Czarny charakter

Doktor Zło – parodia typowego czarnego charakteru z filmów akcji i szpiegowskich

Czarny charakter lub szwarccharakter – określenie na człowieka złego, postępującego niegodziwie. Najczęściej jest używane w stosunku do postaci fikcyjnych[1][2][3]. W fabule czarny charakter może być antagonistą lub protagonistą. Jest determinowany przez czyny i usposobienie, które są powszechnie postrzegane za złe lub są na takie kreowane w danym dziele. Jedną z najczęstszych cech czarnego charakteru jest chciwość[4][5].

Głównym celem istnienia czarnego charakteru w komiksie, książce czy filmie jest tworzenie opozycji dla dobrego bohatera lub superbohatera. Czarny charakter jest przeciwnikiem oraz wrogiem superbohatera[6]. Jego złe zamiary lub czyny nadają sens i powód do działania dobrej postaci. Wśród najczęściej pojawiających się złoczyńców wyróżnić można szalonych naukowców[7], złych czarnoksiężników, czarownice, złe królowe, potwory oraz psychopatycznych, seryjnych morderców[8]. Postacie charakteryzujące się czystym złem, przebiegłością, sprytem, często knujące swój nikczemny plan na zniszczenie lub przejęcie całego świata. Kontrastują z bohaterem, którego definiują odwaga, heroiczne czyny, sprawiedliwość i działania podyktowane wyższym dobrem[9].

Pomimo fabuły, która zwykle prowadzona jest tak, żeby widz sympatyzował z dobrymi postaciami, często to złe postacie cieszą się stałym zainteresowaniem. Niektóre zdobywają przychylność fanów swoją inspirującą inteligencją, inne niestrudzoną determinacją. Superzłoczyńcy[10] nigdy się nie poddadzą. Nie ważne, jak wiele razy bohater zdoła powstrzymać niecne plany złoczyńcy, on za każdym razem wróci z nowymi. Czasami zastąpiony przez kolejnego, silniejszego od niego zbira.

Każda dobra fabuła musi mieć dobrze napisany czarny charakter. Superbohater będzie tak dobry, jak dobry będzie jego superzłoczyńca. Im bardziej potężny, budzący jednocześnie szacunek i strach tym lepiej. W końcu, czym byłby superbohater bez godnego przeciwnika?

Twórcy coraz częściej decydują się na uczynienie antybohatera główną postacią. To zjawisko ma miejscu w przypadku, chociażby Dextera[11] (2006) lub Klausa[12] z The Originals (2013). Obaj są psychopatycznymi mordercami, którzy bez przerwy pozbawiają kogoś życia jednak mimo to, wzbudzają pozytywne uczucia, a widzowie potrafią się z nimi utożsamić[13].  W przypadku Dextera mamy motyw seryjnego mordercy, który działa według własnego kodeksu moralnego, otóż wśród jego ofiar są tylko przestępcy, często seryjni mordercy, którzy w jakiś sposób uniknęli kary. Dzięki swojej niezwykłej charyzmie i inteligencji Dexter staje się jednym z ulubionych filmowych seryjnych morderców[14][15].

EtymologiaEdytuj

Barwa czarna w historii kultury była postrzegana jako symbol czegoś negatywnego, mrocznego, przeciwieństwo światła, kolor nocy, zniszczenia, żałoby i śmierci[16]. Dlatego czarny charakter jest utożsamiany z negatywnym usposobieniem[1].

Rzeczownik szwarccharakter to germanizm i hybryda, gdyż obcojęzyczny – mimo że zasymilowany ortograficznie – niemiecki przymiotnik schwarz (z niem. „czarny”) nie ma autonomii morfo-składniowej w polszczyźnie[17].

Historia i rozwójEdytuj

W starożytnej mitologii czarnymi charakterami często były potwory i istoty niepodobne lub tylko częściowo podobne do człowieka. Były one przeszkodami, które człowiek może pokonać tylko jeśli posiada cechy uznawane przez religię za dobre i wartościowe[18]. W opowiadaniach ludowych czarne charaktery zazwyczaj były chciwe, pozbawiony moralności, albo były potworami zagrażającymi ludziom. Zazwyczaj zostawały pokonane przez herosa[19]. W klasycznych baśniach czarne charaktery są istotną częścią morału. Swymi czynami wymierzają karę bohaterowi, który popełnił błąd, przed którego popełnianiem przestrzega utwór. Na przykład wilk z Trzech małych świnek zjada świnki, które popełniły błąd, budując swoje domy w sposób łatwy, a niekoniecznie dobry, a staruszka chce zjeść Jasia i Małgosię, którzy popełnili błąd ufając nieznajomej[20][21][22].

Wraz z rozwojem literatury, szczególnie w renesansie, autorzy coraz częściej kwestionowali prosty podział na dobro i zło. Przełomowe w tej kwestii były sztuki Williama Shakespeare’a, który tworzył czarne charaktery uważane za wielowarstwowe i złożone, budzące sympatię u widza. Niegodziwość postaci ze sztuk Shakespeare’a często jest spowodowana ludzką słabością. Ponieważ był to wówczas nowy trend w sztuce, z czasem ukształtowało się określenie Shakespeareowski czarny charakter[23]. Trend ten był kontynuowany i rozwijany przez kolejnych artystów w kolejnych latach[24].

