Otwórz menu główne

Czarna (dopływ Wisły)

rzeka w Polsce
(Przekierowano z Czarna Staszowska)

Czarna Staszowska (Czarna) – rzeka w południowo-wschodniej Polsce, lewobrzeżny dopływ górnej Wisły. Płynie przez teren województwa świętokrzyskiego, główna rzeka powiatu staszowskiego.

Czarna Staszowska
Ilustracja
Regulacja koryta Czarnej w obrębie Staszowa
Kontynent Europa
Państwo  Polska
Rzeka
Długość 61 km
Powierzchnia zlewni 1 358,6 km²
Średni przepływ 5 m³/s (Połaniec)
Źródło
Miejsce strumienie w Górach Świętokrzyskich powyżej Smykowa
Wysokość od 302 do 408 m n.p.m.
Ujście
Recypient Wisła
Miejsce między Winnicą a Zawadą
Wysokość ok. 154 m n.p.m.
Współrzędne 50°25′37″N 21°19′34″E/50,426944 21,326111
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
ujście
ujście
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
ujście
ujście
Naturalne koryto Czarnej, przed Staszowem
Ujście Czarnej Staszowskiej do Wisły
Drzewo nadcięte przez bobry nad Czarną, przed Staszowem

Spis treści

PrzebiegEdytuj

Swoje początki rzeka ma w kilku miejscach; jedno to torfowisko "Białe Ługi", gdzie wybijają wody spod Góry Kamień, Góry Stołowej i Góry Włochy (na wysokościach 302 - 408 m n.p.m.).

W okolicy Smykowa (na wysokości 246 m n.p.m.) od południa dopływa drugi strumień źródłowy Czarnej, zwany Gwiazdówką, wypływajacy w tzw. potocznie "Wodzienicy" - Kolonia[1] na wysokości 280 m n.p.m. pomiędzy miejscowościami Drugnia i Wierzbie[2]

Po połączeniu Czarna przepływa w pobliżu Rakowa, przez pastwiska stepowe Kotuszowa, Kurozwęk, następnie przez Staszów, gdzie ma charakterystyczne piaszczyste brzegi. Dalej mija Rytwiany, a przy Połańcu (między Winnicą a Zawadą) wpada do Wisły. Ujście rzeki znajduje się na wysokości 154 m n.p.m. w tzw. Zapadlisku Połanieckim.

Czarna przepływa przez:

DorzeczeEdytuj

Zlewnię Czarnej można podzielić na dwa rejony: dorzecze rzeki Wschodniej (ok. 680 km²) oraz dorzecze właściwe rzeki Czarnej (bez dorzecza Wschodniej, ok. 698 km²).

Na 34 kilometrze Czarnej zbudowany jest zbiornik retencyjny Chańcza. Na odcinku od źródła do Chańczy rzeka niesie wody II klasy, żyją w niej między innymi raki i pstrągi. Wpadająca do zalewu rzeka Łagowica wprowadza wody poza klasowe, co obniża jakość wody w dalszym biegu Czarnej do klasy III. Od lat utrzymuje się w III ogólnej klasie czystości, pod względem fizyko-chemicznym nawet w I i II.

DopływyEdytuj

PoczątekEdytuj

Powodzie i regulacja rzekiEdytuj

Czarna zbiera wody ze wschodniej części Gór Świętokrzyskich, przez co stwarza zagrożenie powodziowe prawie każdej wiosny w czasie roztopów. Szczególnie narażone są małe miejscowości w górnym biegu rzeki. Dla miejscowości poniżej zalewu Chańcza dodatkowym czynnikiem powodziowym jest upuszczanie nadmiernie nagromadzonej wody ze zbiornika w momencie przepełnienia w czasie powodzi. Od 2004 roku prowadzone są prace regulujące bieg rzeki w obrębie miasta Staszowa.

PrzyrodaEdytuj

Czarna Staszowska wykształciła dolinę o płaskim dnie i miejscami o stromych zboczach (okolice Rakowa). Dno rzeki jest piaszczyste, żwirowo-kamienne, przy ujściu muliste. Brzegi średnio wysokie i niskie, przeważnie porośnięte olchą lub lasami sosnowymi.

Rzekę zamieszkuje ok. 20 gatunków ryb z ośmiu rodzin: karpiowate, ciernikowate, szczupakowate, piskorzowate, łososiowate, dorszowate, okoniowate, przylgowate. W środkowym i dolnym odcinku rzeki dominują karpiowate. W górnym odcinku dominuje okoń, pstrąg potokowy, płoć i śliz, stwierdzono także występowanie piekielnicy. Ciekawym okazem ichtiofauny jest bezszczękowy minóg strumieniowy oraz jego krewniak minóg ukraiński jak i hybrydy tych dwóch gatunków. Gatunkiem introdukowanym jest amur biały.

Czarna zamieszkana jest przez bobry, które na zakolach rzeki przed Staszowem zostawiają wiele śladów swojej bytności.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Geoportal.gov.pl, mapy.geoportal.gov.pl [dostęp 2018-08-21].
  2. Krzysztof Żołądek, Czarna Staszowska, „swietokrzyskie.org.pl - serwis dla turystów” [dostęp 2018-08-22] (pol.).
  3. Eugeniusz Ciepiela: Ziemia Staszowska. Środowisko. Przyroda. Klimat. W: Almanach Staszowski. T. I. Staszów: Staszowskie Towarzystwo Kulturalne, 1982, s. 66.
  4. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych na ortofotomapie. Geoportal. [dostęp 2015-08-17].
  5. mapa rastrowa. Geoportal.