Otwórz menu główne
Spotkanie prezydenta Słowacji Jozefa Tiso z Adolfem Hitlerem w Berlinie

Deportacje Żydów ze Słowacji – deportacje słowackich Żydów ze Słowacji do niemieckich obozów koncentracyjnych, przeprowadzone we współpracy rządów Pierwszej Republiki Słowackiej oraz III Rzeszy (1942–1945)[1].

Spis treści

HistoriaEdytuj

Państwo słowackie powstało po rozpadzie Czechosłowacji i oddzieleniu się od Czech w marcu 1939 roku, pod patronatem III Rzeszy. Na jego czele stanął katolicki ksiądz Józef Tiso pełniący funkcję prezydenta[2].

ZagładaEdytuj

Słowacja była pierwszym samodzielnym państwem, które deportowało dużą część swych Żydów. Ówczesne władze Słowacji odebrały ponad 10 tysiącom żydowskich przedsiębiorców majątek o wartości 38% ówczesnego budżetu państwa[3]. Początkowo Żydów deportowano do słowackich obozów koncentracyjnych znajdujących się w miejscowościach Vyhne, Sereď oraz Novaky. Pod koniec czerwca 1942 roku do hitlerowskich obozów zagłady słowacki rząd wysłał 52 000 słowackich Żydów[4], a do października w sumie 58 000. Większość z nich trafiło do Auschwitz-Birkenau, gdzie uruchomiono specjalnie nowe krematorium. Łącznie do hitlerowskich obozów koncentracyjnych trafiło z terenów Pierwszej Republiki Słowackiej ponad 70 tysięcy ludzi: Żydów, Cyganów i komunistów, z czego 67 000 stanowili słowaccy Żydzi[5]. Państwo słowackie płaciło III Rzeszy 500 marek[6] za każdego obywatela żydowskiego wywiezionego do obozu z terenu Republiki Słowackiej. Była to tzw. opłata za przesiedlenie oraz naukę zawodu.

Druga fala deportacji nastąpiła w drugiej połowie 1944 roku, w ramach tłumienia słowackiego powstania narodowego.

Według spisu ludności z 1939 roku na terytorium Pierwszej Republiki Słowackiej mieszkało 136 tysięcy Żydów[7]. Holocaust przeżyło około 30 tysięcy z nich, z czego większość wyjechała po wojnie do Izraela[8]. Obecnie na Słowacji żyje mniejszość żydowska licząca trzy tysiące członków[9].

Po wojnieEdytuj

Po wojnie temat udziału rządu Słowacji w holocauście stanowił temat tabu[10]. W roku 2002 Państwowe Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu zorganizowało wystawę poświęconą wojennym losom słowackich Żydów przywiezionych przez Niemców do obozu[11][12].

PrzypisyEdytuj

  1. Saul Friedländer, Część II. Eksterminacja. Rozdział 6. Grudzień 1941 – lipiec 1942, [w:] tegoż, Czas eksterminacji. Nazistowskie Niemcy i Żydzi 1939-1945, tłum. Sławomir Kupisz, Krzysztof Masłowski, Anna Maria Nowak, Prószyński Media, Warszawa 2010, ISBN 978-83-7648-487-7. (Istotny tu fragment dostępny na stronie Wydawnictwa, dostęp 13 VI 2015).
  2. Jan Koszycki: Słowacki kłopot. W: Polityka [on-line]. archiwum.polityka.pl, 2009, nr 38. [dostęp 2015-06-13].
  3. Słowacja: odsłonięto pomnik zbrodniarza wojennego (pol.). tvp.info. [dostęp 2015-06-13].
  4. Saul Friedländer, tamże.
  5. Jean-Paul Labourdette, Dominique Auzias, „Slowacja”, Petit fute.
  6. Słowacja...
  7. Rebekah Klein-Pejšová, An Overview of the History of Jews in Slovakia, slovak-jewish-heritage.org [dostęp 2015-06-13].
  8. Ján Mlynárik, Dějiny Židů na Slovensku, Academia, Praha 2005, s. 376, ​ISBN 80-200-1301-6​.
  9. Miłka O. Malzahn, Kto się boi Żyda, "Witryna" 2005, Nr 1. (Dostęp on-line, witryna.czasopism.pl, 2015-06-13).
  10. Dariusz Wieczorek: Dlaczego nie mówi się o deportacjach słowackich Żydów?. wp.pl, 2005-01-27. [dostęp 2015-06-14].
  11. Tragedia słowackich Żydów – warsztaty na wystawie w bl. 16. pl.auschwitz.org. [dostęp 2012-01-22].
  12. Tragedia słowackich Żydów. museo.pl. [dostęp 2015-06-14].

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj