Din-i-Ilahi

Din-i-Ilahi (Boska Wiara) – to synkretyczna religia stworzona przez najwybitniejszego z Wielkich Mogołów - Akbara (1542 - 1605). System wierzeń łączył w sobie elementy wielu religii występujących na subkontynencie indyjskim - przede wszystkim islamu i hinduizmu, ale także w mniejszym stopniu chrześcijaństwa, dżinizmu i zaratusztrianizmu[1].

Akbar - twórca nowej religii, uznawany za najwybitniejszego władcę z dynastii Mogołów.

Tło historyczneEdytuj

W przeciwieństwie do pozostałych władców z muzułmańskiej dynastii Mogołów Akbar był człowiekiem tolerancyjnym. Pomimo kronikarskich opisów sugerujących jego prozelityzm na początku panowania, Akbar wkrótce zapragnął dogłębniej poznać swoją wiarę. W tym celu stworzył ,,Dom Kultu", do którego zapraszał na spotkania czołowych teologów sufizmu (oficjalnego nurtu islamu w państwie)[2]. W toku dyskusji stało się jasne, że nawet w łonie ortodoksji występują silne różnice dotyczące nie tylko detali, ale również spraw fundamentalnych. W takiej sytuacji, w poszukiwaniu odpowiedzi na nurtujące go pytania, cesarz zdecydował się na zaproszenie do debaty przedstawicieli innych religii.

Akbar nie był prekursorem dialogu międzyreligijnego w regionie. Zdaniem Muhammada Hedayetullaha, pierwszą osobą otwarcie głoszącą konieczność dialogu pomiędzy hinduizmem i islamem, był Kabir, działający na przełomie XV i XVI wieku[3]. Jego pisma wpłynęły z kolei na rozwój tzw. ruchu Bhakti(ang.), głoszącego spójność hinduizmu i islamu na poziomie mistyki. Akbar, jednakże, poprzez swoje osobiste poparcie dla ruchów quasi-synkretycznych, dał tym nurtom szersze pole do rozwoju.

Polityka religijna AkbaraEdytuj

Dwór Akbara wkrótce stał się centrum myśli teologicznej dzięki cesarskim debatom, na które zapraszano uczonych różnych wyznań. Pochodzili oni zarówno z terenów rządzonych przez Mogołów, jak również spoza ich państwa - w spotkaniach niejednokrotnie uczestniczyli m. in. jezuici z Europy.

Oprócz tego, władca Imperium Mogolskiego wprowadził szereg reform religijnych, takich jak likwidacja podatku pogłównego dla innowierców (dżizja), zniesienie większości obostrzeń względem nie-muzułmańskiego kultu publicznego, czy rezygnacja z pobierania podatku pielgrzymkowego, nakładanego przez poprzednich muzułmańskich władców na wyznawców innych religii. Ponadto, Akbar sprzeciwiał się przymusowej konwersji jeńców na islam, jak również w pewnych przypadkach zezwalał na rekonwersję, porzucenie islamu, i tym samym powrót do dawnej religii[4]. Ponadto, Akbar niejednokrotnie wspierał wyznawców hinduizmu oraz dżinizmu w ich kulcie, na przykład poprzez odgórny zakaz (obejmujący także muzułmanów) zabijania określonych gatunków zwierząt w pewne dni.

Niezwykle tolerancyjna polityka religijna, niekiedy ocierająca się o ograniczanie pewnych swobód dla wyznawców islamu rozbudziła debatę odnośnie do osobistych przekonań religijnych Akbara. Współczesny mu historyk i teolog Abd al-Kadir Badayuni(ang.) stworzył nawet listę zarzutów i uchybień, jakich władca miał się dopuścić względem wyznawców islamu, jak również oskarżył go o odstępstwo od wiary. W późniejszej historiografii podobne podejście prezentował dwudziestowieczny brytyjski historyk Vincent Smith, który stwierdził, że w momencie powołania do życia Din-i-Ilahi, Akbar przestał być muzułmaninem. Z tą argumentacją nie zgodził się Sri Ram Sharma, który, opierając się na zapiskach chrześcijańskich misjonarzy, stwierdził, iż trzeci władca Imperium Mogołów do końca życia wykazywał szacunek dla islamu i zrozumienie dla wielu kluczowych dogmatów tej religii, jak również dla osoby Proroka[5].

