Czerwińsk nad Wisłą

miasto w województwie mazowieckim
Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: artykuł o gminie.

Czerwińsk nad Wisłąmiasto w Polsce położone w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim[4][5].

Czerwińsk nad Wisłą
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Kościół romański
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Powiat płoński
Gmina Czerwińsk nad Wisłą
Prawa miejskie 1373–1870, od 2020
Burmistrz Marcin Gortat
Populacja (2011)
• liczba ludności

1089[1][2]
Strefa numeracyjna 24
Kod pocztowy 09-150[3]
Tablice rejestracyjne WPN
Położenie na mapie gminy Czerwińsk nad Wisłą
Mapa lokalizacyjna gminy Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Położenie na mapie powiatu płońskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu płońskiego
Czerwińsk nad Wisłą
Czerwińsk nad Wisłą
Ziemia52°23′50″N 20°18′33″E/52,397222 20,309167
TERC (TERYT) 1420044
SIMC 0561885[4]
Strona internetowa

Miejscowość jest siedzibą gminy Czerwińsk nad Wisłą oraz rzymskokatolickiej parafii Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny. Znajduje się tutaj niewielka przystań żeglugi śródlądowej na Wiśle.

Czerwieńsk położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie sąchockim ziemi ciechanowskiej województwa mazowieckiego[6]. W 1785 roku miasto Czerwińsk wchodziło w skład klucza czerwińskiego biskupstwa płockiego[7].

HistoriaEdytuj

 
Tradycyjna zabudowa małomiasteczkowa

Historia Czerwińska przez stulecia była związana z historią tutejszego klasztoru kanoników regularnych, powstałego w XII w. Pierwszy dokument wspominający o Czerwińsku, to bulla papieża Hadriana IV dotycząca klasztoru, pochodząca z 1155 r. Dzięki nadaniom i darowiznom książąt mazowieckich zakon ten stał się jednym z większych właścicieli feudalnych na Mazowszu.

 
Adrian IV papież bierze pod opiekę klasztor w Czerwińsku

Położona nad Wisłą miejscowość stanowiła ważny punkt na szlaku handlowym łączącym Pomorze z Mazowszem. Była też ważnym punktem obronnym podczas najazdów pruskich, jaćwieskich i litewskich. Prawa miejskie Czerwińsk uzyskał w dwóch etapach, jako że osada podzielona była na dwie części – biskupią, wschodnią (gdzie biskupi płoccy posiadali dwór), i klasztorną, zachodnią. W 1373 część Czerwińska należąca do biskupów płockich otrzymała prawa miejskie[8].

W lipcu 1410 roku w okolicach Czerwińska wojska polskie Władysława Jagiełły przeprawiły się przez Wisłę po moście łyżwowym zbudowanym przez mistrza Jarosława[9], aby połączyć się z wojskami litewskimi i ruszyć na państwo zakonne. W 1419 r. w tutejszym klasztorze toczono rokowania z posłami króla Eryka Pomorskiego. W lipcu 1422 r. Jagiełło wydał tu przywilej dla stanu szlacheckiego, gwarantujący nietykalność dóbr dziedzicznych bez wyroku sądowego, tzw. przywilej czerwiński,. W XV w. odbywały się tutaj sejmy mazowieckie, a także synod diecezjalny. W 1475 powstał tzw. Kodeks Czerwiński książąt mazowieckich.

W 1526 roku Czerwińsk został wcielony do ziem Królestwa Polskiego. W 1582 część klasztorna uzyskała formalnie prawa miejskie (mieszkańcy części klasztornej faktycznie korzystali już wcześniej z praw miejskich).

Choć w 1647 r. uznano za cudowny znajdujący się w kościele klasztornyn obraz Matki Boskiej Czerwińskiej, który przyciągał pielgrzymów, od XVII w. postępował proces marginalizacji opactwa oraz samego Czerwińska, często nawiedzanego przez pożary i powodzie. Z około 500 domów, istniejących w XVI w., po potopie szwedzkim pozostała połowa, a w końcu XVIII w. istniało 40 domów. Gdy w 1795 r. włączono Czerwińsk do Prus, zamieszkiwało go niespełna 300 osób, nie było żadnej szkoły. Kilkanaście lat później, w dobie Księstwa Warszawskiego, mieszkańców było 150. W 1815 r. Czerwińsk znalazł się w granicach Kongresówki. W 1819 r. skasowano podupadający już klasztor. W 1870 r. Czerwińsk formalnie utracił prawa miejskie i został włączony do gminy Sielec[10].

Do 1954 roku siedziba wiejskiej gminy Sielec, w latach 1954–1972 gromady Czerwińsk nad Wisłą[11], a od 1 stycznia 1973 gminy Czerwińsk nad Wisłą[12]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.

Z dniem 1 stycznia 2020 r. miejscowość otrzymała status miasta[13].

Zdarzenia i ludzieEdytuj

  • W Czerwińsku powstawały sceny do licznych filmów i seriali, m.in. filmu „Matura” Tadeusza Konwickiego, serialu „Wszystkie pieniądze świata”, serialowej adaptacji powieści „Lalka”, dwóch odcinków serialu „Kryminalni” („Miasteczko” i „Świadek”), filmów „Bracia” z cyklu Magiczne Drzewo, „Domy z deszczu”, „Głowy pełne gwiazd”, „Cwał”, „Rozdroże Cafe”, „Szamanka”, „Weselna Polka”, „Być jak Kazimierz Deyna”, „Anioł śmierci” czy serialu „Glina 2".[potrzebny przypis]
  • 28 listopada 1928 roku urodził się tutaj Jan Fotek, polski kompozytor.
  • 20 lipca 1911 roku urodziła się tutaj Loda Halama.
  • 31 stycznia 1874 roku urodził się tutaj Piotr Pręgowski

Zobacz teżEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. [ Portal polskawliczbach.pl]
  2. GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-12-17].
  3. Poczta Polska. Wyszukiwarka kodów pocztowych
  4. a b GUS. Wyszukiwarka TERYT
  5. Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  6. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, [b.n.k].
  7. Waldemar Graczyk, Inwentarz dóbr przednarwiańskich biskupstwa płockiego z 1785 roku, w: Nasza Przeszłość, t. 107, 2007, s. 267.
  8. Tomasz Chludziński, Janusz Żmudziński „Mazowsze, mały przewodnik” Wyd. Sport i Turystyka Warszawa 1978 s. 110–111.
  9. „Słownik historii Polski”, Wiedza Powszechna, Warszawa 1973, s. 561.
  10. Postanowienie z 19 (31) grudnia 1869, ogłoszone 1 (13 stycznia) 1870 (Dziennik Praw, rok 1869, tom 69, nr 239, s. 471).
  11. Uchwała Nr VI/10/14/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na gromady powiatu płońskiego; w ramach Zarządzenia Nr Or. V-0/1/54 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 29 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 4 października 1954 r., dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1954 r., Nr. 11, Poz. 67).
  12. Uchwała Nr XX/93/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Warszawie z dnia 1 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie warszawskim.
  13. Gmina Bełchatów, Lubin, Rzeszów i Krosno obejdą się smakiem. Rząd mówi "nie" - Gospodarka komunalna, www.portalsamorzadowy.pl [dostęp 2019-07-16] (pol.).

BibliografiaEdytuj

  • A. Borkiewicz-Celińska, Osadnictwo ziemi ciechanowskiej w XV wieku (1370-1526), Wrocław-Warszawa-Kraków 1970.
  • Dzieje Mazowsza do 1526 roku, red. A. Gieysztor i H. Samsonowicz, Warszawa 1994.
  • T. Mroczko, Czerwińsk romański, Warszawa 1972.
  • S. Pazyra, Geneza i rozwój miast mazowieckich, Warszawa 1959.

Linki zewnętrzneEdytuj