZameczny PotokCiepłowodyKawia Góra (Łysica)RuszkowiceOstra GóraPodlesiePrzerzeczyn-ZdrójGrzybowiecPiława GórnaPiława Dolna

  SieniceKondratowiceRakowiceMaleszówJanowiczkiBednarzStachów – Las nad Czerwieńcem – JakubówCiepłowodyKarczowice[11]

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 17570
  2. a b GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 169 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości (M.P. z 1946 r. nr 142, poz. 262)
  5. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 24 grudnia 2003 r. w sprawie ustalenia i zmiany urzędowych nazw niektórych miejscowości. (Dz.U. z 2003 r. nr 229, poz. 2288)
  6. a b Gustav Adolf Stenzel 1854 ↓, s. 19.
  7. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 240. [dostęp 2012-11-05].
  8. Janusz Czerwiński, Ryszard Chanas: Dolny Śląsk – przewodnik. Warszawa: Sport i Turystyka, 1977 s. 105-106
  9. Zegary powiatu ząbkowickiego
  10. Łuczyński Romuald M. Zamki, dwory i pałace w Sudetach, Legnica, 2008, ss. 66-67
  11. Informacje zawarte na stronie PTTK Strzelin; dostęp: 15.08.2014

Bibliografia edytuj

  • Gustav Adolf Stenzel: Liber Fundationis Claustri Sanctae Mariae Virginis in Henrichow. Breslau: Josef Max & Komp., 1854.