Otwórz menu główne
Zobacz też: inne znaczenia.
Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „jedlica”. Zobacz też: Jelica (do 2009 Jedlica), Jedlica (potok).

Daglezja, jedlica (Pseudotsuga Carriere) – rodzaj zimozielonych drzew szpilkowych z rodziny sosnowatych. Obejmuje w zależności od ujęcia taksonów wschodnioazjatyckich od 4 do 8 gatunków. W Ameryce Północnej rosną dwa gatunki (P. menziesii i P. macrocarpa), jeden w Japonii (P. japonica) i w szerokim ujęciu jeden gatunek w Chinach wraz z wyspą Tajwan (P. sinensis). Takson występujący w Chinach bywa rozdzielany na trzy lub nawet pięć gatunków[4]. Drzewa te są istotnym składnikiem lasów w obszarze występowania. Mają też duże znaczenie ekonomiczne jako źródło surowca drzewnego. Służą do wyrobu słupów, podkładów kolejowych, sklejki, ścieru. Wykorzystywane są olejki eteryczne daglezji zielonej (Oregon balsam), żywica wykorzystywana była jako guma do żucia, liście jako substytut kawy, a słodkie soki były zbierane i wykorzystywane przez Indian[5]. Polsce rośnie jako gatunek introdukowany daglezja zielona[6].

Daglezja
Ilustracja
Daglezja zielona
Systematyka[1][2]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Rząd sosnowce
Rodzina sosnowate
Podrodzina modrzewiowe
Rodzaj daglezja
Nazwa systematyczna
Pseudotsuga Carriere
Traité Conif. ed. 2. 256. 1867
Typ nomenklatoryczny
Pseudotsuga menziesii (Mirb.) Franco[3]
Synonimy

Abietia A. H. Kent

MorfologiaEdytuj

 
Szyszka daglezji zielonej
Pokrój
Drzewa te tworzą nieregularnie stożkowatą lub szeroką koronę[7]. Pień prosty[8]. Daglezja zielona należy do najwyższych drzew na świecie – rekordowy okaz ścięty w 1895 koło Vancouver miał 127 m wysokości[7]. Na młodej, gładkiej kory widoczne są pęcherzyki z żywicą. Kora na starych drzewach jest gruba i silnie spękana. Pędy są zwykle owłosione (u P. japonica nagie) i chropowate z powodu nieznacznie wystających śladów liściowych. Pędy zakończone są wrzecionowatymi, zaostrzonymi pąkami osiągającymi 1 cm długości[9], nie pokrytymi żywicą[8]. Nie występują krótkopędy[8].
Liście
Skrętoległe, płaskie i równowąskie igły[8]. U nasady igły zwężone są w krótki ogonek z małą stopką. Liście gatunków amerykańskich są na szczycie tępe lub zaostrzone, a azjatyckich wcięte. Na górnej stronie liści znajduje się rowek, a od spodu dwa paski aparatów szparkowych[9].
Kwiaty i szyszki
Kwiaty zebrane są w rozdzielnopłciowe kwiatostany mające postać drobnych szyszek. Drzewa są jednopienne[9]. Kwiatostany męskie są czerwonawe i stożkowate, wyrastają pojedynczo lub w skupieniach wzdłuż pędów. Kwiatostany żeńskie są różowozielone i wyrastają skupione po kilka[7]. Po zapyleniu zwisające szyszki żeńskie drewnieją. Charakterystyczną ich cechą są widoczne, trójzębne łuski wspierające wystające spod łusek nasiennych. Szyszki osiągają od 5 cm (u P. japonica) do 18 cm długości (u P. macrocarpa)[9].

SystematykaEdytuj

Rośliny z tego rodzaju obecne były już w oligocenie Ameryki Północnej. Najstarsze znane skamieniałości reprezentujące rośliny w typie P. macrocarpa datowane są na około 32 miliony lat. Pomost lądowy między Ameryką Północną i wschodnią Azją, istniejący przez znaczną część trzeciorzędu, umożliwił rozszerzenie zasięgu rodzaju na kontynent azjatycki[4].

Ostatni wspólny przodek gatunków wschodnioazjatyckich z rodzaju Pseudotsuga żył około 20 milionów lat temu we wczesnym miocenie. Różnicowanie taksonów azjatyckich datowane jest na ciepły okres środkowomioceńskiego optimum klimatycznego (17–15 milionów lat temu) i jego rezultatem ma być przywiązanie tamtejszych daglezji do obszarów o stosunkowo ciepłym klimacie. Różnicowanie azjatyckich daglezji zaowocowało dwoma kladami, z których jeden obejmuje P. brevifolia, P. forrestii i część P. wilsoniana, a drugi P. sinensis i P. japonica oraz także część P. wilsoniana. Pokrewieństwo genetyczne części populacji tego ostatniego z obu grupami tłumaczone jest tym, że po pierwotnym oddzieleniu się linii tego gatunku od wspólnych przodków z kladem pierwszym, co miało miejsce ok. 15 milionów lat temu, powstała linia rozwojowa, która pochodzi od przodka, który ok. 7 milionów lat temu zmieszał się z przedstawicielem kladu drugiego[4].

Wymienione wyżej gatunki wschodnioazjatyckie ujęte zostały w podziale systematycznym rodzaju przedstawionym przez Hermanna w 1982 (w jego ujęciu rodzaj obejmował 8 gatunków)[4]. Później w klasyfikacji taksonów azjatyckich dominowało jednak szerokie ujęcie gatunku P. sinensis będącego albo jedynym przedstawicielem daglezji azjatyckich obok P. japonica, ewentualnie wyróżniano jeszcze P. brevifolia i P. forrestii[4][8].

Synonimy taksonomiczne[3]

Abietia A. H. Kent

Wykaz gatunków (nazwy zaakceptowane według The Plant List[10][11])

PrzypisyEdytuj

  1. P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website – PINACEAE. 2001–.
  2. Aljos Farjon: A natural history of conifers. Portland: Timbers Press, 2008, s. 287. ISBN 978-0-88192-869-3.
  3. a b Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-22].
  4. a b c d e Xiao-Xin Wei, Zu-Yu Yang, Yan Li, Xiao-Quan Wang. Molecular phylogeny and biogeography of Pseudotsuga (Pinaceae): Insights into the floristic relationship between Taiwan and its adjacent areas. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 55, 3, s. 776-785, 2010. DOI: 10.1016/j.ympev.2010.03.007. 
  5. David J. Mabberley: Mabberley's Plant-Book. Cambridge University Press, 2017, s. 764. ISBN 978-1-107-11502-6.
  6. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland. A checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
  7. a b c Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 1. Trees and shrubs. London: Macmillan, 2002, s. 46. ISBN 0-333-73003-8.
  8. a b c d e Pseudotsuga Carrière. W: Flora of China [on-line]. eFloras.org. [dostęp 2019-09-17].
  9. a b c d Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy iglaste. 2. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1987, s. 435-436. ISBN 83-01-05225-2.
  10. Pseudotsuga. W: The Plant List. Version 1.1 [on-line]. [dostęp 2019-09-17].
  11. Daglezja (nazwy polskie). [dostęp 2009-02-24].