Dębno (województwo podkarpackie)

wieś w województwie podkarpackim

Dębnowieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leżajskim, w gminie Leżajsk[5]. Leży przy drodze krajowej nr 77 Sandomierz – Jarosław, 9 km na południowy wschód od Leżajska. W latach 1975-1998 miejscowość należała do województwa rzeszowskiego.

Dębno
wieś
Ilustracja
Kościół parafialny w cerkwi greckokatolickiej
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

leżajski

Gmina

Leżajsk

Liczba ludności (2021)

1318[2][3]

Strefa numeracyjna

17

Kod pocztowy

37-305[4]

Tablice rejestracyjne

RLE

SIMC

0653630[5]

Położenie na mapie gminy wiejskiej Leżajsk
Mapa konturowa gminy wiejskiej Leżajsk, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole po prawej znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Położenie na mapie powiatu leżajskiego
Mapa konturowa powiatu leżajskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Dębno”
Ziemia50°11′52″N 22°31′08″E/50,197778 22,518889[1]
Szkoła podstawowa
Kapliczka przy DK 77
Gminny Ośrodek Kultury
Kłokoczka przy DK 77
Dąb, pomnik przyrody

Integralne części wsi edytuj

Integralne części wsi Dębno[6][5]
SIMC Nazwa Rodzaj
0653647 Na Ozerze część wsi
0653660 Poręby przysiółek
0653676 Stróże przysiółek
0653653 Zabłocie część wsi

Historia edytuj

Wieś lokowana na prawie niemieckim przez sołtysa z Łukowej Stefana w 1397 r. u ujścia Wisłoku do Sanu. Najprawdopodobniej lokacja Dębna nastąpiła w pobliżu istniejącej tu już od dłuższego czasu osady o charakterze obronnym nad ujściem Wisłoku. Wzniesiona osada na wysokim brzegu Wisłoku – Stróża, do dziś będąca przysiółkiem Dębna, oddalona około 1,5 km na południowy wschód, pełniła prawdopodobnie rolę punktu obronnego na terenach granicznych między Polską a Rusią w okresie o wiele wcześniejszym.

Przydatnym źródłem archiwalnym do poznawania historii z XVI i XVII wieku są regestra poborowe, które zapisali poborcy podatkowi ziemi przemyskiej. Dębno zapisano w 1515 roku (wieś posiadała 19 łanów gruntów rolnych[7], i w 1589 roku (wieś posiadała 18 łanów, cerkiew). Wzmiankowana jest Tenuta Jana Chmieleckiego (2 łany)[8]. W 1589 roku wieś królewska Dembna była położona w starostwie niegrodowym leżajskim, w województwie ruskim. W 1674 roku Dembno posiadało 106 domów (wieś - 82 domy i folwark z tenutą - 24 domy)[9][a], a w I poł. XX wieku było 374 domy.

W 1939 roku w Dębnie mieszkało 1950 Ukraińców, 440 rzymskokatolików i 50 żydów[10]. W lutym 1945 roku wysiedlono na Ukrainę 1719 osób z 387 domów.

22 grudnia 1949 roku powstała we wsi spółdzielnia produkcyjna. Obecnie jest to Rolniczo-Wytwórczy Kombinat Spółdzielczy im. Antoniego Paśki, posiadający 730 ha ziemi[11].

Kościół edytuj

Cerkiew Greckokatolicka edytuj

W 1397 roku król Władysław II Jagiełło wydał akt lokacyjny parafii w Dębnie. Murowaną cerkiew pw. Świętego Jerzego Męczennika wzniesiono z fundacji Alfreda Potockiego i jego żony Marii z Sanguszków oraz Lubomirskich w 1864 roku[12][13]. W 1894 roku parochia była wizytowana przez Eparchę przemyskiego Juliana Pełesza.

Kościół rzymskokatolicki edytuj

W 1934 roku ks. Czesław Broda uzyskał pozwolenie na odprawianie nabożeństw dla Polaków w szkolnej sali. W 1935 roku rozpoczęła działalność ochronka sióstr służebniczek starowiejskich.

W 1945 roku budynek cerkwi przejął kościół rzymskokatolicki. Parafia od 26 sierpnia 1945 roku po ogłoszeniu przez bpa Franciszka Bardę nosi nazwę pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. W 1979 kościół został gruntownie odrestaurowany. Przy kościele rośnie okazały dąb o blisko 6-metrowym obwodzie, będący pomnikiem przyrody.

Oświata edytuj

Początki szkolnictwa parafialnego w Dębnie są datowana na początek XIX wieku, gdy przy miejscowej cerkwi powstała szkoła parafialna (Schola parochialis), która istniała już jakiś czas przed 1830 rokiem.

W 1864 roku zbudowano drewniany budynek szkolny. W latach 1908–1914 kierownikiem szkoły był Ludwik Maciejowski, który następnie w latach 1914–1931 był w wojsku polskim, a po osiedleniu się na Wołyniu wzięty do sowieckiej niewoli i w 1940 roku rozstrzelany w Charkowie[14].

W 1934 roku w szkole uczyli nauczyciele polscy. Podczas II wojny światowej uczyli ponownie nauczyciele ukraińscy. W 1945 roku uruchomiono polską szkołę, której nauczycielami zostało małżeństwo: Tadeusz i Izabela Wiatr. W 1965 roku zbudowano nowy budynek szkolny, a 23 maja 1976 roku szkole nadano imię Marii Konopnickiej.

Zobacz edytuj

Osoby związane z miejscowością edytuj

Uwagi edytuj

  1. W latach 1628, 1651 i 1658 wzmiankowano w rejestrach poborowych: Advocatia in villa Dębno...a caldeari vini cremati. W 1674 roku zapisano: Dembno: a curia cum advocatia fl. 24, a personis subditor[um] n[umer]o facit [fl.] ........106/0.

Przypisy edytuj

  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 23464
  2. Wieś Dębno w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2023-01-25] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-01-25].
  4. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 221 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  5. a b c TERYT (Krajowy Rejestr Urzędowego Podziału Terytorialnego Kraju). Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-11-18].
  6. Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz.U. z 2013 r. poz. 200)
  7. Dębno w Regestrze poborowym z 1515 roku
  8. Aleksander Jabłonowski Źródła Dziejowe. Tom XVIII. Część I. Polska XVI wieku pod względem Geograficzno-Statystycznym. Tom VII. Część I. Ziemie Ruskie. Ruś Czerwona (Dębno w Regestrze poborowym z 1589 roku) (str. 23) [Dostęp 2017-07-06]
  9. Zdzisław Budzyński i Kazimierz Przyboś. Polska południowo-wschodnia w epoce nowożytnej. Źródła dziejowe. Tom I, część 4. Rejestr pogłównego ziemi przemyskiej 1674. (str. 16). Wydawnictwo WSP. Rzeszów 2000 ISBN 83-87288-55-1
  10. Apokryf Ruski/Nadsanie/Dębno
  11. Rolniczo-Wytwórczy Kombinat Spółdzielczy im. Antoniego Paśki w Dębnie
  12. Marta Baran. Historia budowy cerkwi greckokatolickiej w Dębnie k/ Leżajska.
  13. Andrzej. Saładiak: Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce. Warszawa: Burchard Edition, 1993, s. 298. ISBN 83-900398-1-8.
  14. Biografia Ludwika Maciejowskiego

Bibliografia edytuj

Linki zewnętrzne edytuj