Cierniówka

Cierniówka[4], pokrzewka cierniówka (Curruca communis) – gatunek małego ptaka wędrownego z rodziny pokrzewek (Sylviidae).

Cierniówka
Curruca communis[1]
(Latham, 1787)
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina pokrzewki
Rodzaj Curruca
Gatunek cierniówka
Synonimy
  • Sylvia communis Latham, 1787[2]
Podgatunki
  • C. c. communis Latham, 1787
  • C. c. volgensis Domaniewski, 1915
  • C. c. icterops Ménétries, 1832
  • C. c. rubicola Stresemann, 1928
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     w sezonie lęgowym

     przeloty

     zimowiska

SystematykaEdytuj

Wyróżniono 4 podgatunki C. communis[2][5]:

  • cierniówka, cierniówka zwyczajna (Curruca communis communis) – Europa do północnej Turcji i północna Afryka.
  • Curruca communis volgensis – południowo-wschodnia część europejskiej części Rosji, zachodnia Syberia i północny Kazachstan.
  • cierniówka wschodnia (Curruca communis icterops) – środkowa Turcja do Turkmenistanu i Iran.
  • Curruca communis rubicola – góry środkowej Azji.

WystępowanieEdytuj

Zamieszkuje niemal całą Europę (poza północną częścią Półwyspu Skandynawskiego i północną Rosją), północne wybrzeże Afryki, kraje Lewantu, obszar od Azji Mniejszej po Azję Środkową i południowo-zachodnią Syberię. Przeloty w kwietniu - maju i sierpniu - wrześniu. Zimuje w Afryce Subsaharyjskiej[2], zatem pokonuje duże odległości, by tam dotrzeć.

W Polsce liczny ptak lęgowy; w latach 2008–2012 jego liczebność szacowano na 2,3–3 miliony par lęgowych[6]. Spotykany na całym Niżu Polskim, zwłaszcza we wschodniej części, a w górach do 1400 m n.p.m. Liczne populacje notuje się na przedmieściach miast, np. w Warszawie oszacowano 2000 par lęgowych, a w Gliwicach ponad 400 (2010)[7]. Zwłaszcza w czasie przelotów można być zaobserwowana w każdym miejscu kraju. Ostatnie osobniki widziano na przełomie września i października, jednak nie wykazano prób zimowania cierniówki w Polsce.

CharakterystykaEdytuj

Cechy gatunkuEdytuj

 
Głowa cierniówki potrąconej przez samochód

Mały ptak o wysmukłej sylwetce. Ubarwienie dość jasne – u obu płci wierzch ciała rudoszary, skrzydła wyraźnie rdzawe na obrzeżeniach (na lotkach drugorzędowych i pokrywach skrzydłowych). Ogon ciemnobrązowy, długi z białymi brzegami. Spód ciała białawy z szarym lub różowym nalotem na piersi. U samca głowa i kark wyraźnie szare, a podgardle czysto białe, szarobrązowy grzbiet; u samicy głowa brązowawa, a podgardle nie tak jasne jak u samca. Nogi mogą mieć barwę od żółtawego do brązowego. Samica i samiec są tej samej wielkości. Lot nie jest charakterystyczny.

Cierniówkę od podobnej piegży można odróżnić po rdzawym odcieniu skrzydeł i jasnych, płowożółtych nogach, a nie ciemnych, jak u piegży[8].

ŚpiewEdytuj

Odgłosy wydawane przez cierniówkę

Problem z odtwarzaniem pliku? Zobacz Pomoc.
 
Śpiew jest ważny w rozpoznawaniu tego gatunku

Łatwo rozróżnia się piegżę i cierniówkę na podstawie śpiewu. Na melodię składa się szereg krótkich, szybko powtarzanych fraz, a finał wieńczy głośniejszy, wyższy ton. Samiec wykonuje ją z różnych miejsc, które są dogodne do obserwacji otoczenia. W czasie śpiewania może na chwilę wznosić się w powietrze z drzewa, po czym opadać z powrotem w zarośla.

Wymiary średnieEdytuj

Jest mniejsza i delikatniejsza od wróbla.

długość ciała
ok. 13–15 cm[8]
masa ciała
ok. 14–17 g[2]
rozpiętość skrzydeł
ok. 23 cm

Długość czaszki, w tym dzioba: 28–31 mm, długość dzioba: 12–14 mm[9].

