Czersk Świecki

wieś w województwie kujawsko-pomorskim

Czersk Świeckiwieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie świeckim, w gminie Jeżewo.

Artykuł 53°33′11″N 18°27′48″E
- błąd 38 m
WD 53°33'N, 18°28'E, 53°33'6.08"N, 18°27'6.05"E
- błąd 2278 m
Odległość 428 m
Czersk Świecki
wieś
Państwo  Polska
Województwo  kujawsko-pomorskie
Powiat świecki
Gmina Jeżewo
Liczba ludności (III 2011) 413[1]
Strefa numeracyjna 52
Tablice rejestracyjne CSW
SIMC 0087314
Położenie na mapie gminy Jeżewo
Mapa lokalizacyjna gminy Jeżewo
Czersk Świecki
Czersk Świecki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czersk Świecki
Czersk Świecki
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa lokalizacyjna województwa kujawsko-pomorskiego
Czersk Świecki
Czersk Świecki
Położenie na mapie powiatu świeckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu świeckiego
Czersk Świecki
Czersk Świecki
Ziemia53°33′11″N 18°27′48″E/53,553056 18,463333

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego. Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 413 mieszkańców[1]. Jest czwartą co do wielkości miejscowością gminy Jeżewo.

HistoriaEdytuj

Stara wieś kociewska, wzmiankowana po raz pierwszy w 1452 jako Czyrskie[2]. W kolejnych latach zapisywana jako Szirsken (1489 r.), Czersk (1534 r.), Czierska (1570 r.), Czersko (1584 r.), Czersk Świecki (1936 r.), niem. Helenenfelde[3]. Nazwa wsi jest typem nazwy topograficznej interpretowanej dwojako: jako powstałej od przymiotnika "czarny" (o glebie); lub też od nazwy płynącej przez wieś rzeki Czarna (obecnie w okolicy nie ma żadnej rzeczki). W XX wieku pojawia się człon odróżniający od innych miejscowości o tej nazwie (Świecki). Nazwa niemiecka "Helenenfelde" składa się z pierwszego członu kulturowego od imienia "Helene" i od "Felde - pole[3].

Czersk był wsią rycerską (szlachecką) zorganizowaną całkowicie na prawie chełmińskim. Pierwszym udokumentowanym właścicielem wsi była Orthey Sackrau (1477 r.). W 1489 r. Czersk nabył Hans Szirszken. Tenże wydał przywilej sołecki, z którego dowiadujemy się, że sołtys użytkował 2 łany ziemi (ok.35 ha) i miał prawo do łowienia ryb w miejscowym jeziorze. W zamian musiał wykonać następujące obowiązki: podstawianie koni na podróż właściciela wsi, służbę wojskową, zbieranie czynszów i innych opłat od gospodarzy, wypełnianie podstawowych zadań sądowniczych. W połowie XVI wieku dobra znalazły się w rękach Bychowskich, a następnie w rękach Walewskich. W 1695 r. Czersk przeszedł za 11 000 guldenów we władanie rodziny Pląskowskich herbu Oksza , którzy to trzymali dobra do 1828 r.[4] W wyniku reform agrarnych w latach trzydziestych XIX wieku władze pruskie dokonały separacji dóbr czerskich, co doprowadziło do ukształtowania się wsi włościańskiej Czersk na obszarze 509 ha. (1880 r.) Pewną część dóbr Pląskowskich z Czerska przejął ród Gordonów z pobliskich Laskowic (lasy)[5].

Pierwsze informacje o obszarze wsi pochodzą z XVI wieku i podają, że wieś liczyła 14 łanów ziemi (ok. 242 ha)[4]. W 1772 r. wieś z nowymi osadami: Borce i Skrzynki miała 19 łanów (ok. 323 ha), z tego 4 łany stanowiły obszary leśne[4]. W 1921 r. areał Czerska wynosił 570 ha[6]. Pierwsze dane liczbowe o mieszkańcach wsi pochodzą z 1772 r. i podają liczę 68 mieszkańców[5]. W ponad sto lat później (1885 r.) Czersk zamieszkiwało 573 mieszkańców i było to największe skupisko ludności na obszarze dzisiejszej gminy Jeżewo (w 1885 r. Jeżewo liczyło 546 mieszkańców, Laskowice - 478 mieszkańców)[5]. Czersk i okolice były terenami znacznej kolonizacji niemieckiej. W 1772 r. wszyscy mieszkańcy wsi w liczbie 68 zakwalifikowano jako wyznawcy luteranizmu. Pod koniec XIX wieku wieś w większości zamieszkiwali ewangelicy - 371 osób, podczas gdy 202 mieszkańców deklarowało przynależność do katolicyzmu (dane z 1885 r.)[5]. W latach dwudziestych XIX wieku władze pruskie na trwałe zaczęły w Czersku organizować szkolnictwo podstawowe. W 1840 r. w centrum wsi wybudowano murowany budynek szkolny, który przetrwał do dziś[7]. W 1906 r. wieś uzyskała połączenie kolejowe dzięki oddaniu do użytku linii kolejowej Laskowice Pomorskie - Szlachta - Czersk[8].