Utworzenie Din-i-IlahiEdytuj

Zdaniem Sri Ram Sharmy, w świetle dostępnych nam źródeł, Din-i-Ilahi nie powinna być traktowana jako pełnoprawna religia[6]. Ów system wierzeń nie uznawał żadnych sprecyzowanych bogów ani proroków, nie istniały żadne święte teksty, zaś wiara łączyła w sobie kult przyrody, mistycyzm i wyrafinowaną filozofię. Zdaniem Sharmy, właściwszym określeniem na Din-i-Ilahi jest słowo ,,zakon" raczej niż ,,religia"[6]. W podobnym tonie wypowiadają się w tej kwestii Catherine B. Asher i Cynthia Talbot, które przyczyn błędnego zakwalifikowania Din-i-Ilahi jako religii dopatrują się w zniekształceniach translacyjnych dzieł biografa Akbara - Abu'l-Fazla(ang.)[7]. Z drugiej strony, takie pojmowanie sprawy nie jest jeszcze powszechne w obecnej historiografii i wielu historyków nadal określa system wierzeń Akbara jako religię[1].

Din-i-Illahi spotkała się z o wiele mniejszym odzewem niż przypuszczał jej założyciel, choć z drugiej strony nie podejmował on większych wysiłków w celu jej propagowania. Społeczeństwo zachowało się wobec niej biernie, zaś duchowni muzułmańscy uznali ją za bluźnierczą. Nową wiarę przyjmowali jedynie niektórzy dworacy, licząc tym samym na przypodobanie się władcy, lecz i w tym punkcie Sri Ram Sharma zwraca uwagę na brak specjalnego traktowania przez Akbara osób, które przyjęły Din-i-Ilahi[8].

Głównymi pryncypiami nowej wiary były:

  1. Jedyność Boga;
  2. Zwrot Allāhu Akbar używany jako powitanie przez wyznawców religii;
  3. Powstrzymywanie się od spożywania mięsa;
  4. Wspólne świętowanie urodzin każdego współwyznawcy;
  5. Niekrzywdzenie - wyznawcy mieli powstrzymywać się od kontaktów z rybakami, rzeźnikami, myśliwymi, itp.;
  6. Centralna pozycja Akbara w przyjmowaniu nowych wyznawców[9].

W historiografii toczy się debata dotycząca motywacji kierujących Akbarem przy kształtowaniu Din-i-Ilahi, jak również zastanawiająca się nad prawdziwością niektórych przekazów odnośnie do nowego systemu kultu. Nie jest wykluczone, że Din-i-Ilahi było jedynie wyrazem osobistych poszukiwań Akbara, jak również próbą konsolidacji jego najbliższego środowiska dworskiego, bez planów na dalsze szerzenie religii w społeczeństwie.

Po śmierci Akbara i objęciu tronu przez jego syna, Dżahangira, wszyscy wyznawcy nowej wiary natychmiast ją porzucili. Państwową religią Imperium Mogołów ponownie stał się islam, z czasem oddalający się od pryncypiów tolerancji międzyreligijnej.

PrzypisyEdytuj

  1. a b Anwarsyah Nur, The Contribution of Din-i-Ilahi towards the Life and Culture of Indian People, 2017, s. 80 (ang.).
  2. Sri Ram Sharma, The Religious Policy of the Mughal Emperors, wyd. 3, Londyn: Asia Publishing House, 1972, s. 30-33, ISBN 0-210-33935-7 (ang.).
  3. Muhammad Hedayetullah, Kabir: The Apostle of Hindu-Muslim Unity, Delhi-Varanasi-Patna 1977, ix (ang.).
  4. Sri Ram Sharma, The Religious Policy of the Mughal Emperors, wyd. 3, Londyn: Asia Publishing House, 1972, s. 36-38, ISBN 0-210-33935-7 (ang.).
  5. Sri Ram Sharma, The Religious Policy of the Mughal Emperors, wyd. 3, Londyn: Asia Publishing House, 1972, s. 56-57, ISBN 0-210-33935-7 (ang.).
  6. a b Sri Ram Sharma, The Religious Policy of the Mughal Emperors, wyd. 3, Londyn: Asia Publishing House, 1972, s. 60, ISBN 0-210-33935-7 (ang.).
  7. Cynthia Talbot, Catherine B. Asher: India before Europe. Nowy Jork: Cambridge University Press, 2006, s. 130. ISBN 978-0-521-00539-5. (ang.)
  8. Sri Ram Sharma, The Religious Policy of the Mughal Emperors, wyd. 3, Londyn: Asia Publishing House, 1972, s. 62, ISBN 0-210-33935-7 (ang.).
  9. Ghaznavii A Waheed, A Note on Din-i-Ilahi, „Journal of the Pakistan Historical Society”, 36 (4), 1988 (ang.).