Damnica

wieś w województwie pomorskim

Damnica (kaszb. Damnica lub też Dãbnica[3][4], niem. Hebrondamnitz) – wieś o charakterze małomiasteczkowym w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Damnica. Miejscowość jest siedzibą gminy Damnica i sołectwa Damnica.

Damnica
wieś
Ilustracja
Pałac w Damnicy
Państwo

 Polska

Województwo

 pomorskie

Powiat

słupski

Gmina

Damnica

Liczba ludności (2006)

1240

Strefa numeracyjna

59

Kod pocztowy

76-231[2]

Tablice rejestracyjne

GSL

SIMC

0743296

Położenie na mapie gminy Damnica
Mapa konturowa gminy Damnica, w centrum znajduje się punkt z opisem „Damnica”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry nieco na lewo znajduje się punkt z opisem „Damnica”
Położenie na mapie województwa pomorskiego
Mapa konturowa województwa pomorskiego, u góry po lewej znajduje się punkt z opisem „Damnica”
Położenie na mapie powiatu słupskiego
Mapa konturowa powiatu słupskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Damnica”
Ziemia54°30′06″N 17°16′07″E/54,501667 17,268611[1]

Charakterystyka

edytuj

Jest ważnym ośrodkiem gospodarczym i edukacyjno - administracyjnym. Siedzibę ma tutaj Urząd Gminy Damnica, Nadleśnictwo Damnica, Zespół Szkół w Damnicy (obejmujący przedszkole, szkołę podstawową i gimnazjum), Ośrodek Szkolno-Wychowawczy, Składnica Drewna Lasów Państwowych, Komisariat Policji, Urząd Pocztowy i wiele innych jednostek użyteczności publicznej oraz zakładów wytwórczych.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Damnica. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

Nazwa, odnotowana w źródłach po raz pierwszy w formie Damnitze w 1409, ma genezę słowiańską i charakter topograficzny. Wywodzi się od pomorskiego kontynuantu psł. nazwy pospolitej *dǫbьnica „dębina, las dębowy”[5]. Friedrich Lorentz odnotował formę nazwy w lokalnych gwarach słowińskich: Dą̃mńică wraz z nazwami mieszkańców: Dą̃mńičȯu̯n, Dą̃mńičȯu̯nkă „damniczanin, damniczanka”[6]. Niemiecka nazwa ma charakter hybrydowy pamiątkowo-topograficzny i składa się z dwóch członów: nazwy osobowej Hebron (zniekształcone Hepburn, upamiętnienie Daniela Hepburna, pułkownika armii brandenbursko-pruskiej, któremu nadano damnicki majątek po wojnie trzydziestoletniej[7]) i słowiańskiej nazwy topograficznej Damnitz[5]. Wyróżnik Hebron- pozwalał na odróżnenie tej miejscowości od położonej na południu Rathsdamnitz (dziś Dębnica Kaszubska), która stanowiła własność słupskiego magistratu[8]. Polska nazwa Damnica w miejscu oczekiwanej formy *Dębnica oddaje wymowę słowińską[5].

Rada Języka Kaszubskiego proponuje kaszubską formę nazwy Damnica[9].

Transport

edytuj

Do wsi można dostać się drogami z takich miejscowości jak: Mianowice, Żelkowo, Główczyce oraz paroma drogami leśnymi czy polnymi. Wieś leży 6 kilometrów od drogi krajowej nr 6, 13 kilometrów od drogi wojewódzkiej nr 213, a także około 2 kilometry od przyszłego węzła Budy na drodze ekspresowej S6[10].

Miejscowość jest bardzo dobrze skomunikowana ze Słupskiem oraz z Główczycami linią 205 PKS Słupsk[11] oraz linią 105 obsługiwaną przez prywatnego przewoźnika Nord Express[12]

We wsi znajduje się stacja kolejowa Damnica na której zatrzymują się pociągi Polregio,którymi można dostać się do Słupska ,Trójmiasta, Elbląga, Tczewa, Malborka a w dni robocze oraz niedzielę do Bydgoszczy[13]. Aby skorzystać z pociągów PKP Intercity należy udać się do Słupska, Lęborka, a w sezonie letnim również do Wrześcia[14].

