Cyprysik (Chamaecyparis) – rodzaj roślin należący do rodziny cyprysowatych. W zależności od ujęcia systematycznego zaliczanych jest tu od 5 do 8 gatunków. Zasięg geograficzny tych roślin obejmuje Amerykę Północną oraz wschodnią Azję (Japonię i Tajwan)[4]. W naturze rosną zwykle w wilgotnym klimacie z deszczowym latem[5].

Cyprysik
Ilustracja
Cyprysik japoński
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Podkrólestwo rośliny zielone
Nadgromada rośliny telomowe
Gromada rośliny naczyniowe
Podgromada rośliny nasienne
Nadklasa nagonasienne
Klasa iglaste
Rząd cyprysowce
Rodzina cyprysowate
Rodzaj cyprysik
Nazwa systematyczna
Chamaecyparis Spach
Hist. Nat. Vég. Phan. 11: 329. 25 Dec 1841[3]
Typ nomenklatoryczny

C. sphaeroidea Spach, nom. illeg. (=L. thyoides (L.) N. L. Britton)[3]

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Drzewa lub krzewy iglaste o koronie kształtu stożkowatego. pęd wierzchołkowy często jest przewisający. Kora jest cienka i gładka, łuszczy się wąskimi, podłużnymi pasmami ew. łuskami. Najmłodsze końce pędów są ułożone wachlarzykowato w jednej płaszczyźnie i spłaszczone (tylko u Ch. thyoides na przekroju mają kształt rombu)[4].
Liście
Młodociane są igiełkowate, a dojrzałe łuskowate. Wyrastają nakrzyżlegle w 4 rzędach, na spłaszczonych pędach łuski zebrane są po 3, z których środkowa posiada gruczołek (u niektórych gatunków słabo widoczny)[6].
Kwiaty
Strobile męskie są czerwone (u Ch. lawsoniana i Ch. obtusa) lub żółte. Owalne lub kuliste strobile żeńskie dojrzewają w 6-8 miesięcy od zapylenia. Zwykle są okryte nalotem woskowym, za młodu zielone lub fioletowo nabiegłe, dojrzałe brązowieją i drewnieją. Osiągają średnicę od 4 do 14 mm. Opadają zaraz po rozsypaniu nasion[4][6].
Rodzaj podobny
Cyprysiki są często mylone z żywotnikami. Różnią się od nich wyraźnie odstającymi od pędu i ostro zakończonymi łuskami z białym, woskowatym wzorem na spodniej stronie liści (nie dotyczy to c. tępołuskowego) oraz bardziej kulistymi szyszkami. Ponadto wierzchołki pędu zazwyczaj zwieszają się na dół[6].

SystematykaEdytuj

Synonimy[7]

Retinispora Siebold & Zucc.

Wykaz gatunków[7][8]

Zaliczany tutaj według "The Plant List" i innych źródeł[8][4] cyprysik nutkajski (Chamaecyparis nootkatensis (D. Don) Spach) jest według innych autorów[7][4] klasyfikowany jako Cupressus nootkatensis D. Don. Z kolei gatunek Fokienia hodginsii bywa włączany do cyprysików jako Chamaecyparis hodginsii (Dunn) Rushforth 2007[4].

Mieszańce międzyrodzajowe cyprysika Lawsona z różnym gatunkami z rodzaju cyprys Cupressus zaliczane są do rodzaju cyprysowiec ×Cupressocyparis[5]

ZastosowanieEdytuj

Cyprysiki są uprawiane jako rośliny ozdobne, przy czym zwłaszcza gatunki japoński ei cyprysik Lawsona dostępne są w wielu zróżnicowanych odmianach. Gatunki z zachodniej części Ameryki Północnej są także ważnym źródłem drewna[5].

PrzypisyEdytuj

  1. Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI10.1371/journal.pone.0119248, PMID25923521, PMCIDPMC4418965 [dostęp 2021-03-26] (ang.).
  2. M.J.M. Christenhusz i inni, A new classification and linear sequence of extant gymnosperms, „Phytotaxa”, 19, 2011, s. 55–70 [dostęp 2021-03-24].
  3. a b Index Nominum Genericorum (ING) (ang.). Smithsonian National Museum of Natural History. [dostęp 2011-12-27].
  4. a b c d e f Christopher J. Earle: Chamaecyparis (ang.). W: The Gymnosperm Database [on-line]. [dostęp 2011-12-27].
  5. a b c Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 27. ISBN 0-333-73003-8.
  6. a b c Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 140-142. ISBN 83-01-05225-2.
  7. a b c Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2011-12-27].
  8. a b Chamaecyparis (ang.). W: The Plant List [on-line]. [dostęp 2011-12-27].