Dawid II Wielki Komnen

Dawid II, gr. Δαβίδ Μέγας Κομνηνός – Davidos Megas Komnenos (zm. 1 listopada 1463) – ostatni cesarz Trapezuntu, panujący w latach 1458–1461. Był trzecim synem cesarza Aleksego IV i Teodory Kantakuzen, młodszym bratem Aleksandra Komnena i Jana IV.

Dawid II Wielki Komnen
cesarz Trapezuntu
Okres

od 1458
do 1461

Dane biograficzne
Dynastia

Komnenowie

Data śmierci

1 listopada 1463

Ojciec

Aleksy IV Wielki Komnen

Matka

Teodora Kantakuzen

Żona

1. Maria z Gotii
2. Helena Kantakuzena

Dzieci

Bazyli,
Manuel,
1 lub 5 innych synów,
Jerzy,
Anna,
córka o nieznanym imieniu

Życiorys edytuj

Tuż po zdobyciu Konstantynopola Mehmed II Zdobywca planował rozprawić się z Trapezuntem. Rozkaz ten miał wykonać namiestnik Amasyi, Chyzyr beg, który podjął odpowiednie działania. Było to w roku 1456. Wtedy do sułtana przybył brat cesarza Jana IV – Dawid. Cesarski brat zaoferował sułtanowi 2000 sztuk złota trybutu rocznie, Mehmed zgodził się podwyższając tę sumę do 3000. Niebawem w tym samym roku Jan IV zmarł i tron cesarski objął jego brat Dawid, rządząc początkowo jako opiekun nieletniego następcy zmarłego cesarza Jana IV - Aleksego V, którego niemal natychmiast zdetronizował. Cesarz Dawid II był całkowicie zaskoczony atakiem w sierpniu 1461 roku. Nie wiedział, że jego najbliższy sojusznik Uzun Hasan zawarł układ z Osmanami. Liczył na konflikt Turkmenów z Mehmedem II Zdobywcą. Zlekceważył zupełnie atak osmańskiej floty na swoją stolicę. Gdy dotarły wiadomości, że sułtan idzie też z armią lądową postanowił wejść w układy, aby się ratować. 15 sierpnia 1461 roku opuścił stolicę i udał się do Stambułu.

Dawid korzystał z sułtańskiej emerytury niecałe dwa lata. W marcu 1463 roku jego dawny przyjaciel Jerzy Amirutzes doniósł władzom, że były cesarz otrzymał list od swojej bratanicy. Żona Uzun Hasana proponowała, aby jej brat Aleksy bądź jeden z synów Dawida przybył, aby ją odwiedzić. Mehmed Zdobywca uznał to za zdradę. 1 listopada został ścięty z rozkazu Mehmeda II razem z bratem, siedmioma synami i bratankiem Aleksym (synem Jana IV Komnena) w więzieniu Siedmiu Wież w Konstantynopolu. Jego najmłodszy syn - Jerzy jako jedyny został oszczędzony ze względu na swój młody wiek, potem uciekł do Gruzji. Maria Gattilusio, wdowa po starszym bracie Dawida – Aleksandrze – dołączyła do haremu sułtana, podobnie stało się z córką Dawida – Anną, która jednak później została żoną generała Zagana Paszy. Syn Marii – Aleksy – również został oszczędzony i stał się jednym z sułtańskich gońców. Owdowiała cesarzowa Helena Kantakuzena początkowo zamieszkała w jednej ze swoich willi, ale potem została ukarana przez sułtana za pochowanie swojego męża i synów, których ciała zostały zostawione na pożarcie psom, i resztę życia spędziła w skrajnej biedzie.

Rzeź przeżyła też, z racji przebywania za granicą, nieznana z imienia córka cesarza, żona władcy Gurieli z dynastii Dadiani. Późniejsi władcy Gurieli przypominali swoje pochodzenie od Dawida Wielkiego Komnena i poprzez niego również od kilkunastu innych cesarzy, którzy byli jego przodkami.

Najmłodszy syn Dawida i Heleny – trzyletni wówczas Jerzy – został wychowany na muzułmanina. Gdy podrósł, pozwolono mu odwiedzić dwór Uzun Hasana, z którego już nie powrócił do Turcji. Udał się do Gruzji i tam powróciwszy do chrześcijaństwa poślubił gruzińską księżniczkę. Jego dalsze losy i jego ewentualnych potomków nie są znane.

Małżeństwa i potomstwo edytuj

Pierwszą żoną Dawida była Maria Gocka, córka niepodległego władcy miasta Mangup na Krymie, które jednak znajdowało się na terenie wpływów cesarstwa Trapezuntu. Maria pochodziła z tzw. Gotów krymskich, zmarła przed 1447. Z drugą żoną, Heleną Kantakuzeną[1], prawnuczką cesarza bizantyjskiego Jana VI Kantakuzena, Dawid miał:

  • Bazylego (ściętego w 1463),
  • Manuela (ściętego w 1463),
  • jednego lub pięciu innych synów (ściętych w 1463)
  • Jerzego (1460 – zm. po 1463),
  • Annę (1447 – zm. po 1463), żonę Zagana Paszy, a następnie Sinana,
  • córkę o nieznanym imieniu, żonę Mamia Gurieli (która jako jedyna na pewno przeżyła swojego ojca).

W lipcu 2013 roku Święty Synod Patriarchatu Ekumenicznego ogłosił akt kanonizacyjny Dawida II Wielkiego Komnena i jego synów: Bazylego, Jerzego i Manuela oraz bratanka świętymi męczennikami. Ich liturgiczne wspomnienie ma przypadać pierwszego listopada.

Bibliografia edytuj

Przypisy edytuj

  1. Thierry Ganchou uważa, że Helena nigdy nie istniała zob. Une Kantakouzènè, impératrice de Trébizonde: Théodôra ou Héléna?, "Revue des Etudes byzantines", 58 (2000), s. 215-229 http://www.persee.fr/doc/rebyz_0766-5598_2000_num_58_1_1993