Collegium Kołłątaja Uniwersytetu Jagiellońskiego

Ten artykuł dotyczy budynku przy ul. św. Anny. Zobacz też: Collegium Phisicum im. Augusta Witkowskiego przy ul. Gołębiej.

Collegium Kołłątaja (pełna nazwa Collegium Phisicum im. Hugona Kołłątaja) – zabytkowy gmach Uniwersytetu Jagiellońskiego, zlokalizowany pomiędzy ulicami: św. Anny, Jagiellońską i Gołębią na krakowskim Starym Mieście.

Collegium Kołłątaja
Obiekt zabytkowy nr rej. A-100 z 15 sierpnia 1936
Ilustracja
Państwo  Polska
Miejscowość Kraków
Adres ul. św. Anny 6
ul. Jagiellońska 16–18
ul. Gołębia 9
Rozpoczęcie budowy 1787
Ukończenie budowy 1791
Ważniejsze przebudowy 1826
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa lokalizacyjna Starego Miasta w Krakowie
Collegium Kołłątaja
Collegium Kołłątaja
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Collegium Kołłątaja
Collegium Kołłątaja
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Collegium Kołłątaja
Collegium Kołłątaja
Położenie na mapie Krakowa
Mapa lokalizacyjna Krakowa
Collegium Kołłątaja
Collegium Kołłątaja
Ziemia50°03′41″N 19°56′03″E/50,061389 19,934167

HistoriaEdytuj

 
Collegium Phisicum w I połowie XIX wieku na rycinie Piotra Wrońskiego według rysunku A. Bakałłowicza

Collegium Physicum powstało pierwotnie na działce zajmowanej w średniowieczu przez trzy domy mieszczańskie: narożną Kamienicę Priamowską, Kamienicę Arnołowską i Kamienicę Pod Konikiem. W 1749 Kamienica Priamowska została nabyta przez K. Pałaszowskiego. W 1754 dokupił on Kamienicę Arnołowską, a w 1758 Kamienicę Pod Konikiem. W latach 60. XVIII wieku rozpoczął budowę na ich miejscu konwiktu szlacheckiego, która jednak szybko została przerwana[1].

Collegium Phisicum zostało wzniesione w latach 1787-1791 z wykorzystaniem murów nieukończonego konwiktu. Obiekt wzniesiono z inicjatywy Hugona Kołłątaja z przeznaczeniem na zakłady nauk przyrodnicznych i matematycznych, w tym mechaniki i hydrauliki. Projekt gmachu wykonał Feliks Radwański[1].

W XIX i XX wieku budynek był rozbudowywany i przebudowywany. W latach 1824–1826 przyłączono przylegającą od południa Bursę Śmieszkowską, a w latach 1839–1840 wzniesiono skrzydło od strony ulicy Gołębiej według projektu Franciszka Lanciego. W latach 1850–1852 przebudowano wnętrza według projektu Karola Kremera i Tomasza Majewskiego, przekształcając sień, wznosząc reprezentacyjną klatkę schodową oraz loggię filarową. W 1935 przebudowano piętra loggi oraz okna drugiego piętra skrzydła wschodniego[1].

ArchitekturaEdytuj

Gmach składa się z trzech skrzydeł. Ma dwie pełne kondygnacje i półpiętro. Fasada skierowana jest na ulicę św. Anny. Ma ona dziewięć osi. W jej centralnej części znajduje się płytki ryzalit o szerokości trzech osi, zwieńczony trójkątnym frontonem, w którego tympanonie umieszczono alegoryczną płaskorzeźbę "Polonia opiekunka nauk". W piątej, środkowej osi fasady znajduje się późnobarokowy portal, obok którego umieszczono tablicę upamiętniającą skroplenie w tym budynku azotu i tlenu przez Karola Olszewskiego i Zygmunta Wróblewskiego w 1883. Okna ozdobione są frontonami: pierwszego piętra – trójkątnymi, a półpiętra – półkolistymi. Elewacja od strony ulicy Jagiellońskiej ma dwadzieścia dwie osie. W dwunastej osi parteru zachowało się oryginalne, XVII-wieczne okno Bursy Śmieszkowskiej z kamiennym obramieniem i gzymsem nadokiennym. Elewacja od strony ulicy Gołębiej ma cztery osie[1].

We wnętrzach budynku zachowała się dekoracja malarska z II połowy XIX wieku oraz część oryginalnego wyposażenia sal na piętrze skrzydła frontowego m.in. półki na minerały w dawnym gabinecie mineralogicznym[1].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d e Ryszard Burek (red. nacz.): Encyklopedia Krakowa. Kraków: PWN, 2000, s. 125.

BibliografiaEdytuj

  • M. Rożek, Przewodnik po zabytkach Krakowa, WAM, Kraków 2010, s. 133-134.