Otwórz menu główne

Cisownik (województwo świętokrzyskie)

wieś w województwie świętokrzyskim

Cisownikwieś sołecka[3] w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie koneckim, w gminie Smyków.

Cisownik
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat konecki
Gmina Smyków
Liczba ludności (2011) 74[1]
Strefa numeracyjna 41
Kod pocztowy 26-212[2]
Smyków
Tablice rejestracyjne TKN
SIMC 0269937
Położenie na mapie gminy Smyków
Mapa lokalizacyjna gminy Smyków
Cisownik
Cisownik
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cisownik
Cisownik
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Cisownik
Cisownik
Położenie na mapie powiatu koneckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu koneckiego
Cisownik
Cisownik
Ziemia51°05′26″N 20°26′10″E/51,090556 20,436111

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Części wsiEdytuj

Integralne części wsi Cisownik[4][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0269943 Komorniki część wsi

HistoriaEdytuj

Wieś założona na surowym korzeniu (de nova radice). Nazwa związana z miejscową florą – zagajnik cisowy. Pierwsze zapiski dotyczące Cisownika sięgają 1564 r. Była to wieś królewska. W 1629 r. Krzysztof Przerębski, syn zmarłego Stanisława z Przeręba Przerębskiego, fundator kościoła w Miedzierzy, starosta opoczyński i radoszycki oderwał od parafii Radoszyce do nowej parafii w Miedzierzy wsie królewskie: Kazanów, Smyków, Zaborowice, Kamienną Wolę, Królewiec, Adamów, Przyłogi i Cisownik, w zamian za dziesięcinę od tamtych wiosek (30 zł rocznie).

W 1784 r. wieś administracyjnie należące do powiatu chęcińskiego w województwie sandomierskim była własnością rodu Małachowskich, bowiem w regestrze diecezjów jako właściciel widnieje Małachowski, podkanclerz koronny.

Historia Cisownika związana jest nie tylko z parafią Miedzierza, ale również z okolicznymi osadami, zwłaszcza że na tych terenach znajdowały się kopalnie rud żelaza. W okolicznych lasach do dziś znajdują się głębokie szyby, które przypominają o przemysłowym charakterze tych terenów. W dokumentach z dnia 1 czerwca 1854 r. (Tabela powinności włościan) możemy wyczytać, że w Cisowniku (powiecie koneckim) w tymże roku było 11 kolonistów i 14 komorników. Koloniści zamieszkiwali w głównej części wsi (wieś zbudowana na wzór ulicówki) i byli nazywani „Gospodarze”, natomiast komornicy zamieszkiwali przysiółek do dziś zwany „Kumorniki”. Wówczas Cisownik znajdował się w ekonomii Radoszyce, powiecie opczyńskim, guberni radomskiej.

Po I wojnie światowej w Cisowniku była szkoła, która istniała tylko kilka miesięcy. Po jej zamknięciu dzieci uczęszczały do szkoły w Przyłogach (3 km od Cisownika). Położenie geograficzne wsi Cisownik (wśród lasów) miało duży wpływ na losy jej mieszkańców, szczególnie podczas niemieckiej okupacji. W okolicznych lasach znajdowali schronienie partyzanci. W roku 1939 r. (najprawdopodobniej na początku listopada) w Cisowniku zatrzymał się oddział majora Henryka Dobrzańskiego (pseudonim „Hubal”) – 22 ułanów i kobieta Marianna Cel „Tereska”. Jednak już tego samego dnia Niemcy wiedzieli o stacjonujących żołnierzach i ci musieli uciekać do lasu. Ta sytuacja rozwścieczyła Niemców i już na drugi dzień wrócili do Cisownika, zebrali wszystkich mieszkańców na jednym placu, a naprzeciw postawili karabiny maszynowe. Wszyscy myśleli że to już koniec, ale dobra znajomość języka niemieckiego przez dwoje mieszkańców pomogła uratować wieś i ludzi. Tych dwoje zaprzeczało z uporem jakoby mieszkańcy Cisownika pomagali partyzantom. Niemcy uwierzyli i odjechali ze wsi.