W pobliskich Borach Tucholskich w czasie drugiej wojny światowej Komenda Pomorskiego Okręgu AK dysponowała kilkoma oddziałami partyzanckimi. Do największych oddziałów należało zgrupowanie Alojzego Bruskiego "Graba", które z 21/22 września 1944 r. przeprowadziło udaną akcję w Czersku Świeckim. We wsi znajdowała się zlokalizowana w miejscowej szkole i karczmie baza lotników niemieckich, przeprowadzających ćwiczenia w pobliskich lasach. Atak przeprowadzili żołnierze AK zgrupowania "Świerki-101" oraz oddziału "Jedliny-102" (łącznie ok. 130 osób). Dobre rozpoznanie i zaskoczenie przyniosło pełny sukces żołnierzom AK. Straty niemieckie wyniosły ponad 10 zabitych i kilkunastu rannych, natomiast po stronie polskiej był tylko jeden ranny[9]. 20 września 1992 r. na frontowej ścianie budynku szkolnego uroczyście odsłonięto pamiątkową tablicę przypominającą wydarzenia z 1944 r. Napis na tablicy głosi: "Gdy Warszawa walczyła i płonęła w Powstaniu, żołnierze Armii Krajowej zgrupowania "Świerki" wraz z oddziałem "Jedlin" 21/22 września 1944 r. zaatakowali w Czersku Świeckim bazę niemieckich najeźdźców, by nie czuli się bezpiecznie na naszej ziemi". Chwała niezłomnym partyzantom: Społeczeństwo i Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej. Okręg Bydgoszcz - Koło Pomorze 1992[10].

Źródła powstałe w Polsce Ludowej[11] podają, że akcja była wspólnym dziełem oddziału AK "Graba" oraz ściśle z nim współpracującego polsko-radzieckiego oddziału partyzanckiego działającego w ramach Armii Ludowej pod dowództwem por. Kazimierza Waluka (ps. "Bystrooki", "Czarny"). Skutkiem akcji miało być zdobycie kilkudziesięciu worków żywności z magazynu wojskowego. W akcji miało brać udział 60 partyzantów. Ranny po stronie partyzantów nazywał się Kalinowski. Wspólna akcja "Graba" z oddziałem AL miała być negatywnie oceniona przez dowództwo okręgu AK.

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. Grzegorz M., 1990, "Osady Pomorza Gdańskiego w latach 1309-1454", Warszawa, Łódź
  3. a b Brózdowska E., 2005, "Pochodzenie nazw miejscowości gminy Jeżewo", w: "Gmina Jeżewo", praca zbiorowa, Jeżewo
  4. a b c Dąbrowski Z., 2005, "Historia Jeżewa i okolic od końca X wieku do 1772 r.", w: "Gmina Jeżewo", praca zbiorowa, Jeżewo
  5. a b c d Dąbrowski Z., 2005, "Pod zaborem pruskim", w: "Gmina Jeżewo", praca zbiorowa, Jeżewo
  6. Dąbrowski Z., 2005, "W okresie II Rzeczypospolitej 1920-1939", w: "Gmina Jeżewo", praca zbiorowa, Jeżewo
  7. Kronika Szkoły Podstawowej w Czersku Świeckim
  8. Piątkowski A., 1996, "Kolej wschodnia w latach 1842-1880. Z dziejów transportu kolejowego na Pomorzu wschodnim", Olsztyn
  9. Szymanowicz H., 1992, "Uroczystość odsłonięcia tablicy pamiątkowej z okazji 48 rocznicy potyczki partyzanckiej z Niemcami w Czersku Świeckim" (broszura), Czersk Świecki
  10. Dąbrowski Z., 1992, "Lekcja historii w Czersku Świeckim", w: "Gazeta Świecka" nr 22, z 29 X 1992 r.
  11. Józef Bolesław Garas „Oddziały Gwardii Ludowej i Armii Ludowej 1942 – 1945” Wydawnictwo MON 1971 str. 484