Otwórz menu główne

Czerwińsk nad Wisłą

wieś w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy wsi. Zobacz też: artykuł o gminie.

Czerwińsk nad Wisłąwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim.

Czerwińsk nad Wisłą
Herb
Herb Czerwińska nad Wisłą
Kościół romański
Kościół romański
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat płoński
Gmina Czerwińsk nad Wisłą
Liczba ludności (2011) 1089[1][2]
Strefa numeracyjna 24
Kod pocztowy 09-150
Tablice rejestracyjne WPN
SIMC 0561885
Położenie na mapie gminy Czerwińsk nad Wisłą
Mapa lokalizacyjna gminy Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Położenie na mapie powiatu płońskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu płońskiego
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Ziemia52°23′50″N 20°18′33″E/52,397222 20,309167
Strona internetowa miejscowości

Miejscowość jest siedzibą gminy Czerwińsk nad Wisłą oraz rzymskokatolickiej parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Znajduje się tutaj niewielka przystań żeglugi śródlądowej na Wiśle.

Czerwieńsk położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sąchockim ziemi ciechanowskiej województwa mazowieckiego[3]. W 1785 roku miasto Czerwińsk wchodziło w skład klucza czerwińskiego biskupstwa płockiego[4].

HistoriaEdytuj

 
Tradycyjna zabudowa małomiasteczkowa

Historia Czerwińska przez stulecia nierozerwalnie jest związana z historią tutejszego klasztoru kanoników regularnych, powstałego w XII w. Pierwszy dokument wspominający o Czerwińsku, pochodzący z 1155 r., to bulla papieża Hadriana IV dotycząca właśnie klasztoru. Dzięki nadaniom i darowiznom książąt mazowieckich zakon ten stał się jednym z większych właścicieli feudalnych na Mazowszu.

 
Adrian IV papież bierze pod opiekę klasztor w Czerwińsku

Nie tylko jednak związek z klasztorem powodował rozkwit miejscowości – położona nad Wisłą, stanowiła ważny punkt na szlaku handlowym łączącym Pomorze z Mazowszem. Była też ważnym punktem obronnym podczas najazdów pruskich, jaćwieskich, litewskich. Prawa miejskie Czerwińsk uzyskał w dwóch etapach, jako że osada podzielona była na dwie części – biskupią, wschodnią (gdzie biskupi płoccy posiadali dwór), i klasztorną, zachodnią. W 1373 część Czerwińska należąca do biskupów płockich otrzymała prawa miejskie[5].

W lipcu 1410 roku w okolicach Czerwińska wojska polskie Jagiełły przeprawiały się przez Wisłę po moście łyżwowym zbudowanym przez mistrza Jarosława[6], aby połączyć się z wojskami litewskimi i ruszyć na państwo zakonne. To jednak klasztor ściągał tutaj książąt mazowieckich, biskupów, to w klasztorze w 1419 r. toczono rokowania z posłami króla Eryka Pomorskiego. W lipcu 1422 r. Jagiełło kolejny raz będąc w Czerwińsku, wydał tu jeden ze swych przywilejów dla stanu szlacheckiego tzw. przywilej czerwiński gwarantujący nietykalność dóbr dziedzicznych bez wyroku sądowego. W XV w. odbywały się tutaj sejmy mazowieckie, a także synod diecezjalny. W 1475 powstał tzw. Kodeks Czerwiński książąt mazowieckich.

W 1582 prawa miejskie uzyskała część klasztorna (formalnie, bo z praw miejskich mieszkańcy części klasztornej faktycznie korzystali już wcześniej). W 1526 roku Czerwińsk został wcielony do ziem Królestwa Polskiego.

Od XVII w., choć popularności przysparzał miejscowości znajdujący się w klasztorze obraz Matki Boskiej Czerwińskiej, uznany za cudowny w 1647 r., postępował proces marginalizacji opactwa, stopniowo tracił znaczenie również sam Czerwińsk, zresztą niekorzystający specjalnie na spławie zboża Wisłą i często nawiedzany przez pożary i powodzie. Z około pół tysiąca domów istniejących w XVI w. po potopie szwedzkim pozostała połowa, a w końcu XVIII w. istniało zaledwie 40 domów. Gdy w 1795 r. włączono Czerwińsk do Prus, zamieszkiwało go niespełna 300 osób, nie było też żadnej szkoły. Kilkanaście lat później, w dobie Księstwa Warszawskiego mieszkańców było już tylko 150. W 1815 r. Czerwińsk znalazł się w granicach Kongresówki, cztery lata później skasowano podupadający już klasztor. W 1870 r. formalnie odebrano mu prawa miejskie i włączono do gminy Sielec[7].

Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Sielec, w latach 1954–1972 gromady Czerwińsk nad Wisłą[8], a od 1 stycznia 1973 gminy Czerwińsk nad Wisłą[9]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.

Planowane jest, że 1 stycznia 2020 r. miejscowość otrzyma status miasta[10].

Zdarzenia i ludzieEdytuj

  • W Czerwińsku powstawały sceny do licznych filmów i seriali, m.in. filmu „Matura” Tadeusza Konwickiego, serialu „Wszystkie pieniądze świata”, serialowej adaptacji powieści „Lalka”, dwóch odcinków serialu „Kryminalni” („Miasteczko” i „Świadek”), filmów „Bracia” z cyklu Magiczne Drzewo, „Domy z deszczu”, „Głowy pełne gwiazd”, „Cwał”, „Rozdroże Cafe”, „Szamanka”, „Weselna Polka”, „Być jak Kazimierz Deyna”, „Anioł śmierci” czy serialu „Glina 2".[potrzebny przypis]
  • 28 listopada 1928 roku urodził się tutaj Jan Fotek, polski kompozytor.
  • 20 lipca 1911 roku urodziła się tutaj Loda Halama.
  • 31 stycznia 1874 roku urodził się tutaj Piotr Pręgowski

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. Strona polskawliczbach.pl.
  2. GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2016-12-31].
  3. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, [b.n.k].
  4. Waldemar Graczyk, Inwentarz dóbr przednarwiańskich biskupstwa płockiego z 1785 roku, w: Nasza Przeszłość, t. 107, 2007, s. 267.
  5. Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński „Mazowsze, mały przewodnik” Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 110–111.
  6. „Słownik historii Polski”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, s. 561.
  7. Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, s. 471).
  8. Uchwała Nr VI/10/14/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu płońskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67).
  9. Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim.
  10. Gmina Bełchatów, Lubin, Rzeszów i Krosno obejdą się smakiem. Rząd mówi "nie" - Gospodarka komunalna, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2019-07-16] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • A. Borkiewicz-Celińska, Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (1370-1526), Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
  • Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. A. Gieysztor i H. Samsonowicz, Warszawa 1994.
  • T. Mroczko, Czerwińsk romański, Warszawa 1972.
  • S. Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959.

Linki zewnętrzneEdytuj