Otwórz menu główne

Dług (film 1999)

polski film (reż. Krzysztof Krauze; 1999)
Ten artykuł dotyczy filmu. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Dług – polski film kryminalny z roku 1999 w reżyserii Krzysztofa Krauzego, zrealizowany na podstawie scenariusza napisanego przez reżysera wraz z Jerzym Morawskim. Film, oparty na autentycznych wydarzeniach, opowiada losy dwóch młodych warszawskich biznesmenów, zastraszanych i terroryzowanych przez gangstera, który żąda od nich spłaty nieistniejącego długu.

Dług
Gatunek dramat kryminalny, dreszczowiec[1]
Rok produkcji 1999
Data premiery 19 listopada 1999
Kraj produkcji  Polska
Język polski
Czas trwania 106 min
Reżyseria Krzysztof Krauze
Scenariusz Krzysztof Krauze, Jerzy Morawski
Główne role Robert Gonera, Jacek Borcuch, Andrzej Chyra
Muzyka Michał Urbaniak
Zdjęcia Bartosz Prokopowicz
Scenografia Magdalena Dipont
Montaż Krzysztof Szpetmański
Produkcja Juliusz Machulski
Dystrybucja United International Pictures

FabułaEdytuj

Biznesmen Adam Borecki, mający żonę w zagrożonej ciąży, przygotowuje się do budowy własnego domu. Wraz ze wspólnikiem, Stefanem Kowalczykiem, zamierzają zbudować montownię włoskich skuterów, obaj starają się o kredyt w banku w wysokości 300 tysięcy dolarów. Ponieważ jednak bank żąda poręczenia, a kontrakt z włoskimi pośrednikami wkrótce wygasa, Stefan przedstawia Adamowi swojego dawnego sąsiada, Gerarda Nowaka. Ten zgadza się zainteresować sprawą dyrektora dochodowej kopalni, dzięki któremu udaje się zdobyć biznesmenom kredyt. Okazuje się jednak, że dyrektor żąda większej prowizji za opłacenie kredytu. Wspólnicy rezygnują, ale Gerard oświadcza, iż sprowadzając dyrektora kopalni z Hiszpanii i jeżdżąc na Śląsk poniósł koszta, za które należy mu się wynagrodzenie. Po tym jak Adam odmawia jakichkolwiek rozliczeń, Gerard nachodzi go w domu rodziców i żąda spłaty 6000 dolarów, uderzając Adama po raz pierwszy[2][3].

Gerard próbuje wyegzekwować nieistniejący dług, uciekając się do metod gangsterskich. Ponieważ opłaca własnych oprychów, wymusza przemocą fizyczną i psychiczną oddanie reszty zgromadzonych pieniędzy. Nie umarza jednak długu i wciąż żąda haraczy, doliczając wyimaginowane procenty. Ponieważ policja odmawia Adamowi i Stefanowi pomocy, obaj próbują desperacko zarobić na spłacenie długu. Adam pracuje w pizzerii, natomiast Stefan zatrudnia się u niemieckiego biznesmena. Tymczasem Gerard wciąż żąda haraczu: nachodząc żonę Adama, sprawia, że ona roni, a na Stefanie wymusza wskazanie miejsca pobytu Adama[2]. Stefan wyjawia informację o pobycie Adama, który zatrzymał się u przyjaciela – Tadeusza (studenta). Gerard nachodzi Adama i przy okazji wciąga w długi Tadeusza.

Nie widząc innego wyjścia, szantażowani uciekają się do desperackiego kroku. Zwabiają podstępem Gerarda i jego ochroniarza do mieszkania Tadeusza. Następnie we trójkę obezwładniają gangsterów, a potem planują wywieźć za miasto. Tadeusz udaje przed kolegami zwichnięcie nogi, aby nie jechać wraz z nimi, bojąc się konsekwencji. Za miastem biznesmeni krępują Gerarda i jego pomocnika. Gerard odnosi się do nienarodzonego dziecka Adama, co wywołuje u biznesmena furię, w wyniku której ten morduje nożem Gerarda, a następnie jego pomocnika. Wycieńczeni biznesmeni rozbierają ofiary i odcinają im głowy, aby upozorować morderstwo na wyrok rosyjskiej mafii. Jednakże Adam nie może sobie wybaczyć, że z ofiary stał się mordercą. W ostatniej scenie zgłasza się na policję[2].

ObsadaEdytuj

Źródło: Filmpolski.pl[4]

ProdukcjaEdytuj

Dług jest poświęcony autentycznej sprawie dwóch młodych warszawskich biznesmenów, Artura Brylińskiego i Sławomira Sikory. Ci biznesmeni na początku lat 90. XX wieku byli terroryzowani, torturowani i zastraszani przez gangstera Grzegorza Gmitrzaka, który obiecał im przedtem pomoc w poręczeniu kredytu, a potem wymuszał na nich spłacenie nieistniejącego długu. W nocy z 8 na 9 marca 1994 roku Bryliński i Sikora, nie mogąc znaleźć wsparcia w prokuraturze i policji, dokonali samosądu na Gmitrzaku oraz jego osobistym ochroniarzu Mariuszu Kłosie. Ich proces sądowy skończył się w listopadzie 1997 roku; obaj zostali skazani na 25 lat więzienia. Tego samego miesiąca Krzysztof Krauze wraz ze scenarzystą Jerzym Morawskim odwiedzili obu skazanych, zbierając materiały mające posłużyć do realizacji filmu, który przyczyniłby się do ich rehabilitacji[5].

Dług pieczołowicie rekonstruuje przebieg wydarzeń poprzedzających zbrodnię, a także sam akt morderstwa. Część faktów została jednak zmieniona. Między innymi uległy zmianie imiona i nazwiska głównych bohaterów: Artur stał się Adamem, Sławomir – Stefanem, a Grzegorz – Gerardem[6]. Ponadto udręka prawdziwych przedsiębiorców w rzeczywistości trwała półtora roku, nie trzy miesiące; skazanych za zbrodnię było pięć osób, nie trzy. Część tortur przeprowadzonych na prawdziwych ofiarach zastraszania (wieszanie na drzewie i bicie kijem bejsbolowym) została pominięta, gdyż zdaniem Krauzego „wtedy to zrobiłoby się kino amerykańskie i ludzie by nie uwierzyli”[7].

OdbiórEdytuj

Dług wywołał w mediach wielkie poruszenie; po jego wejściu na ekrany sprawa Brylińskiego i Sikory doczekała się kolejnych artykułów, reportaży oraz filmów dokumentalnych poświęconych losom sprawców zbrodni. Pod wpływem opinii publicznej prezydent Aleksander Kwaśniewski w grudniu 2005 roku zastosował prawo łaski wobec Sikory, natomiast kilka miesięcy później Lech Kaczyński zapowiedział ułaskawienie Brylińskiego[8]; Bryliński został oficjalnie ułaskawiony w grudniu 2010 roku przez Bronisława Komorowskiego[9].

Bartosz Żurawiecki z dodatku do „Gazety Wyborczej”, „Co Jest Grane”, pisał: „Nareszcie film rodzimej produkcji, o którym nie trzeba mówić – «jak na polski, może być». Po prostu dobre kino!”[10]. Tadeusz Sobolewski obwieścił Dług jako „film nowej generacji”, którego siła oddziaływania „wynika z ukrytego znaczenia, jakie ten film niesie [...], gdy orientujemy się, że zła ukarać się nie da”[11]. Nie obyło się jednak bez głosów krytycznych. Przykładowo, Wiesław Kot na łamach tygodnika „Wprost” pisał, iż „podział na poczciwych biznesmenów i łajdaka szantażystę [został] poprowadzony – dla ułatwienia – równiuteńko”, a bohaterowie filmu cechują się przesadnie nerwowym postępowaniem, godnym „bohaterów dzieł filmowych z zasobów kina moralnego niepokoju sprzed ćwierćwiecza i z zupełnie innej formacji społecznej”[12]. Polemizował z nim Lech Falandysz, zauważając, iż „scenariusz do filmu Krauzego napisało samo życie”, a w obliczu szantażu ze strony bandytów naturalną reakcją jest „odparcie bezprawnego i bezpośredniego zamachu”[12].

Piotr Zwierzchowski porównał Dług z dziełem Michaela Hanekego Funny Games, które z filmem Krauzego łączy podobna bezsilność zarówno bohaterów, jak i widza wobec wymykającego się moralności spektaklu przemocy. Zbrodnię dokonaną w Długu zdaniem Zwierzchowskiego trudno jednoznacznie potępić czy też moralnie uzasadnić[13]. Katarzyna Taras uznała film Krauzego za najczarniejszy – obok Cześć Tereska Roberta Glińskiego – wizerunek „polskiej rzeczywistości po przełomie 1989 roku”[14]. Kacper Pobłocki dostrzegł w Długu „kwintesencję polskiego kapitalizmu”, której puenta polega na tym, że „każdy z nas może napotkać na swojej miejskiej drodze nieznajomego socjopatę, który zniszczy nas, wciągając w spiralę przemocy i długu i wyciągnie wraz z sobą poza orbitę społeczeństwa”[15].

