Dawna sygnalizacja kolejowa w Polsce

Sygnalizacja do roku 1959Edytuj

Sygnalizacja kształtowaEdytuj

Sygnały na semaforachEdytuj

Obecnie stosowana sygnalizacja kształtowa powstała przez uproszczenie sygnałów wcześniejszych, obowiązujących do 1959 roku. Zlikwidowano sygnał S4. Pozostałym sygnałom zmieniono nazwy dodając literę „r”. Obrazy sygnałowe dzienne są identyczne do obecnie stosowanych. Sygnał S3 miał dolne światło zielone (obecnie pomarańczowe).

Sygnały na semaforach kształtowych (dzienne i nocne)
 
S1

Stój

 
S2

Wolna droga

 
S3

Wolna droga ze zmniejszoną szybkością

 
S4

Wolna droga ze zmniejszoną szybkością w innym kierunku niż na sygnał S3

Sygnały na tarczach ostrzegawczychEdytuj

Większe zmiany dotyczyły tarcz ostrzegawczych. Nazwy pozostały zachowane. Sygnały dzienne są identyczne zaś w sygnałach nocnych zlikwidowano lewą latarnię. Tarcze ostrzegawcze trzystawne zostały wprowadzone w Niemczech w 1935 roku. Na kolejach polskich pojawiły się wraz z niemiecką okupacją. Tarcze trzystawne oznaczone były wskaźnikiem W1t posiadającym w stosunku do W1d (oznaczającego tarcze dwustawne, identycznego z obecnym W 1) trójkątną tablicę z czarnym obramowaniem i czarnym kółkiem. Na rysunkach umieszczono wskaźniki W1d oraz W1t (rysunki nie zachowują rzeczywistych proporcji).

Sygnały na nieruchomych kształtowych
tarczach ostrzegawczych
(dzienne i nocne)
 
On1
W odległości drogi hamowania pociągów znajduje się semafor

Sygnały na dwustawnych kształtowych
tarczach ostrzegawczych
(dzienne i nocne)
 
Od1
Semafor lub tarcza zatrzymania wskazuje sygnał S1 lub D1 „Stój”
 
Od2
Semafor wskazuje sygnał S2, S3 lub S4 „Wolna droga”
Sygnały na trzystawnych kształtowych
tarczach ostrzegawczych
(dzienne i nocne)
 
Ot1
Semafor wskazuje sygnał S1 „Stój”
 
Ot2
Semafor wskazuje sygnał S2 „Wolna droga”
 
Ot3
Semafor wskazuje sygnał S3 lub S4 „Wolna droga ze zmniejszoną szybkością”

Sygnalizacja świetlnaEdytuj

Sygnały na semaforachEdytuj

Typowe układy komór semafora świetlnego
 
 
 
Semafor jednokierunkowy
 
 
 
 
Semafor dwukierunkowy
 
 
 
 
 
 
Semafor trzykierunkowy
Obraz sygnału na semaforach wjazdowych lub wyjazdowych Oznacza
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

S1
Czerwone światło drugiej od dołu latarni semafora, zwrócone do pociągu

„Stój”
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

S2
Zielone światło na semaforze, na semaforach zaś wielokierunkowych zielone światło najniższej latarni, zwrócone do pociągu

„Wolna droga”
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

S3
Na semaforach dwukierunkowych dwa światła zielone na jednym pionie, na semaforach zaś trzykierunkowych dwa światła zielone na jednym pionie: najniższej i trzeciej od dołu latarni, zwrócone do pociągu

„Wolna droga ze zmniejszoną szybkością”
 
 
 
 
 
 

S4
Trzy światła zielone na jednym pionie na semaforze, zwrócone do pociągu

„Wolna droga ze zmniejszoną szybkością w innym kierunku, niż sygnał S3”

Sygnały na tarczach ostrzegawczychEdytuj

Tak jak w przypadku sygnalizacji kształtowej tarcze ostrzegawcze poprzedzone były wskaźnikiem W1d bądź W1t.

Obraz sygnału na tarczy ostrzegawczej dwustawnej Oznacza
 
 
 
Od1
Jedno pomarańczowe światło zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał „Stój”
 
 
 
Od2
Jedno zielone światło zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał S2, S3 lub S4 „Wolna droga”
Obraz sygnału na tarczy ostrzegawczej trzystawnej Oznacza
 
 
 
 
Ot1
Jedno pomarańczowe światło zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał „Stój”
 
 
 
 
Ot2
Jedno zielone światło zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał S2 „Wolna droga”
 
 
 
 
Ot3
Jedno pomarańczowe i jedno zielone światło na jednym pionie, zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał S3 lub S4
„Wolna droga ze zmniejszoną szybkością”

Sygnał zastępczyEdytuj

Sygnał ten wprowadzony został przez Niemców, w czasie II wojny światowej, na wzór rozwiązania stosowanego na kolejach niemieckich. Wcześniej nie występował na PKP.

