Dialekt wschodniohercegowiński

Dialekt wschodniohercegowiński[1] (serb.-chorw. istočnohercegovački dijalekt, istočnohercegovačko-krajiški dijalekt[2]) – dialekt sztokawski należący do grupy nowosztokawskich[2], używany w środkowej i wschodniej Hercegowinie aż po dolny bieg Neretwy, we wschodniej Bośni, zachodniej Serbii aż po Kraljevo i w północno-zachodniej Czarnogórze. Oprócz tego, na skutek migracji ludności w okresie osmańskim, użytkownikami dialektu wschodniohercegowińskiego są też mieszkańcy Slawonii i Baranii i terenów na zachód od rzeki Bośni[1].

Dialekty sztokawskie, w tym dialekt szumadyjsko-wojwodiński

Na dialekcie wschodniohercegowińskim oparto literacki język serbsko-chorwacki, a później też narodowe standardy bośniacki, czarnogórski, chorwacki oraz serbski. Szczególny wpływ miała gwara dubrownicka, która jeszcze w XVI wieku stała się podstawą języka literackiego kancelarii dubrownickiej[3].

Cechy językoweEdytuj

Do typowych cech fonetycznych gwar wschodniohercegowińskich należą:

  • nowosztokawska akcentuacja charakteryzująca się przesunięciem miejsca akcentu o jedną sylabę wstecz[1],
  • jekawski rozwój psł. *ě (jać), czyli do je i ije w zgłosce długiej, np. brȉjeg, cièna, śȅme < psł. *bergъ, *cěna, *sěmę[1], choć spotykane są ekawizmy, np. zȅnica, celívati[4],
  • wtórna palatalizacja spółgłosek t i d do ć i đ, np. ćȅrati, đèvōjka < psł. *těrati, *děvojьka, a także s i z, wskutek czego powstały nowe fonemy ś i ź, np. śèkira < psł. *sěkira[5],
  • zanik fonemu *χ, np. ljȅb, dȉjanije, ȕvo, mùa, rádik, grȁg wobec literackich hljȅb / hlȅb, dȉhanje, ȕho / ȕvo, mùha / mùva, rádih, grȁh[5],
  • przejście ž w r w formach typu mȍreš, mȍre na całym obszarze dialektalnym[6].

Spośród charakterystycznych cech morfologii można wymienić:

PrzypisyEdytuj

  1. a b c d Sławski 1962 ↓, s. 98.
  2. a b Okuka 2018 ↓, s. 59.
  3. Sławski 1962 ↓, s. 99-100.
  4. Okuka 2018 ↓, s. 63.
  5. a b c Sławski 1962 ↓, s. 99.
  6. Okuka 2018 ↓, s. 64.
  7. Okuka 2018 ↓, s. 66.
  8. Okuka 2018 ↓, s. 67.
  9. a b c Okuka 2018 ↓, s. 68.

BibliografiaEdytuj

  • Милош Окука: Српски дијалекти. Nowy Sad: Prometej, 2018. ISBN 978-86-515-1368-1. (serb.).
  • Franciszek Sławski: Zarys dialektologii południowosłowiańskiej. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1962.