BiotopEdytuj

 
Cierniówki nie są tak wymagające w kwestii siedliska, jak inne pokrzewki

Wśród pokrzewek wykazuje najmniejsze wymagania co do siedlisk. Zamieszkuje śródpolne zarośla, nawet bardzo niskie gęste kępy krzewów lub bylin na nasłonecznionych stanowiskach. Sprawia to, że trudno zobaczyć tego ptaka. Jako jedyna z pokrzewek zasiedla tereny bezdrzewne w krajobrazie rolniczym i łąkowym. Często pojawia się na obrzeżach miast i terenach ruderalnych, skrajach lasów, zrębach, ogrodach, wrzosowiskach, sadach, parkach, kępach krzewów przy drogach i nad strumieniami, łąkach, miedzach, rowach i polach. Nie zamieszkuje zwartych zarośli i lasów. Może pojawiać się na terenach ruderalnych z wyższą roślinnością, w tym ludzkich przedmieściach. Widuje się ją też w piętrze kosodrzewiny.

Okres lęgowyEdytuj

 
Samiec wykonuje charakterystyczne loty godowe

TokiEdytuj

Gatunek monogamiczny. Z zimowisk wraca w kwietniu i maju. Lęgi przypadają zatem na okres od maja do lipca. Cierniówki wyprowadzają je dwa razy w ciągu roku – pierwszy przeważnie w maju i czerwcu, a drugi od czerwca do lipca. Samce wykonują krótkie loty tokowe, podobnie nieco do wykonania świergotków. Śpiewając, wznosi się z wierzchołka krzaku. Leci po skosie ku górze, po czym pod podobnym kątem powoli zlatuje wolno w dół. Ląduje na eksponowanych wierzchołkach roślin.

GniazdoEdytuj

Luźna konstrukcja z suchych źdźbeł trawy i liści, tuż nad ziemią, w środku gęstego krzewu. Często przerasta je roślinność zielna. Poza tym pokryte bywa kokonami owadów. Budują je oboje rodzice.

JajaEdytuj

W ciągu roku wyprowadza jeden lub dwa lęgi, składając w maju lub czerwcu od 4 do 6 zielonkawych jaj z gęstym brązowym lub szarym nakrapianiem na skorupce.

 
Curruca communis w Nederlandsche Vogelen (1789)

WysiadywanieEdytuj

Jaja wysiadywane są od zniesienia pierwszego jaja przez okres około 12–13 dni przez obydwoje rodziców. Często zdarza się im wysiadywać pisklę kukułki. Pisklęta, gniazdowniki, opuszczają gniazdo po około 14 dniach. Karmione są przez matkę i ojca. Wnętrza ich paszcz są brudnoczerwone z żółtymi brzegami. Na języku widać dwie owalne, ciemnoszare plamy o niewyraźnych granicach.

Na zimowiska odlatują we wrześniu (niektóre nawet w sierpniu), kiedy to kierują się do okołorównikowych obszarów Afryki.

PożywienieEdytuj

Owady i inne bezkręgowce, a późnym latem i jesienią w trakcie migracji również i owoce.

OchronaEdytuj

Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ścisłą ochroną gatunkową[10].

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Sylvia communis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 2016-03-18]
  2. a b c d Aymí, R. & Gargallo, G.: Greater Whitethroat (Sylvia communis). W: del Hoyo, J., Elliott, A., Sargatal, J., Christie, D.A. & de Juana, E. (eds.). Handbook of the Birds of the World Alive [on-line]. 2016. [dostęp 12 maja 2016].
  3. BirdLife International 2014, Sylvia communis, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species 2016 [online], wersja 2015-4 [dostęp 2016-03-18] (ang.).
  4. P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Sylviidae Leach, 1820 - pokrzewki - Sylvia warblers (wersja: 2020-03-06). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-06-15].
  5. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Sylviid babblers, parrotbills, white-eyes (ang.). IOC World Bird List (v10.1). [dostęp 2020-06-15].
  6. T. Chodkiewicz i inni. Ocena liczebności populacji ptaków lęgowych w Polsce w latach 2008–2012. „Ornis Polonica”. 56, s. 149–189, 2015. 
  7. Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010. ISBN 978-83-7513-655-5.
  8. a b John Gooders: Ptaki Polski i Europy. Wrocław: Larousse, 2003, s. 256. ISBN 83-89181-51-7.
  9. Roy Brown, John Ferguson, Michael Lawrence, David Lees: Tropy i ślady ptaków. Muza SA, 2006, s. 279. ISBN 83-7319-860-1.
  10. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (Dz.U. z 2016 r. poz. 2183).

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj