Otwórz menu główne

Czosnek grzebieniasty

gatunek rośliny

Czosnek grzebieniasty (Allium carinatum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny czosnkowatych. Rodzimym obszarem jego występowania jest większość terytorium Europy oraz zachodnia Turcja[2]. W Polsce do 2017 roku uznawany był za wymarły (ostatnio spotykany w 1924 r. w rezerwacie Bielinek nad Odrą), póki nie został znaleziony w Toruniu[3].

Czosnek grzebieniasty
Ilustracja
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina czosnkowate
Rodzaj czosnek
Gatunek czosnek grzebieniasty
Nazwa systematyczna
Allium carinatum L.
Sp. pl. 1:297. 1753
Czosnek grzebieniasty w Austrii

MorfologiaEdytuj

Pokrój
Bylina, geofit, posiadająca pod ziemią kulistą lub jajowatą cebulę okrytą białymi lub brunatnymi błonami. Wyrasta z niej głąbik o wysokości 20-100 cm, sztywny i w dolnej części ulistniony. Jest bardzo podobny do czosnku zielonawego.
Liście
Słabo rynienkowate, o szerokości 2-5 mm.
Kwiaty
Zebrane w baldach o nierównej długości szypułkach. W kwiatostanie często powstają zielone cebulki. Kwiaty są lejkowatodzwonkowate, o fioletowych lub purpurowych działkach i wyraźnie grzebieniastych działkach (stąd gatunkowa nazwa rośliny). Pręciki są o wiele dłuższe od działek okwiatu.

ZmiennośćEdytuj

Gatunek zróżnicowany na dwa podgatunki[4]:

  • Allium carinatum subsp. carinatum - występuje w całym zasięgu gatunku; baldach z cebulkami, torebki powstają rzadko
  • Allium carinatum subsp. pulchellum (G.Don) Bonnier & Layens - rośnie w południowej Europie; baldach bez cebulek, kwiaty i torebki liczne

Zagrożenia i ochronaEdytuj

Gatunek umieszczony na Czerwonej liście roślin i grzybów Polski (2006, 2016)[5][6], w Polskiej Czerwonej Księdze Roślin (2014)[7] i na obszarze Polski prawdopodobnie wymarły (kategoria zagrożenia EX)[8]. Na czerwonej liście w wydaniu z 2016 roku posiada kategorię RE (wymarły w obszarze Polski).

W lipcu 2017 r. dr Lucjan Rutkowski odkrył stanowisko czosnku przy ul. Polnej w Toruniu[9].

ZastosowanieEdytuj

Jest uprawiany jako roślina ozdobna. Preferuje słoneczne stanowisko i potrzebuje żyznej i próchnicznej gleby. Rozmnaża się go przez cebulki przybyszowe lub przez siew nasion. Podobnie jak inne gatunki czosnków jest atakowany przez choroby i szkodniki, przede wszystkim przez śmietkę cebulankę, białą zgniliznę cebuli i nicienia niszczyka zjadliwego[10].

PrzypisyEdytuj

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-09].
  2. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
  3. Przyrodnicza sensacja: nikt go nie widział od 1924 r., torun.wyborcza.pl, 7 września 2017 [dostęp 2017-09-09].
  4. Allium carinatum na eMonocot [dostęp 2013-11-20]
  5. Red list of plants and fungi in Poland. Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Zbigniew Mirek, Kazimierz Zarzycki, Władysław Wojewoda, Zbigniew Szeląg (red.). Kraków: Instytut Botaniki im. W. Szafera, Polska Akademia Nauk, 2006. ISBN 83-89648-38-5.
  6. Kaźmierczakowa R., Bloch-Orłowska J., Celka Z., Cwener A., Dajdok Z., Michalska-Hejduk D., Pawlikowski P., Szczęśniak E., Ziarnek K.: Polska czerwona lista paprotników i roślin kwiatowych. Polish red list of pteridophytes and flowering plants. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody Polskiej Akademii Nauk, 2016. ISBN 978-83-61191-88-9.
  7. Zarzycki K., Kaźmierczakowa R., Mirek Z.: Polska Czerwona Księga Roślin. Paprotniki i rośliny kwiatowe. Wyd. III. uaktualnione i rozszerzone.. Kraków: Instytut Ochrony Przyrody PAN, 2014. ISBN 978-83-61191-72-8.
  8. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Vascular Plants of Poland - A Checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 1995. ISBN 83-85444-38-6.
  9. Roślina uznana za wymarłą rosła w Toruniu, „Onet Kujawsko-Pomorskie”, 7 września 2017 [dostęp 2017-09-07] (pol.).
  10. zbiorowe: Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 978-3-8331-1916-3.

BibliografiaEdytuj

  1. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.