Sygnał zastępczy
 
Sz
Trzy białe światła, tworzące trójkąt równoboczny, zwrócony podstawą do dołu, na słupie semafora wskazującego sygnał S1 „Stój”
Można przejechać semafor wskazujący sygnał S1 „Stój” bez pisemnego rozkazu

Semafor z tarczą ostrzegawczą odnoszącą się do następnego semaforaEdytuj

Semafor z tarczą ostrzegawczą, odnoszącą się do następnego semafora, otrzymuje się poprzez umieszczenie tarczy ostrzegawczej z prawej strony poniżej latarń. Rozwiązanie takie stosowano, gdyż semafory w tamtym czasie nie informowały o następnym sygnale. Stosowano je głównie jako semafory wjazdowe. W przypadku gdy semafor wskazywał sygnał S1 „Stój” tarcza ostrzegawcza przy nim była wygaszona. Przed słupem takiego semafora ustawiano wskaźnik W1d.

 
Semafor z Muzeum Techniki PKiN.
Posiada tarczę ostrzegawczą odnoszącą się do następnego semafora
oraz wskaźnik sygnału zastępczego

Semafory samoczynnej blokady liniowejEdytuj

Do roku 1959 malowanie słupa nie świadczyło o rodzaju sygnalizatora. Wszystkie słupy malowane były na biało. Wobec czego semafory samoczynne oznaczane były wskaźnikiem W13, a semafory trzystawne dodatkowo wskaźnikiem W14 umieszczonym pod W13.

Wskaźniki na semaforach SBL
 
W13
Trójkątna biała tablica, a na niej czarny trójkąt, zwrócony wierzchołkiem ku dołowi
Oznacza miejsce ustawienia semafora samoczynnego
 
W14
Prostokątna biała tablica z czarnym obramowaniem, a na niej dwa czarne kąty, jeden na drugim, zwrócone wierzchołkami ku dołowi
Oznacza miejsce ustawienia semafora świetlnego trzystawnego
Semafory odstępowe dwustawne
 
 
 
 
Sd1
Dwa czerwone światła na jednym pionie na semaforze, zwrócone do pociągu
„Stój”
 
 
 
 
Sd2
Zielone światło na semaforze, zwrócone do pociągu
„Wolna droga”
Semafory odstępowe trzystawne
 
 
 
 
 
St1
Dwa czerwone światła na semaforze, zwrócone do pociągu
„Stój”
 
 
 
 
 
St2
Pomarańczowe światło na semaforze, zwrócone do pociągu
Następny semafor wskazuje sygnał S1 albo St1 „Stój”
 
 
 
 
 
St3
Zielone światło na semaforze, zwrócone do pociągu
„Wolna droga”

Sygnalizacja manewrowaEdytuj

 
Tarcza manewrowa przed semaforem świetlnym. Pozostałość dawnego systemu sygnalizacji. Warszawa Wileńska Marki

Tarcze manewrowe zarówno świetlne, jak i kształtowe identyczne jak współczesne. Występują zarówno sygnalizatory na maszcie, jak i karzełkowe. Jedyna różnica to nazwa sygnału: M1 oraz M2 (obecnie sygnały świetlne to Ms1 i Ms2). Semafory nie miały możliwości wyświetlania sygnałów manewrowych. W razie potrzeby ustawiano tarczę manewrową przed semaforem.

Tarcze manewrowe
 
 
 
M1
Niebieskie światło na słupie tarczy (lub na latarni)
Przetaczanie zabronione
 
 
 
M2
Matowo-białe światło latarni
Przetaczanie dozwolone

Sygnalizacja w latach 1959-1969Edytuj

Sygnały na semaforach świetlnychEdytuj

 
Sześciokomorowy semafor w Tarnowie

Z okresu tego pochodzą semafory świetlne sześciokomorowe. Typowy układ komór takiego semafora przedstawiony został na rysunku. Obecnie nie ustawia się już semaforów sześciokomorowych, jednak nadal można takie spotkać. Część z nich wyświetla sygnały podane poniżej (jako sygnały stosowane do odwołania). Niektórym zmieniono układ komór świetlnych, by wskazywały sygnały współczesne. Stacje kolejowe nadal wyposażone w ten typ sygnalizacji to np. Pilawa, Skierniewice, Kutno.

Najczęstsze układy komór sygnalizatorów
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Semafor sześciokomorowy. Stosowany jako wjazdowy bądź wyjazdowy na linie z samoczynną blokadą liniową Semafor wjazdowy o ograniczonej liczbie wyświetlanych sygnałów Semafor wyjazdowy z możliwością podania sygnału zastępczego bądź manewrowego Tarcza ostrzegawcza Sygnalizator powtarzający Semafor SBL
Obraz sygnału na semaforach wjazdowych lub wyjazdowych Oznacza
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „S1"
czerwone światło
„Stój”
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „S2"
światło pomarańczowe
Wjazd lub wyjazd,
następny semafor wskazuje sygnał „Stój”.

Obecnie oznaczony jako S5
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „S3"
dwa światła pomarańczowe
Wjazd lub wyjazd ze zmniejszoną szybkością, następny semafor wskazuje sygnał „Stój”.

Obecnie z oznaczony jako S13 (a z wyższą prędkością S13a i S9)
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „S4"
jedno światło zielone
„Wolna droga”, następny sygnał zezwala na jazdę.

Obecnie oznaczony jako S2
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „S5"
dwa światła zielone
„Wolna droga ze zmniejszoną szybkością”, następny sygnał zezwala na jazdę.

Obecny odpowiednik to S10, z dolnym światłem wymienionym na pomarańczowe
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „S6"
światło zielone i nad nim światło pomarańczowe
„Wolna droga”, następny semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę ze zmniejszoną szybkością.

Obecne odpowiedniki to S3 i S4 – migające zielone albo pomarańczowe
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał zastępczy „Sz”
jedno migające światło na semaforze lub na słupie semafora wskazującego sygnał „S1", lub wątpliwy sygnał, lub nieoświetlonego
Można przejechać semafor wskazujący sygnał „stój”, lub wątpliwy sygnał, bądź semafor nieoświetlony bez pisemnego rozkazu
 
 
 
 
 
 
 
Sygnał „Ms2"
białe światło w dolnej komorze przy pozostawionym świetle czerwonym
Jazda manewrowa dozwolona

Sygnały na tarczach ostrzegawczych świetlnychEdytuj

Sygnały na tarczach ostrzegawczych świetlnych
 
 
 
 
Os1
Semafor wskazuje sygnał „Stój”
 
 
 
 
Os2
Semafor wskazuje sygnał „Wolna droga”
 
 
 
 
Os3
Semafor wskazuje sygnał „Wolna droga ze zmniejszoną szybkością”

Sygnały na sygnalizatorach powtarzającychEdytuj

Sygnały powtarzające
 
 
 
 
Sp1
jedno światło pomarańczowe i jedno białe zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał S1
 
 
 
 
Sp2
jedno światło zielone i jedno białe zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę
 
 
 
 
Sp3
jedno światło pomarańczowe, jedno białe i jedno zielone w jednym pionie zwrócone do pociągu
Semafor wskazuje sygnał zezwalający na jazdę ze zmniejszoną szybkością

Sygnały na semaforach samoczynnej blokady liniowejEdytuj

Blokada dwustawna
 
 
 
Sygnał „S1"
czerwone światło
„Stój”
 
 
 
Sygnał „S4"
światło zielone
„Wolna droga”
Blokada trzystawna
 
 
 
 
Sygnał „S1"
czerwone światło
„Stój”
 
 
 
 
Sygnał „S2"
światło pomarańczowe
Przejazd dozwolony, następny semafor wskazuje sygnał „S1" – „Stój”. Jeden odstęp blokowy jest wolny
 
 
 
 
Sygnał „S4"
światło zielone
„Wolna droga” Następny semafor wskazuje sygnał dozwalający jazdę
Ostatni semafor blokady samoczynnej na szlaku przed semaforem wjazdowym
Sygnały „S1", „S2" i „S4" jak wyżej.
 
 
 
 
Sygnał „S6"
światło zielone i pomarańczowe
„Wolna droga”, semafor wjazdowy wskazuje sygnał zezwalający na jazdę ze zmniejszoną szybkością

Dawna sygnalizacja obecnieEdytuj

Dawna sygnalizacja przetrwała na niewielu stacjach. Większe z nich to na przykład Skierniewice. Występują na nich semafory sześciokomorowe zarówno jako wjazdowe, jak i wyjazdowe. W niektórych miejscach istnieją semafory sześciokomorowe wyświetlające współczesne sygnały, mając jedną komorę nieczynną i zmienioną kolejność świateł. Spotykane są także tarcze ostrzegawcze trójkomorowe (z jedną komorą nieczynną) oraz tarcze dwukomorowe z dolnym światłem zielonym, wyświetlające obecne sygnały.

Wiele semaforów trzy i czterokomorowych z dwiema zielonymi latarniami zostało dostosowane do współczesnych standardów. Było to o tyle proste, że wystarczyło zmienić soczewkę dolnej zielonej latarni na pomarańczową, bez dalszych modyfikacji urządzeń. Istniały także w tamtym okresie semafory wjazdowe cztero bądź pięciokomorowe wyświetlające sygnały S1, S2, S3, S4 (i jeśli wyposażone w komorę światła białego także Sz, ze względu na drogi przebiegów nie były potrzebne sygnały S5 i S6). One nie wymagały modyfikacji. Od semaforów ustawionych po zmianie sygnalizacji można odróżnić je położeniem komory światła zielonego: najniższa bądź druga od dołu w przypadku semaforów ze światłem białym. Późniejsze sygnalizatory posiadają komorę światła zielonego na najwyższym miejscu. Sygnalizacja tak zmodyfikowana znajduje się na stacji Celestynów. Ponadto odcinek linii kolejowej nr 7 od Zabieżek do Otwocka posiada SBL ze starym układem świateł na semaforach (zielone na dole).

Zobacz teżEdytuj

BibliografiaEdytuj

  • Przepisy sygnalizacji na kolejach polskich E. 1., Wydawnictwa Komunikacyjne 1951
  • Vademecum Projektanta Zabezpieczeniowca 2/1957
  • Świat Kolei 11/2011