NagrodyEdytuj

Nagroda[4] Kategoria Wynik
  24. Festiwal Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni Złote Lwy dla najlepszego filmu nagroda
Złote Lwy dla producenta najlepszego filmu (Juliusz Machulski) nagroda
Pierwszoplanowa rola męska (Andrzej Chyra) nagroda
Muzyka (Michał Urbaniak) nagroda
Nagroda Dziennikarzy (Krzysztof Krauze) nagroda
  Polska Akademia Filmowa Orły dla najlepszego filmu nagroda
Najlepsza reżyseria (Krzysztof Krauze) nagroda
Najlepszy scenariusz (Krzysztof Krauze, Jerzy Morawski) nagroda
Najlepsza główna rola męska (Robert Gonera) nagroda
Najlepsza drugoplanowa rola męska (Andrzej Chyra) nagroda
Najlepsze zdjęcia (Bartosz Prokopowicz) nominacja
Najlepsza scenografia (Małgorzata Dipont) nominacja
Najlepsza muzyka (Michał Urbaniak) nominacja
Najlepszy montaż (Krzysztof Szpetmański) nominacja
Najlepszy producent (Juliusz Machulski) nominacja
  14. Tarnowska Nagroda Filmowa Nagroda Jury Młodzieżowego nagroda
Nagroda Specjalna Jury (Krzysztof Krauze, Jerzy Morawski) nagroda
Nagroda Publiczności nagroda
  Paszport „Polityki” Film nagroda
  Międzynarodowy Festiwal Filmowy w Filadelfii Nagroda za reżyserię (Krzysztof Krauze) nagroda

PrzypisyEdytuj

  1. The Debt, MUBI [dostęp 2018-11-29].
  2. a b c Kot 2014 ↓, s. 326-327.
  3. filmpolski.pl: DŁUG (pol.). [dostęp 2019-02-06].
  4. a b Dług w bazie filmpolski.pl
  5. Lubelski 2007 ↓, s. 207-208.
  6. Lubelski 2007 ↓, s. 209.
  7. Maciej T. Nowak, Życie brutalniejsze niż film, „Nowa Trybuna Opolska”, 14 sierpnia 2004 [dostęp 2018-12-21].
  8. Lubelski 2007 ↓, s. 308.
  9. Paweł Szaniawski, Artur Bryliński ułaskawiony. "Długo na to czekałem", „Newsweek”, 16 grudnia 2010 [dostęp 2018-12-21].
  10. Żurawiecki 1999 ↓, s. 2.
  11. Sobolewski 2004 ↓, s. 37.
  12. a b Kot 2014 ↓, s. 328.
  13. Zwierzchowski 2009 ↓, s. 184-199.
  14. Taras 2007 ↓, s. 74.
  15. Pobłocki 2012 ↓, s. 44.

BibliografiaEdytuj

  • Wiesław Kot, Sto najważniejszych scen filmu polskiego, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 2014.
  • Tadeusz Lubelski, Krzysztof Krauze – młodszy brat kina moralnego niepokoju [w:] Grażyna Stachówna, Bogusław Żmudziński (red.), Autorzy kina polskiego, t. 3, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2007, s. 197-220.
  • Kacper Pobłocki, Nasza wspólna nieprzysiadalność, „Res Publica Nowa”, 19, 2012, s. 41-47.
  • Tadeusz Sobolewski, Za duży blask. O kinie współczesnym, Kraków: Znak, 2004.
  • Katarzyna Taras, „Egoista” czy Edi?: bohaterowie najnowszych polskich filmów – rekonesans, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2007.
  • Piotr Zwierzchowski, Najbardziej przerażająca jest bezsilność, czyli „Dług” i „Funny Games”, „Kwartalnik Filmowy”, 61, 2008, s. 184-199.
  • Bartosz Żurawiecki, Dług, „Co Jest Grane”, 19 listopada 1999, s. 2.

Linki zewnętrzneEdytuj