Otwórz menu główne

Dawny Żydowski Dom Akademicki w Warszawie

Dawny Żydowski Dom Akademicki w Warszawiezabytkowy budynek przy ul. Józefa Sierakowskiego 7 w dzielnicy Praga-Północ, pierwotnie pełniący funkcję bursy dla żydowskich studentów uczelni warszawskich[1].

Dawny Żydowski Dom Akademicki
w Warszawie
Obiekt zabytkowy nr rej. A-663 z 16 grudnia 2005
Ilustracja
Dawny Żydowski Dom Akademicki
w Warszawie (widok od ul. Okrzei)
Państwo  Polska
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Sierakowskiego 7
Typ budynku dom akademicki
Styl architektoniczny neorenesans
Architekt Henryk Stifelman
Rozpoczęcie budowy 1924
Ukończenie budowy 1926
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Dawny Żydowski Dom Akademicki w Warszawie
Dawny Żydowski Dom Akademicki
w Warszawie
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Dawny Żydowski Dom Akademicki w Warszawie
Dawny Żydowski Dom Akademicki
w Warszawie
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Dawny Żydowski Dom Akademicki w Warszawie
Dawny Żydowski Dom Akademicki
w Warszawie
Ziemia52°14′59,86″N 21°01′54,01″E/52,249960 21,031670
Żydowski Dom Akademicki w Warszawie na rysunku z okresu międzywojennego
Żydowski Dom Akademicki w Warszawie na fotografii z okresu międzywojennego

Spis treści

HistoriaEdytuj

Gmach został wzniesiony w latach 1924–1926 z funduszy Stowarzyszenia Pomocy Studentom Żydowskim (Auxilium Academicum Judaicum)[2]. Inicjatorem inwestycji był Mojżesz Koerner[2], a parcelę na ten cel ofiarowali żydowscy kupcy i przemysłowcy Pragi[3].

Uroczystość otwarcia Domu Akademickiego odbyła się 8 grudnia 1926[4]. Funkcję pierwszego dyrektora pełnił dr Noah Davidson[5], a po jego śmierci w 1928[5] funkcję tę objął Ignacy Schiper[2].

W okresie międzywojennym w domu mieszkało ok. 300 studentów, wśród nich Menachem Begin, student Wydziału Prawa Uniwersytetu Warszawskiego, w latach 1977–1983 premier Izraela oraz laureat Pokojowej Nagrody Nobla[6].

W gmachu przed 1939 pracownię posiadali znani malarze bracia-bliźniacy Efraim i Menasze Seidenbeutel[7].

W czasie okupacji niemieckiej gmach służył Szpitalowi Przemienienia Pańskiego, przeniesionemu tutaj we wrześniu 1939 ze swojej siedziby przy placu Weteranów[8]. Tutaj m.in. operowano Tadeusza Krzyżewicza „Buzdygana”, śmiertelnie rannego w akcji pod Arsenałem, a także dwóch uczestników zamachu na Franza Kutscherę – jego dowódcę Bronisława Pietraszewicza „Lota” oraz Mariana Sengera „Cichego”[9][10].

Budynek nie został zniszczony podczas walk o Pragę we wrześniu 1944. Po wkroczeniu Armii Czerwonej został zajęty przez NKWD, a następnie przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego[6]. Stał się miejscem kaźni ofiar bezpieki[2]. Później został przebudowany na dom akademicki Wyższej Szkoły Oficerskiej Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[11].

Obecnie obiekt jest hotelem pracowników policji. O jego zwrot zabiega Gmina Wyznaniowa Żydowska w Warszawie[2].

ArchitekturaEdytuj

Autorem projektu budynku był Henryk Stifelman[11]. Obiekt wzniesiono w stylu neorenesansowym (historyzmu[11]). Ma monumentalną fasadę, którą zdobią płaskorzeźby przedstawiające sceny alegoryczne czterech nauk: przyrodoznawstwa, prawa, budownictwa i medycyny[11]. Znajduje się na niej kartusz z literami „AAJ” (skrót od nazwy inwestora: Auxilium Academicum Judaicum). W sieni na drewnianym suficie umieszczono Gwiazdę Dawida[11].

 
Fasada gmachu (2015)

Gdy gmach oddawano do użytku, mieścił 147 pokoi mieszkalnych (10 jednoosobowych, 122 dwuosobowe, 7 trzyosobowych, 8 czteroosobowych), z umywalkami, natryskami i toaletami[4]. Znajdowały się w nim także m.in. sala gimnastyczna, czytelnia, biblioteka, pokoje do gier rozrywkowych, pokoje do przyjmowania odwiedzin, izba chorych z gabinetem lekarskim, łazienki, fryzjernia, ciemnia fotograficzna, sala odczytowa im. Alberta Einsteina na 300 miejsc, klub, pracownia radiowa, sale do nauki i rysunków[4].

W grudniu 2005 budynek został wpisany do rejestru zabytków nieruchomych (nr. rej. A-663)[1].

OtoczenieEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. a b Żydowski Dom Akademicki (ul. Sierakowskiego 7) (pol.). www.sztetl.org.pl. [dostęp 2015-01-20].
  2. a b c d e Żydowski Dom Akademicki (pol.). www.twoja-praga.pl. [dostęp 2015-01-20].
  3. Jerzy Kasprzycki: Żydzi Warszawy. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1988, s. 129. ISBN 83-221-0488-X.
  4. a b c Stifelman dla wygody żydowskich studentów (pol.). zawinklem.pl. [dostęp 2015-01-20].
  5. a b Dr. Noah Davidson, Noted Warsaw Jewish Leader, Dies (pol.). www.jta.org. [dostęp 2015-01-20].
  6. a b Michał Pilich: Warszawska Praga. Przewodnik. Warszawa: Fundacja Centrum Europy, 2005, s. 47. ISBN 83-9223305-7-9.
  7. Praga. The Right Side of Warsaw, red. Hanna Harasimowicz-Grodecka, Przedsiębiorstwo Rozwoju Warszawy Holding-Wars SA, Warszawa 2005 ​ISBN 83-922377-1-4​ s. 255.
  8. Karol Mórawski: Kartki z dziejów Żydów warszawskich. Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat, 2011, s. 186. ISBN 978-83-7386-421-4.
  9. Tomasz Strzembosz: Odbijanie i uwalnianie więźniów w Warszawie 1939–1944. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1972, s. 126.
  10. Tomasz Strzembosz: Akcje zbrojne podziemnej Warszawy. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983, s. 431. ISBN 83-06-00717-4.
  11. a b c d e Marta Leśniakowska: Architektura w Warszawie 1918–1939. Warszawa: Arkada Pracownia Historii Sztuki, 2006, s. 183. ISBN 83-60350-00-0.