Otwórz menu główne

Cmentarz parafialny w Mogilecmentarz w Krakowie, znajdujący się na terenie osiedla Wandy, najstarszego osiedla Nowej Huty. Jest cmentarzem parafialnym, administrowany przez parafię św. Bartłomieja, w której duszpasterzami są Cystersi z klasztoru w Mogile.

Cmentarz parafialny
Mogiła
Obiekt zabytkowy nr rej. 5712 Gminna ewidencja zabytków – Kraków
Ilustracja
Główna aleja
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres os. Wandy
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie rzymskokatolicki
Stan cmentarza czynny
Powierzchnia cmentarza 0,93 ha
Data otwarcia 1836
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Cmentarz parafialny Mogiła
Cmentarz parafialny
Mogiła
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz parafialny Mogiła
Cmentarz parafialny
Mogiła
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Cmentarz parafialny Mogiła
Cmentarz parafialny
Mogiła
Ziemia50°04′11″N 20°03′03″E/50,069722 20,050833
Odnowione nagrobki z drugiej dekady XIX w. po lewej z grobu Karola Żabińskiego
Grobowiec Rogozińskich

Historia cmentarzaEdytuj

Pierwszy parafialny cmentarz mogilski powstał w 1347 wokół kościoła Narodzenia Pańskiego i św. Bartłomieja Apostoła. Nowy cmentarz mogilski założono 1795 roku kilkaset metrów na północ od zabudowań, pośród pól. Zachował się opis projektu ogrodzenia cmentarza z 1821 roku. W roku 1784 władze austriackie zarządziły przeniesienie cmentarza przykościelnego poza obszar zabudowań. Służył jako miejsce pochówków mieszkańców wsi: Mogiła, Łęg i Czyżyny. Najstarszy zachowany dziś grób, należący do rodziny Styczniów, pochodzi z 1854. W roku 1842 cmentarz otoczono wałem ziemnym, a w 1901 został poszerzony na podstawie planu sytuacyjnego sporządzonego przez geodetę Maurycego Siegera 19 maja 1897 roku. W 1965 zbudowano ogrodzenie z siatki na podmurówce, które istnieje do dnia dzisiejszego.

Gdy w 1949, tuż za cmentarnym ogrodzeniem zaczęto wznosić pierwsze osiedla Nowej Huty, cmentarz stał się miejscem spoczynku pierwszych mieszkańców nowego miasta. Z lat 50. XX wieku pochodzi duża kwatera dziecięcych grobów, zwłaszcza noworodków i niemowląt. Z chwilą otwarcia Cmentarza Grębałowskiego w 1964, Rada Narodowa w sposób nieprawomocny zamknęła cmentarz w Mogile. Od tego momentu grzebani byli tutaj jedynie ci, którzy posiadali na tym cmentarzu rodzinne groby bądź grobowce, co powodowało sprzeciwy ze strony mieszkańców pobliskich bloków. W latach 80 cmentarz został ponownie otwarty na skutek działań podjętych przez lokalną społeczność. Po przemianach ustrojowych w latach 90. ojcowie Cystersi przeprowadzili inwentaryzację istniejących mogił, a zebrane przy tej okazji fundusze zostały wykorzystane na sporządzenie mapy cmentarza oraz budowę alei głównej. W chwili obecnej pogrzeby na cmentarzu odbywają się regularnie. W 2009 roku został wzniesiony i poświęcony nowy krzyż cmentarny zaprojektowany przez Marka Kordyacznego. Od 1 listopada 2011 roku z powodu wzrostu natężenia ruchu drogowego nie odbywają się kondukty pogrzebowe z kościoła parafialnego na cmentarz. Od roku 2011 prowadzona jest wymiana drzewostanu. W roku 2013 został wybudowany wjazd na cmentarz od strony ul. Daniłowskiego.

Opis cmentarzaEdytuj

Najstarsza część cmentarza ma układ osiowy prowadzący od bramy do krzyża. Nad cmentarzem góruje mocno zaniedbany, ze śladami licznych uszkodzeń, pozbawiony tablic epitafijnych, zbudowany z czerwonej cegły, zwieńczony niezachowanym krzyżem, grobowiec rodziny Rogozińskich. Spoczywa w nim rodzina Kazimierza Rogozińskiego, właściciela zbudowanej na przełomie XIX i XX wieku eklektycznej willi, zachowanej do dziś przy ulicy Sieroszewskiego.

Przy głównej alejce znajduje przykryty kamienną płytą z krzyżem, zbiorowy grób ojców Cystersów.

Po prawej stronie głównej alei cmentarza, w jego wschodniej części znajduje się Cmentarz wojenny nr 390 - Mogiła, z grobami 71 żołnierzy (70 z armii austro-węgierskiej i 1 z armii rosyjskiej) z lat I wojny światowej (cmentarz projektował Hans Mayr). Głównym elementem ozdobnym jest ściana pomnikowa z krzyżem. Z czasem degradacji uległo ogrodzenie a wraz z nim odlane z cementu rzymskiego dwie czapki austriackich poruczników znajdujące się na słupkach w przedniej części ogrodzenia. W tym samym czasie w sposób niekontrolowany wzniesiono grobowce na granicy cmentarza wojennego.

Przy głównej alejce pochowano kolejno trzech proboszczów parafii pw. św. Bartłomieja w 1895 księdza Leopolda Siemińskiego, w 1935 księdza prałata Wojciecha Siedleckiego, a 18 maja 1960 spoczął koło swoich poprzedników ksiądz Józef Zastawniak, budowniczy kościoła św Judy Tadeusza w Czyżynach i jego pierwszy proboszcz. W 2010 spoczął koło księdza Zastawniaka kolejny z proboszczów parafii w Czyżynach ks. prałat Jan Gwizdoń.

 
Figura modlącego się Chrystusa na nagrobku Jana Zbroi

Przy głównej alejce ustawiono pomnik nagrobny z niezachowanej mogiły, z ledwo dziś czytelnym napisem na alabastrowej tablicy. Należał on do Karola Żabińskiego (1857-1911) właściciela jednego z trzech mogilskich młynów. Warto także wspomnieć postać Apolonii z Horów Dyniowej zm. w 1954, spoczywającej obok swojego tragicznie zmarłego w 1925 uzdolnionego artystycznie syna Romualda. Na grobie Jana Zbroi zm. w 1932 mieszkańca Czyżyn zobaczyć można kamienną figurę modlącego się Chrystusa, jest ona jednym z nielicznych zachowanych na tutejszym cmentarzu przykładów rzeźby nagrobnej.

PochowaniEdytuj

Z tym tematem związana jest kategoria: Pochowani na Cmentarzu Mogilskim w Krakowie.

BibliografiaEdytuj

  • Adam Gryczyński, Czas zatrzymany, Kraków 2007, album zdjęć i wspomnień o dawnych mieszkańcach wsi zajmowanych obecnie przez nowohuckie osiedla.
  • Nowohucka Kronika Filmowa. [dostęp 2010-11-28].
  • Encyklopedia Krakowa, Antoni Henryk Stachowski (red.), Elżbieta Adamczyk, Warszawa: PWN, 2000, ISBN 83-01-13325-2, OCLC 830213257.
  • Archiwum parafii św. Bartłomieja w Krakowie - Mogile

Linki zewnętrzneEdytuj