W drugim roku wojny dnia 7 kwietnia 1940 r. zostały spalone wsie Adamów i Królewiec, a 104 mężczyzn bestialsko zamordowanych. Niemcy wiele razy w czasie wojny przyjeżdżali do Cisownika. Zabierali ludziom żywność (tzw. kontyngent), konfiskowali domowe młyny (żarna) albo je niszczyli. W okolicach Cisownika i w samej wsi stacjonowały 2 dywizje partyzantów zgrupowania sandomiersko-krakowskiego – około 15 tys. żołnierzy. Jak pisze w swoim pamiętniku jeden z najstarszych mieszkańców Cisownika: W każdym domu było po 15 do 20 żołnierzy (...) szli aby wesprzeć powstańców warszawskich.

Mimo trudnych chwil mieszkańcy Cisownika przeżyli czas wojny bez większych strat w ludziach. Wielu było wywiezionych do Niemiec na przymusowe roboty, po wojnie wrócili do swojej wsi. W latach 50. wiele rodzin wyjechało z Cisownika na ziemie odzyskane „za chlebem”. Koniec lat 60. i 70. to emigracja szczególnie młodych cisowiaków na Śląsk za pracą.

Obecnie Cisownik to jedna z najmniejszych wsi w gminie Smyków, mieszka tu ok. 80 mieszkańców, połowa z nich to ludzie starsi.

Od pięciu lat w ostatnią sobotę lipca odbywa się tu zjazd cisowiaków i ich przyjaciół – to święto pod hasłem „DO CISOWNIKA WRÓĆ”. Można zobaczyć wtedy jak wyglądał Cisownik kilkadziesiąt lat temu, posłuchać dawnych pieśni i przyśpiewek, a także skosztować potraw przygotowanych przez cisowskie gospodynie według przepisów naszych babć.

Tradycją jest pieczenie chleba na zakwasie, gotowanie prazoków i zalewajki. Choć wieś nie jest duża ma swoją kronikę, gdzie wszystko jest udokumentowane, ma też własny hymn pt. „Do Cisownika wróć”. Każdego roku w kwietniu Cisownik odwiedzają „Ułani z Lublina”, którzy jadą szlakiem walk majora „Hubala” aż do Anielina, a w Cisowniku zatrzymują się na nocleg.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2017-04-08].
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych poprzez wyszukiwarkę. Poczta Polska S.A., styczeń 2013. [dostęp 2015-03-26].
  3. Jednostki organizacyjne gminy Smyków. Urząd Gminy Smyków. [dostęp 2015-04-11].
  4. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  5. TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 18.11.2015].

BibliografiaEdytuj

  • Czaykowski Franciszek- Regestr Diecezjów Franciszka Czaykowskiego, czyli właściciele ziemscy w Koronie 1783-1784. Warszawa 2006.,s.222.
  • Wiśniewski Jan, Dekanat konecki, Radom 1913 r., s. 151–154
  • F.Sulimierski, B.Chlebowski, W.Wawelski, Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom I, Warszawa 1880
  • E.Kosik, We włościańskim Mniowie – monografia historyczno-gospodarcza gminy Mniów.
  • Rejestr szczegółowy podziałowo-klasyfikacyjny wsi Cisownik, syg.9236 Archiwum Państwowe w Radomiu.
  • Tabela powinności włościan wsi urządzonej i oczynszowanej, syg.1086 Arch. Państ. w Radomiu.
  • Wspomnienia od najmłodszych lat mojego życia, pamietnik Z.Sosnowskiego mieszkańca Cisownika. Obejmuje lata 1922–1996, w posiadaniu autora.
  • Tradycja i kultura w Cisowniku praca mgr. E. Sosnowska.
  • Wywiady i rozmowy z najstarszymi mieszkańcami wsi Cisownik.
  • Kronika kościoła w Miedzierzy, prowadzona przez księży tej parafii od 1925 do 1975 r. Kronika znajduje się w kancelarii parafii.
  • Kronika wsi Cisownik. Dostępna u sołtysa wsi.