Otwórz menu główne

Czaszołka, czareczka[2][3] (Patella) – jeden z rodzajów w rodzinie Patellidae, grupujący niewielkie i średniej wielkości ślimaki morskie o charakterystycznych czareczkowatych muszlach, występujące głównie w strefie pływów.

Czaszołka
Patella
Linnaeus, 1758
Ilustracja
Grupa osobników czaszołki pospolitej (Patella vulgata) na skałach w strefie pływów.
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ mięczaki
Gromada ślimaki
Podgromada Eogastropoda
Rząd Patellogastropoda
Nadrodzina Patelloidea
Rodzina Patellidae
Rodzaj Patella (Linnaeus, 1758)[1]
Synonimy
  • Ansates G.B. Sowerby II, 1839
  • Costatopatella Pallary, 1913
  • Patellastra Monterosato, 1884
  • Patellus Montfort, 1810
  • Patina Gray, 1847

Etymologia nazwyEdytuj

 
Muszla Patella gomesii.

Nazwa rodzaju wynika z podobieństwa muszli do czarki (patella łac. – czara ofiarna, misa)[4]).

Cechy morfologiczneEdytuj

 
Czaszołka pospolita – widok od dołu na nogę i głowę (Galicja, Hiszpania).

Wielkość muszli waha się od małej do średniej (2-11 cm). Muszla ma kształt stożkowaty, czareczkowaty, zwykle o owalnym obrysie. Wierzchołek muszli położony centralnie, muszla w części wierzchołkowej wewnętrznej pogrubiona przez kallus, o perłowej, iryzującej lekko barwie. Zewnętrzna powierzchnia muszli gładka lub promieniście żeberkowana, z delikatnymi liniami wzrostowymi[2].

WystępowanieEdytuj

Przedstawiciele rodziny występują pospolicie w Atlantyku, Morzu Śródziemnym, szczególnie licznie wokół wybrzeży południowej Afryki[2][5].

Biologia i ekologiaEdytuj

Zajmowane siedliskaEdytuj

Żyją głównie w strefie pływów, a także w strefie oprysku. Najliczniej spotykane na podłożach skalistych. Podczas odpływu nie cofają się z wodą, lecz silnie przywierają do skał, gromadząc pomiędzy muszlą i płaszczem a podłożem zapas wody, który umożliwia im doczekanie przypływu)[3][6].

Podział taksonomicznyEdytuj

Rodzaj Patella obejmuje następujące gatunki[7][8]

UwagiEdytuj

Ślimaki z tego rodzaju, podobnie jak pozostałych rodzajów rodziny Patellidae, poławiane są przez człowieka w celach konsumpcyjnych. W niektórych rejonach (m.in. na Wyspach Kanaryjskich, gdzie przygotowywane z nich potrawy - przystawki znane są jako lapas) połowy te doprowadziły do ekstynkcji lokalnych populacji tych ślimaków[36].

PrzypisyEdytuj

  1. Linnaeus C. 1758. Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Vermes. Testacea: str. 780. Holmiae. (Salvius).
  2. a b c Wąsowski R. 2000. Przewodnik: Muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. Z o.o., Warszawa, ​ISBN 83-7073-250-X​, str. 66.
  3. a b Umiński, T. 1986. Zwierzęta i oceany. WSziP, Warszawa, ​ISBN 83-02-02680-8​. str. 62-63 i 70.
  4. Kumaniecki K. 1975. Słownik łacińsko-polski. PWN Warszawa, str. 546.
  5. Nakano T. & Ozawa T. (2007). "Worldwide phylogeography of limpets of the order Patellogastropoda: Molecular, morphological and palaeontological evidence". Journal of Molluscan Studies 73(1) 79-99.
  6. Tomanek L. & B. Helmuth. 2002. Physiological Ecology of Rocky Intertidal Organisms: A Synergy of Concepts. Integrative and Comparative Biology 42(4):771-775.
  7. Patella w WoRMS World Register of Marine Species, dostęp: 5 kwietnia 2014.
  8. Powell A. W. B., New Zealand Mollusca, William Collins Publishers Ltd, Auckland, New Zealand 1979 ​ISBN 0-00-216906-1
  9. WoRMS (2010). Patella aspera Röding, 1798. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=456570 data dostępu 2010-08-03
  10. "Patella (Patella ) baudonii Drouet, 1858". OBIS]
  11. Gofas, S. (2009). Patella caerulea Linnaeus, 1758. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140677 data dostępu 2010-08-03
  12. WoRMS (2010). Patella depressa Pennant, 1777. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=151374 data dostępu 2010-08-03
  13. Gofas, S. (2009). Patella ferruginea Gmelin, 1791. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140679 data dostępu 2010-08-03
  14. "Patella (Patella) gomesii". OBIS.
  15. "Patella (Patella) lowei d'Orbigny, 1839". OBIS.
  16. "Patella (Patella) moreleti Drouet, 1858". OBIS.
  17. Bouchet, P.; Gofas, S. (2011). Patella pellucida. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=147459 data dostępu 2011-12-31
  18. Gofas, S. (2009). Patella piperata Gould, 1846. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140682 data dostępu 2010-08-03
  19. Gofas, S. (2009). Patella rustica Linnaeus, 1758. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140683 data dostępu 2010-08-03
  20. Gofas, S. (2009). Patella vulgata Linnaeus, 1758. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2009) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140685 data dostępu 2010-08-03
  21. "Patella (Patellona) Thiele in Troschel & Thiele, 1891". OBIS.
  22. "Patella (Patellona) canescens Gmelin, 1791". OBIS.
  23. WoRMS (2010). Patella lugubris Gmelin, 1791. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=456664 data dostępu 2010-08-03
  24. "Patella (Patellona) plumbea Lamarck, 1819". OBIS.
  25. "Patella (Patellona) adansonii Dunker, 1853". OBIS.
  26. Gofas, S. (2010). Patella candei d'Orbigny, 1839. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140678 data dostępu 2010-08-03
  27. "Patella citrullus Gould, 1846". OBIS.
  28. "Patella depsta Reeve, 1855". OBIS.
  29. "Patella electrina Reeve, 1854". OBIS.
  30. WoRMS (2010). Patella natalensis Krauss, 1848. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=224231 data dostępu 2010-08-03
  31. "Patella rangiana Rochebrune, 1882". OBIS.
  32. WoRMS (2010). Patella skelettensis Massier, 2009. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=457874 data dostępu 2010-08-03
  33. WoRMS (2010). Patella swakopmundensis Massier, 2009. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2010) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=457875 data dostępu 2010-08-03
  34. Gofas, S. (2009). Patella ulyssiponensis Gmelin, 1791. In: Bouchet, P.; Gofas, S.; Rosenberg, G. (2009) World Marine Mollusca database. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=140684 data dostępu 2010-08-03
  35. WoRMS (2009). Patella variabilis Krauss, 1848. http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=216274 data dostępu 2010-08-03
  36. Daniel W. Beckman: Marine Environmental Biology and Conservation. Jones & Bartlett Publishers, 2013, s. 106. ISBN 978-0-7637-7350-2. (ang.)

BibliografiaEdytuj

  • Wąsowski R. 2000. Przewodnik: Muszle. Multico Oficyna Wydawnicza Sp. Z o.o., Warszawa, ​ISBN 83-7073-250-X​, pp.336.

Linki zewnętrzneEdytuj