Zabytki

edytuj
  • Pałac, który pochodzi z 1871. Został zbudowany na zlecenie Richarda von Blankensee według projektu Gustava Koehlsbaha. Przyszły właściciel, baron Karl von Gamp-Massaunen w 1890 poślubił Klarę – córkę Friedricha Bayera – założyciela koncernu chemiczno-farmaceutycznego. Dawało mu to tak wysokie udziały w przedsiębiorstwie, że od 1910 roku został właścicielem całego pałacu i jego otoczenia. Majątkiem władał do swojej śmierci w 1918 roku; potem jego żona (do śmierci w 1938), a następnie ich najstarsza córka Ilse wraz z mężem Karlem Armsterem (śpiewak operowy i malarz). Część parterowa pałacu ma charakter reprezentacyjny; piętra są częścią mieszkalną. Nad wejściem umieszczone jest witrażowe nadświetle, ściany wykładane są drewnianą boazerią otaczającą kasetony. Nad holem znajduje się żyrandol w kształcie żaglowca. Na parterze najpyszniej przedstawia się sala balowa zwana lustrzaną. Na ścianach znajdują się kasetony z ozdobną tkaniną otoczone drewnianą boazerią. Między nimi znajdują się wąskie lustra kryształowe i kinkiety w kształcie kwiatów. Plafon przedstawia alegorię pór roku (1902, malarz: Max Gärtner). Sala sąsiaduje z palmiarnią (obecnie biblioteka). Prowadzą do niej półkoliście przesklepione drzwi ujęte w kolumny ze złoconymi jońskimi kapitelami podtrzymującymi ozdobną arkadę. Tu ściany wykładane są czerwonym marmurem. Znajduje się tu 12-metrowa palma konopna, która została przywieziona w 1919 roku z Palestyny. Na tym samym poziomie znajdują się też: sala myśliwska (jej ściany zdobią malowidła wykonane przez Maxa Gärtnera w 1901 roku) i dwa neorenesansowe piece kaflowe[15]. Od 1955 w pałacu funkcjonuje Ośrodek Szkolno-Wychowawczy. Majątek był często odwiedzany w latach dwudziestych i trzydziestych wieku XX przez niemieckiego malarza ekspresjonistę i grafika – Maxa Pechsteina (1881–1955).

Na cmentarzu komunalnym w Damnicy został pochowany Leon Magnuszewski, kawaler Virtuti Militari.

Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 21363
  2. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 206 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. Friedrich Lorentz, Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem, Instytut Zachodnio-Słowiański przy Uniwersytecie Poznańskim, 1923, s. 133 (pol.).
  4. artykuly-Kaszëbsczé miestné miona - kaszubskie nazwy miejscowości : Nasze Kaszuby [online], naszekaszuby.pl [dostęp 2023-12-17].
  5. a b c Witold Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego, Gdańsk: Wydawnictwo Gdańskie, 1993, s. 32.
  6. Friedrich Lorentz, Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z : Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter, Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1470.
  7. Karl-Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern: Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit, Lübeck: Heimatkreise Stadt Stolp, 1989, s. 563.
  8. Karl-Heinz Pagel, Der Landkreis Stolp in Pommern: Zeugnisse seiner deutschen Vergangenheit, Lübeck: Heimatkreise Stadt Stolp, 1989, s. 800.
  9. Felicja Baska-Borzyszkowska i inni, Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych, Gdańsk: Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 2017, s. 202, ISBN 978-83-62137-50-3.
  10. Strona główna - Serwis Mapowy GDDKiA [online], drogi.gddkia.gov.pl [dostęp 2023-11-25].
  11. [Strona główna] [online] [dostęp 2023-11-25].
  12. Nord Express - tanio, szybko, na czas! [online], nordexpress.pl [dostęp 2023-11-25].
  13. Bilety na pociąg | Polregio.pl [online], polregio.pl [dostęp 2023-11-25] (pol.).
  14. P.K.P. Intercity, Kup bilet [online], www.intercity.pl [dostęp 2023-11-25] (pol.).
  15. Piotr Skurzyński, Pomorze, Warszawa: Wyd. Muza S.A., 2007, s. 265, ISBN 978-83-7495-133-3.

Linki zewnętrzne

edytuj