Otwórz menu główne

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu, Góra Luterska[2]cmentarz protestancki w Kaliszu, na Rogatce, założony przed 1689; jeden z najstarszych polskich cmentarzy, najstarszy zachowany cmentarz w Kaliszu, pomnik sztuki sepulkralnej wpisany do rejestru zabytków w 1998; spoczywają na nim prochy wielu zasłużonych kaliszan i Wielkopolan.

Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Obiekt zabytkowy nr rej. 751/A z 2 grudnia 1998[1]
Ilustracja
Góra Luterska, fragment cmentarza
Państwo  Polska
Miejscowość Kalisz
Adres ul. Harcerska 2
62-800 Kalisz
Typ cmentarza wyznaniowy
Wyznanie protestantyzm
Powierzchnia cmentarza 0,84 ha
Data otwarcia przed 1689
Zarządca Parafia Ewangelicko-Augsburska w Kaliszu
Położenie na mapie Kalisza
Mapa lokalizacyjna Kalisza
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Cmentarz ewangelicko-augsburski w Kaliszu
Ziemia51°45′27,9″N 18°04′54,6″E/51,757750 18,081833

Powstanie cmentarza protestanckiego położonego za Wrocławskim Przedmieściem należy wiązać z osiedleniem się po 1550 w Kaliszu[3] i okolicy (np. w Koźminku) protestantów różnych wyznań m.in. braci czeskich, braci polskich, kalwinów, luteran, a nawet szkockich purytan, którzy pomimo różnic wyznaniowych posiadali wspólny cmentarz.

Najstarszym zachowanym nagrobkiem jest pomnik Wojciecha Greffena (zm. 1817), podpułkownika Wojska Polskiego, powstańca kościuszkowskiego, odznaczonego orderem Virtuti Militari[4].

Przy głównej alei na osi wschód-zachód znajdują się grobowce rodzinne prawie wszystkich przemysłowców i zamożniejszych rzemieślników kaliskich z rodzin ewangelickich oraz wysokich carskich urzędników i wojskowych pochodzenia niemieckiego i religii luterańskiej. Ciekawostką są grobowce przy murze południowym graniczącym z cmentarzem katolickim, posiadające odpowiedniki po stronie katolickiej: są to w rzeczywistości miejsca pochówku tych samych rodzin, których członkowie wyznawali częściowo wiarę katolicką, częściowo ewangelicką i byli chowani na odpowiednim cmentarzu – krypty nie są w środku przedzielone murem, a więc zmarli spoczywali razem, i jednocześnie, zgodnie z wyznaniem, na "swym" cmentarzu. Obecnie większość grobowców po stronie katolickiej jest wykupiona przez nowych użytkowników i nosi inne nazwiska.

Na cmentarzu pochowani są m.in. Jan Bernhard, Arnold Fibiger, Emil Ordon, Konrad Wünsche, matka Ludwika Adolfa Neugebauera; symboliczny grób posiada Aleksander Emil Ulrych, więzień Buchenwaldu.

W nowszej, południowej części cmentarza znajdują się groby osadników niemieckich przesiedlonych w Kaliskie z krajów bałtyckich w czasie okupacji niemieckiej (1939–1945).

PrzypisyEdytuj

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolska. 2018-09-30.
  2. Józef Raciborski, Cmentarze kaliskie, [w:] Kalendarz Kaliski na rok 1914, Kalisz 1913, s. 74.
  3. Władysław Kościelniak, Krzysztof Walczak, Kronika miasta Kalisza, Złoty okres dziejów (1501–1655), Kalisz 2002.
  4. Stanisław Małyszko: Zabytkowe cmentarze przy Rogatce w Kaliszu. Kalisz: Kaliskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 2012, s. 98, 99, 102. ISBN 978-83-62689-09-5.

Zobacz teżEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj