Otwórz menu główne

Cmentarze w Toruniu

LokalizacjaEdytuj

Cmentarze w Toruniu
  - komunalne   - parafialne   - nieczynne   - nieistniejące

HistoriaEdytuj

 
Kościół św Jakuba - groby duchownych i mieszczan toruńskich
 
Cmentarz Najświętszej Marii Panny w dniu Wszystkich Świętych
 
Centralny Cmentarz Komunalny, dom przedpogrzebowy
 
Cmentarzu św. Jerzego, aleja główna
 
Cmentarz św. Antoniego, brama główna
 
Cmentarz na Kluczykach, aleja główna

Na terenie Torunia znajduje się kilkanaście cmentarzy różnych wyznań, co wiąże się z wielokulturową historią miasta. W pierwszych wiekach Torunia jego mieszkańców grzebano na cmentarzach przy kościołach, a bogatych mieszczan w ich podziemiach. Na szczególną uwagę zasługuje tu kościół św. św. Janów (obecnie katedra). Od XV wieku chowano tu osoby z rodzin patrycjuszowskich i duchowieństwo, lecz do naszych czasów zachowały się jedynie tablice, epitafia i płyty nagrobne wewnątrz świątyni oraz kilkadziesiąt trumien w jego podrzeniach, pochodzące prawdopodobnie z XIX w. Natomiast cmentarz wokół świątyni dzisiaj nie istnieje[1]. Kolejnym kościołem, który warto wymienić jest świątynia pw. WNMP, w której pochowano m.in. królewnę Annę Wazównę, zaś przy kościele św. Jakuba zachowały się do naszych czasów tablice nagrobne.

Pod koniec XVIII wieku władze miasta zakazały pochówków zmarłych na terenie Starego i Nowego Miasta, stąd założono wówczas nowe miejsca grzebalne na obrzeżach. W tym okresie powstał przy szpitalu dla trędowatych i kościele św. Jerzego tzw. stary cmentarz św. Jerzego, na którym spoczęli m.in. zamożni patrycjusze, a w 1724 roku  pochowano tu m.in. burmistrza J.G. Rosnera. Po likwidacji kościoła i cmentarza w 1811 roku część płyt nagrobnych przeniesiono m.in. do kościoła św. Ducha. Drugim miejscem pochówków na ówczesnych przedmieściach Torunia był nieistniejący już kościół i cmentarz św. Wawrzyńca. W XIX wieku chowano tu m.in. mieszkańców z Chełmińskiego Przedmieścia[2].

W 1811 roku otwarto tzw. nowy cmentarz św. Jerzego, który jest najstarszą zachowaną nekropolią Torunia. Pochowani są tam wybitni torunianie: rajcowie miejscy, notable, naukowcy, duchowieństwo, a także zwykli mieszkańcy miasta[3]. Z kolei największą toruńską nekropolią jest założony w 1973 roku Centralny Cmentarz Komunalny, mieszczący się w północnej części miasta i zajmujący powierzchnię  27, 84 ha[4].

Najmłodszym cmentarzem Torunia jest nekropolia parafialna przy ul. Wymarzonej 22 na Bielawach[5].

Cmentarze w dzielnicach prawobrzeżnychEdytuj

Cmentarze komunalneEdytuj

Nazwa Administrator Rok założenia Adres Dzielnica Uwagi Zabytek
Cmentarz Komunalny nr 1 Gmina Miasta Toruń 1839 ul. Grudziądzka 22-30 Centrum nieczynny, dawniej wojskowy
Cmentarz Komunalny nr 2 Gmina Miasta Toruń 1891 ul. Grudziądzka 129-137 Mokre
Centralny Cmentarz Komunalny Gmina Miasta Toruń 1976 ul. Grudziądzka 192 Katarzynka

Cmentarze parafialneEdytuj

Nazwa Administrator Rok założenia Adres Dzielnica Uwagi Zabytek
Cmentarz św. Jerzego parafia katedralna, parafia ewangelicko-augsburska, parafia prawosławna i parafia WNMP 1811 ul. Gałczyńskiego Chełmińskie Przedmieście
Cmentarz św. Jakuba parafia św. Jakuba Apostoła 1817 (część ewangelicka) 1838 (część katolicka) ul. Antczaka Jakubskie Przedmieście (gminna ewidencja zabytków)
Cmentarz św. Barbary parafia św. Antoniego 1842 ul. Przysiecka 12 Barbarka
Cmentarz Podwyższenia Krzyża Świętego parafia Podwyższenia Krzyża Świętego 1843 ul. Turystyczna 49-51 Kaszczorek (gminna ewidencja zabytków)
Cmentarz Matki Bożej Królowej Polski parafia MBKP I poł. XIX w. ul. Rydygiera 21 Rubinkowo I nieczynny
Cmentarz św. Antoniego parafia św. Antoniego 1892 ul. Owsiana 57 Wrzosy
Cmentarz Najświętszej Marii Panny parafia WNMP 1919 ul. Wybickiego 78-80 Chełmińskie Przedmieście
Cmentarz Matki Bożej Nieustającej Pomocy parafia MBNP 1999 ul. Wymarzona 22 Bielawy

Cmentarze nieistniejąceEdytuj

Nazwa Rok założenia Rok likwidacji Adres Dzielnica Uwagi Zabytek
Cmentarz Staroluterański 1854 1992 ul. Matejki Chełmińskie Przedmieście od 2011 roku teren nosi nazwę: Skwer Inwalidów Wojennych
Cmentarz Benedyktynek 1667 1837 ul. Winnica Jakubskie Przedmieście teren zielony
Cmentarz Elsnerów 1811 1866 ul. św. Józefa Bielany pozostałości po nekropoli znajdują się na terenie Muzeum Techniki i Inżynierii Komunalnej. Na początku latach 90. XX w. dokonano uprzątnięcia terenu (postawiono krzyż i wykonano ogrodzenie kwater) W 2005 roku z inicjatywy Toruńskich Wodociągów odnowiono ponownie miejsce pochówku
Cmentarz Bawarczyków 1813 ul. Legionów Chełmińskie Przedmieście miejsce dawnego pochówku Bawarczyków upamiętnia niewielki pomnik. W II połowie XX w. na terenie nekropoli wybudowano szkołę (Zespół Szkół Technicznych)
Cmentarz Boża Męka 1924 ul. Staszica, Gogi i Podgórna Mokre zurbanizowana część miasta

Cmentarze w dzielnicach lewobrzeżnychEdytuj

Cmentarze parafialneEdytuj

Nazwa Administrator Rok założenia Adres Dzielnica Uwagi Zabytek
Cmentarz św. św. Piotra i Pawła parafia św. św. Piotra i Pawła 1651 ul. Poznańska 104 Podgórz
tzw. nowy Cmentarz św. św. Piotra i Pawła parafia św. św. Piotra i Pawła 1937 ul. Poznańska 146–148 Podgórz (gminna ewidencja zabytków)
Cmentarz Opatrzności Bożej parafia Opatrzności Bożej 1947 ul. Włocławska 56-58 Stawki (gminna ewidencja zabytków)
Cmentarz ewangelicki Gmina Miasta Toruń XVII w. ul. Rudacka 27 Rudak nieczynny
Cmentarz ewangelicki Gmina Miasta Toruń 1845 ul. Poznańska 114 Podgórz nieczynny
Cmentarz ewangelicki Gmina Miasta Toruń 1878 ul. Łączna 38 Stawki nieczynny
Cmentarz tzw. nowy ewangelicki Gmina Miasta Toruń po koniec XIX w. ul. Poznańska 313 Podgórz nieczynny

Cmentarze nieistniejąceEdytuj

Nazwa Rok założenia Rok likwidacji Adres Dzielnica Uwagi Zabytek
Cmentarz komunalny 1912 1945 ul. Turkusowa 24 Stawki w 2006 roku władze miasta uporządkowały teren. Obecnie obszar zielony

KolumbariumEdytuj

W Toruniu oprócz tradycyjnych grobów na dwóch cmentarzach (Centralny Cmentarz Komunalny i św. Jerzego) założono kolumbaria, w których składa się urny z prochami zmarłych. Od czasu wybudowania w mieście spopielarni zwłok (2013 rok) ta forma pochówku staje się coraz bardziej popularna[6].

KwestaEdytuj

HistoriaEdytuj

Pierwsza kwesta na cmentarzu św. Jerzego, której inicjatorem było Towarzystwo Miłośników Torunia odbyła się 1 listopada 2003 roku. Obecnie bierze w niej udział ok. 80 osób, w tym m.in. władze miasta, radni, parlamentarzyści, marszałek i sekretarz województwa, rektor UMK, artyści, aktorzy, członkowie ToMiTO, sportowcy, naukowcy, a także marynarze z ORP Toruń[7]. Celem zbiórki jest ratowanie nagrobków należących do zasłużonych obywateli miasta lub szczególnie wartościowych artystycznie. Nagrobki do renowacji wskazuje komisja złożona z przedstawicieli Miejskiego Konserwatora Zabytków, Instytutu Zabytkoznawstwa i Konserwatorstwa UMK oraz Towarzystwa Miłośników Torunia, a prace konserwatorskie przy nich prowadzą pracownicy i studenci Zakładu Konserwacji Elementów i Detali Architektonicznych UMK[8].

Kwestę organizują Towarzystwo Miłośników Torunia oraz władze Torunia, a odbywa się ona każdego 1 listopada w godzinach od 9.00 do 15.00[9].

Poszczególne edycjeEdytuj

Edycja Rok Cel zbiórki Zebrana kwota PLN Uwagi Źródło
1. 2003 nagrobek Władysława Szumana, pierwszego prezesa Sądu Apelacyjnego w Toruniu ok. 4 000 [10]
2. 2004
3. 2005
4. 2006
5. 2007
6. 2008 nagrobek ks. Heliodora Grzymały-Łaszewskiego, kapłana diecezji chełmińskiej [11]
7. 2009 nagrobek prof. Mieczysława Limanowskiego [12]
8. 2010 nagrobek Ludwika Kolankowskiego, historyka, pierwszego rektora UMK oraz Waleriana Preisnera, romanisty, bibliotekarza, pracownika naukowego UMK ok. 15 000 [13]
9. 2011 nagrobki Magdaleny Jacobi-Pawłowicz i kwatery rodzinnej, w której spoczywa m.in. Kazimiera Biuszel-Karwacka ok. 14 500 [14]
10. 2012 nagrobki Adama Jabłońskiego, toruńskiego przedsiębiorcy i rodziny Raapke, toruńskich przemysłowców z przełomu XIX w. ok. 12 000 [15]
11. 2013 nagrobki rodziny Raapke (kontynuacja) oraz prof. Tadeusza Hipolita Czeżowskiego, wybitnego matematyka i filozofa ok. 15 000 kwesta odbyła się także na cmentarzu św. Jakuba przy ul. Antczaka[16] [17]
12. 2014 nagrobek prof. Stefana Srebrnego i jego żony Małgorzaty oraz kontynuacja prac z lat ubiegłych ok. 15 700 [18]
13. 2015 nagrobek Adolfa Legiejko, międzywojennego prawnika i działacza niepodległościowego ok. 15 100 [19]
14. 2016 nagrobek zbiorowy rodziny Araczewskich – toruńskich rzemieślników i przedsiębiorców z okresu zaborów i dwudziestolecia międzywojennego ok. 13 000 [20]
15. 2017 krzyż upamiętniający Antoniego Ignacego Żernickiego, kapitana wojska pruskiego ok. 18 000 [21]
16. 2018 nagrobek Franciszka Kruszelnickiego, sędziego Sądu Apelacyjnego w międzywojennym Toruniu ok. 22 000 [22]
17. 2019 nagrobek Stanisława Arkusiewicza, sędziego Sądu Okręgowego w międzywojennym Toruniu ok. 23 500 [23]