Obecnie w sztuce oczekuje się od czarnych charakterów, że będą przede wszystkim ciekawi. Krytycy filmowi oceniają negatywnie czarne charaktery, które uznają za typowe[25]. Powstało zapotrzebowanie za czarnych charakterów, z którymi widz może się utożsamiać, a nawet im kibicować[26]. Prości złoczyńcy o banalnych motywacjach lub bez motywacji, oraz pozbawieni moralności, zaczęli być utożsamiani głównie z serialami animowanymi dla najmłodszych[27][28]. Zatarcie granicy między bohaterami pozytywnymi i negatywnymi doprowadziło do powstania zupełnie nowego typu postaci, antybohatera[26]. W odpowiedzi na zapotrzebowanie, powstały także gry komputerowe pozwalające graczowi wcielić się w czarny charakter[29].

Przykłady czarnych charakterówEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b czarny charakter, Wielki słownik języka polskiego [dostęp 2019-07-13] (pol.).
  2. Szwarccharakter, Słownik języka polskiego PWN [dostęp 2019-07-13] (pol.).
  3. Szwarccharakter, Wielki słownik W. Doroszewskiego PWN [dostęp 2019-07-13] (pol.).
  4. What Makes A Villain?, The Odyssey Online, 6 lutego 2017 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  5. Tim Hawken, What Makes A Good Villain? – The Writing Cooperative, Medium, 10 stycznia 2019 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  6. TV Tropes, TV Tropes [dostęp 2020-01-18].
  7. Evil Genius, TV Tropes [dostęp 2020-01-18].
  8. Serial Killer, TV Tropes [dostęp 2020-01-18].
  9. Strasser i inni, Czarne charaktery. Walt Disney., Warszawa: Egmont Polska, 1995.
  10. Supervillain, TV Tropes [dostęp 2020-01-18].
  11. Dexter. [dostęp 2020-01-18].
  12. The Originals Main / Characters, TV Tropes [dostęp 2020-01-18].
  13. Paweł Bohuszewicz, Uczłowieczanie superbohaterów we współczesnej kulturze popularnej. W. Gruszczyński, T. Ratajczak, B. Trocha (red.), [w:] Fantastyczność i cudowność. MIT – LITERATURA – TAJEMNICA., Zielona Góra: Uniwersytet Zielonogórski, 2013, s. 67-80.???
  14. K Olkusz, Opisać zło. Motyw seryjnego zabójcy w najnowszej europejskiej literaturze kryminalnej (na wybranych przykładach)., Kraków: AT Wydawnictwo, 2017.
  15. TV Tropes, TV Tropes [dostęp 2020-01-18].
  16. Symbolika kolorów: czerń – Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Narodowe w Krakowie [dostęp 2019-07-13] (pol.).
  17. Łódzkie Towarzystwo Naukowe Komisja Językowa, Rozprawy, Zakład Narodowy im. Ossolinskich, 2002 [dostęp 2019-07-13] (pol.).
  18. David D. Verfasser Gilmore, Monsters Evil Beings, Mythical Beasts, and All Manner of Imaginary Terrors, ISBN 978-0-8122-0322-6, OCLC 956785202 [dostęp 2019-07-13].
  19. Graham Seal, Kim Kennedy White, Folk Heroes and Heroines around the World, 2nd Edition, ABC-CLIO, 14 marca 2016, ISBN 978-1-4408-3861-3 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  20. Hans Christian Andersen, The Little Mermaid and Other Stories, Lawrence and Bullen, 1893 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  21. James Orchard Halliwell- Phillipps, The nursery rhymes of England, ed. by J.O. Halliwell, 1853 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  22. Brothers Grimm, Grimm’s Fairy Tales, ABDO, 2011, ISBN 978-1-61641-501-3 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  23. Alexey Bartoshevich, Why we can’t get enough of Shakespeare’s villains, British Council, 26 października 2016 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  24. 40 of the Best Villains in Literature, Literary Hub, 11 czerwca 2018 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  25. Bring on the Bad Guys: Marvel Needs Better Villains Than ‘Ant-Man’s’ Yellowjacket, The Hollywood Reporter [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  26. a b c H. Eric Bender, Rise of the Antihero, Psychology Today, 29 września 2013 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  27. Scott Pruitt is a cartoon villain, theweek.com, 4 kwietnia 2018 [dostęp 2019-07-13].
  28. Tess Koman, „The New Yorker” Halloween Issue Shows Donald Trump as a „Dangerous Clown”, Cosmopolitan, 24 października 2017 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  29. 15 Video Games Where You Played The Villain [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  30. a b Morgan Guyton, ContributorDirector, NOLA Wesley Foundation, The Two Christianities Of Les Miserables, HuffPost, 3 stycznia 2013 [dostęp 2019-07-14] (ang.).
  31. Petra Mayer, Better To Reign In Hell: Literature’s Unpunished Villains, NPR, 22 sierpnia 2016 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  32. Inna Leonova, Danara Ismetova, 12 famous Russian fairy tale characters, www.rbth.com, 10 maja 2013 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  33. Zapomniany bliźniak smoka wawelskiego, Teleexpress, 27 stycznia 2019 [dostęp 2019-07-13].
  34. Shakespeare’s Top 10 Villains, No Sweat Shakespeare [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  35. Chloe Foussianes, David Oyelowo on Javert’s Tragic Ending in ‘Les Misérables’, Town & Country, 20 maja 2019 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  36. Snidely Whiplash, [w:] Martin Gitlin, Joseph Wos, A Celebration of Animation: The 100 Greatest Cartoon Characters in Television History, Rowman & Littlefield, 15 marca 2018, s. 278, ISBN 978-1-63076-279-7 [dostęp 2019-07-13] (ang.).
  37. TOP 10 VIDEO GAMES WHERE YOU PLAY THE BAD GUY, www.watchmojo.com [dostęp 2019-07-14].
  38. TOP 10 VIDEO GAMES WHERE YOU PLAY THE BAD GUY, www.watchmojo.com [dostęp 2019-07-14].