Otwórz menu główne

Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku

cmentarz komunalny (Gdańsk, Polska; otw. 1822)

Cmentarz Garnizonowy w Gdańskucmentarz komunalny położony w Gdańsku przy ulicy gen. Henryka Dąbrowskiego 2. Obiekt wpisany przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do rejestru zabytków nieruchomych województwa gdańskiego. Jego powierzchnia wynosi 2,19 ha.

Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
Obiekt zabytkowy nr rej. 1063 d. 907 z 28.08.1984
Ilustracja
Widok na kwatery 16. i 17. Cmentarza Garnizonowego w Gdańsku
Państwo  Polska
Miejscowość POL Gdańsk COA.svg Gdańsk
Adres Gdańsk Aniołki, ul. Dąbrowskiego 2
Typ cmentarza komunalny
Stan cmentarza otwarty
Powierzchnia cmentarza 2,19 ha
Liczba pochówków ponad 10 tysięcy
Liczba kwater cmentarnych 33 plus kolumbarium
Data otwarcia 1822 (1947)
Zarządca ZDiZ w Gdańsku
Położenie na mapie Gdańska
Mapa lokalizacyjna Gdańska
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa pomorskiego
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku
54°21′32″N 18°38′19″E/54,358889 18,638611
Strona internetowa

HistoriaEdytuj

Zaczątkiem obecnego cmentarza był Cmentarz Wojskowy, po raz pierwszy zaznaczony na mapie miasta w 1822. Od 1846 podlegał on kościołowi garnizonowemu św. Elżbiety[1]. W drugiej połowie XIX w. w tym samym rejonie powstał cmentarz przy ewangelickim kościele Bożego Ciała, a na początku XX wieku – cmentarz Gminy Bezwyznaniowej. Około 1905 dwa pierwsze z wymienionych cmentarzy połączono. Po raz ostatni cmentarz został powiększony w 1915[2]. Po I wojnie światowej powstała na nim kwatera prawosławna. Służył za miejsce pochówku żołnierzy pruskich poległych w wojnie z Francją w latach 1870–1871 i I wojnie światowej, austriackich jeńców wojennych osadzonych w Gdańsku podczas wojny z Prusami w 1866, rosyjskich w czasie I wojny światowej oraz polskich, brytyjskich, czechosłowackich, francuskich i włoskich w trakcie II wojny światowej[1]. Po wojnie zmarli Brytyjczycy zostali ekshumowani na cmentarz w Malborku, Włosi – w Warszawie, Francuzi - na Cmentarz Żołnierzy Francuskich w Gdańsku. Na cmentarzu spoczęło 15 marynarzy, którzy 26 sierpnia 1914 zatonęli w Zatoce Fińskiej na pokładzie krążownika SMS „Magdeburg”.

 
Zbiorowa mogiła z 1925 marynarzy z „Magdeburga”

Po przyłączeniu miasta do Polski nekropolia funkcjonowała jako Cmentarz Komunalny nr 10 od 1946 do zamknięcia w 1961 (ostatnie pochówki w tym okresie miały miejsce w 1959)[3]. W tym okresie na cmentarzu spoczęło około 6 tysięcy osób, w tym marynarze traceni z wyroków Sądu Marynarki Wojennej w Gdyni i Sądu Rejonowego w Gdańsku, np. Adam Dedio[1]. Przyłączono do niego około jednej piątej powierzchni cmentarza Gminy Bezwyznaniowej, reszta posłużyła za teren Cmentarza Żołnierzy Radzieckich. Plany zamienienia cmentarza na park nie zostały zrealizowane. Cmentarz został ponownie otwarty w 1995 po przeprowadzeniu prac renowacyjnych, m.in. w kaplicy. Od tego czasu większość nowych grobów powstała na miejscu opuszczonych lub ekshumowanych. Od 23 września 1995 do 28 stycznia 2009 na cmentarzu pochowano 4086 zmarłych. Obecnie możliwe są jedynie pogrzeby urnowe w części przyległej do ulicy Kolonia Jordana oraz zawierającym 510 nisz kolumbarium[4]. W 1995 na cmentarzu wydzielono kwatery: wojskową (dla zawodowych żołnierzy Garnizonu Gdańsk) i kombatancką. W późniejszym okresie powstała również odrębna kwatera muzułmańska (pierwszym pochowanym na cmentarzu muzułmaninem był w 1953 wileński imam Ibrahim Smajkiewicz)[2].