Miejsca Pamięci NarodowejEdytuj

GaleriaEdytuj

Cmentarze istniejąceEdytuj

Cmentarze nieistniejąceEdytuj

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Rozmowa Dnia - wtorek 4.12.2018, www.toruntv.pl [dostęp 2019-01-05] (pol.).
  2. JW Web Development, Historia - Cmentarze Toruń, www.torunskiecmentarze.pl [dostęp 2019-01-05] (pol.).
  3. [http://historicus.umk.pl/cmentarz/ Toru�skie Nekropolie - Cmentarz Swi�tego Jerzego - Strona G��wna], historicus.umk.pl [dostęp 2019-01-05].
  4. Szymon Spandowski, Nowa aplikacja ułatwi szukanie miejsc pochówku bliskich na toruńskich cmentarzach komunalnych, nowosci.com.pl [dostęp 2019-01-05] (pol.).
  5. Cmentarnik.net, cmentarnik.net [dostęp 2019-01-05].
  6. Kremacja możliwa w Toruniu (pol.). torun.pl. [dostęp 2013-02-05].
  7. https://www.torun.pl/pl/kwesta-na-cmentarzu-sw-jerzego-5
  8. https://www.torun.pl/pl/kwesta-na-cmentarzu-sw-jerzego-2
  9. https://www.torun.pl/pl/xvi-kwesta-na-cmentarzu-sw-jerzego-w-toruniu
  10. Wyborcza.pl, torun.wyborcza.pl [dostęp 2019-10-29].
  11. Szósta kwesta listopadowa w Toruniu - fakty.interia.pl, fakty.interia.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  12. Kwesta na cmentarzu św. Jerzego już w niedzielę | Toruń Nasze Miasto, torun.naszemiasto.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  13. Już po raz ósmy: Kwesta na cmentarzu św.Jerzego | Nasze Miasto, kujawskopomorskie.naszemiasto.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  14. Po raz dziewiąty będą kwestować na cmentarzu św. Jerzego - Kujawsko-Pomorskie, kujawsko-pomorskie.onet.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  15. Ratujemy nagrobki cmentarza św. Jerzego - Atrakcje Torunia. Przewodnik po Toruniu, www.turystyka.torun.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  16. postanowiliśmy poszerzyć zakres działania i będziemy zbierać pieniądze także na cmentarzu św. Jakuba przy ul. Antczaka
  17. 1 listopada odbędzie się 10. kwesta na rzecz zabytkowych nagrobków w Toruniu | Toruń Nasze Miasto, torun.naszemiasto.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  18. XII Kwesta na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu [ZDJĘCIA] | Toruń Nasze Miasto, torun.naszemiasto.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  19. XIII Kwesta na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu [ZDJĘCIA] | Toruń Nasze Miasto, torun.naszemiasto.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  20. Kwesta na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu. Wiemy ile zebrano [ZDJĘCIA] | Nowości Dziennik Toruński, nowosci.com.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  21. Cmentarna kwesta przy ulicy św. Jerzego po raz piętnasty | ChilliToruń - Najgorętsza strona miasta, www.chillitorun.pl [dostęp 2019-10-29] (pol.).
  22. https://www.torun.pl/pl/rekordowa-xvi-kwesta-na-cmentarzu-sw-jerzego
  23. Kwesta z rekordem | www.torun.pl, www.torun.pl [dostęp 2019-11-02] (pol.).

Linki zewnętrzneEdytuj