Kwatery wojenne i pomnikiEdytuj

W wydzielonej w 1995 kwaterze kombatanckiej, administrowanej przez Porozumienie Niepodległościowych Związków Kombatanckich z siedzibą w Gdańsku, znajduje się pomnik - częściowo oszlifowany głaz granitowy z wykutymi krzyżem i orłem Wojska Polskiego, tablicą „Bóg – Honor – Ojczyzna” oraz tablicą z cytatem z wiersza Edwarda Słońskiego: „Cześć wam zdziesiątkowanym w ciężkich bojach, więzieniach, Wam braciom nie uznanym, żywą Polskę niosącym w sumieniach”. W 1998 został on uzupełniony o dwa dodatkowe głazy: ku czci dawnych obrońców Polski i Gdańska oraz obrońców Ojczyzny, którzy polegli lub zostali zamordowani, ale ich miejsca pochówku nie są znane lub nie istnieją. 28 sierpnia 2016 w tej kwaterze miał miejsce państwowy pogrzeb Danuty Siedzikówny i Feliksa Selmanowicza[5], których anonimowy grób został odnaleziony w ramach prac zespołu ds. poszukiwań nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego Instytut Pamięci Narodowej na cmentarzu we wrześniu 2014.

 
Pomnik odsłonięty 29 września 1929, upamiętniający Rosjan zmarłych w obozie na Przeróbce[6]

Kwatera wojenna żołnierzy niemieckich poległych w II wojnie światowej została otwarta 21 sierpnia 2000. Spoczywają w niej szczątki 366 żołnierzy niemieckich ekshumowanych z cmentarzy polowych w Chwaszczynie, Czarnej Wodzie, Gdyni-Chyloni, Gdyni-Wiczlinie, Sopocie, Gdańsku-Sobieszewie, Gdańsku-Wisłoujściu, Kmiecinie, Płocicznie i Rębielczu. Na terenie kwatery znajduje się granitowy pomnik z napisem w językach niemieckim i polskim - „TU SPOCZYWAJĄ ŻOŁNIERZE NIEMIECCY WOJNY 1939–1945 – DLA ICH UPAMIĘTNIENIA ORAZ OFIAR WSZYSTKICH WOJEN”, odsłonięty 16 lipca 1922 r. Pomnik Policjantów Gdańskich[7] oraz głaz ku czci osób pochodzenia niemieckiego pochowanych na zlikwidowanych cmentarzach gdańskich[3].

W górnej części cmentarza znajduje się kwatera żołnierzy niemieckich poległych w okresie I wojny światowej. Na terenie cmentarza znajdują się również pomniki żołnierzy austriackich z wojny prusko-austriackiej (stożek z czterech luf armatnich na kamiennej podstawie), żołnierzy pruskich i francuskich (biały marmurowy krzyż z trójlistnie zakończonymi ramionami) z wojny prusko-francuskiej, rosyjskich poległych i zmarłych w niewoli podczas I wojny światowej (wolnostojąca stela) oraz poległych marynarzy z krążownika „Magdeburg”[2]. Oddanie im hołdu w rocznicę katastrofy było pretekstem wpłynięcia do portu gdańskiego pancernika SMS Schleswig-Holstein, użytego do ataku na polską Wojskową Składnicę Tranzytową na Westerplatte 1 września 1939.

ZabytkiEdytuj

 
kaplica przedpogrzebowa na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku
  • neogotycka drewniana kaplica przedpogrzebowa z 1896, poddana renowacji w latach 1990–1992
  • neogotycki dom grabarza
  • drzewostan: aleje lipowe, wiązowe i jesionowe, pojedyncze wiązy i jesiony.

PochowaniEdytuj

 
Pomnik gdańskich policjantów
Z tym tematem związana jest kategoria: Pochowani na Cmentarzu Garnizonowym w Gdańsku.

Na terenie cmentarza pochowani zostali m.in.:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Cmentarz Garnizonowy - historia. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2019-04-24].
  2. a b c Cmentarz Garnizonowy w Gdańsku - zapis historii miasta. nck.org.pl. [dostęp 2019-04-24].
  3. a b Cmentarz Garnizonowy. cmentarze-gdanskie.pl. [dostęp 2019-04-24].
  4. Nowe kolumbaria na trzech gdańskich cmentarzach. kfp.pl. [dostęp 2019-04-24].
  5. Tysiące osób biorą udział w symbolicznym pogrzebie Inki i Zagończyka. polskieradio.pl, 28 sierpnia 2016. [dostęp 2016-08-28].
  6. Carowie, jeńcy i uchodźcy. Rosjanie w Gdańsku. historia.trojmiasto.pl, 19 stycznia 2011. [dostęp 25 kwietnia 2019].
  7. Daniluk Jan: Z(a)nikające gdańskie pomniki. historia.trojmiasto.pl, 24 lutego 2019. [dostęp 2019-05-05].