Otwórz menu główne

Dmitrij Jazow

Dmitrij Timofiejewicz Jazow, ros. Дмитрий Тимофеевич Язов (ur. 8 listopada 1924 w Jazowie) – radziecki wojskowy i polityk, marszałek Związku Radzieckiego (1990), uczestnik II wojny światowej. Minister obrony ZSRR (1987–1991), członek Komitetu Centralnego KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR.

Dmitrij Jazow
Дмитрий Тимофеевич Язов
Ilustracja
Dmitrij Jazow (2013)
marszałek Związku Radzieckiego marszałek Związku Radzieckiego
Data i miejsce urodzenia 8 listopada 1924
Jazowo
Przebieg służby
Lata służby 1941–1994
Siły zbrojne Red star.svg Armia Czerwona

Communist star with golden border and red rims.svg Armia Radziecka

Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Odznaczenia
Order „Za Zasługi dla Ojczyzny” IV klasy Order Aleksandra Newskiego Order Honoru Order Lenina Order Lenina Order Rewolucji Październikowej Order Czerwonego Sztandaru Order Wojny Ojczyźnianej I klasy Order Czerwonej Gwiazdy Order „Za Służbę Ojczyźnie w Siłach Zbrojnych ZSRR” III klasy (ZSRR) Medal Żukowa Medal „Za Zasługi Bojowe” Medal 100-lecia urodzin Lenina Medal „Za wybitność w ochronie granic państwowych ZSRR” Medal „Za Obronę Leningradu” Medal „Za Zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945” Medal 20-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 30 years of victory rib.png 40 years of victory rib.png Medal 50-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941-1945 Medal jubileuszowy „60 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „65 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal jubileuszowy „70 lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945” Medal 850-lecia Moskwy Medal na Pamiątkę 300-lecia Sankt Pertersburga Medal Weterana Sił Zbrojnych ZSRR Medal za Umacnianie Braterstwa Broni Medal Za Zagospodarowywanie Dziewiczych Ziem 30 years saf rib.png 40 years saf rib.png 50 years saf rib.png 60 years saf rib.png 70 years saf rib.png Medal 250-lecia LeningraduMedal Za nienaganną służbę I klasy Medal Za nienaganną służbę II klasy Order Scharnhorsta Order Zasługi Cywilnej Order Czerwonego Sztandaru (Czechosłowacja) Order Czerwonego Sztandaru (Afganistan) Order „Przyjaźni Narodów” Medal „20 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” Medal „50 lat Mongolskiej Rewolucji Ludowej” Medal „50 lat Mongolskiej Armii Ludowej” Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” Medal „Za Umocnienie Braterstwa Broni”

Spis treści

ŻyciorysEdytuj

W listopadzie 1941 wstąpił do Armii Czerwonej[1]. Od sierpnia 1942 walczył jako dowódca plutonu oraz zastępca dowódcy kompanii na Froncie Wołchowskim oraz Froncie Leningradzkim. Brał udział w obronie Leningradu, a także w operacjach ofensywnych wojsk radzieckich w krajach bałtyckich i blokadzie wojsk niemieckich w Kurlandii[2]. Po zakończeniu wojny pozostał w szeregach armii robiąc karierę wojskową. Od stycznia 1946 do października 1953 był dowódcą kompanii. W 1956 ukończył Akademię Wojskową im. Michaiła Frunzego. Następnie został mianowany dowódcą batalionu. Od października 1958 do sierpnia 1961 był starszym oficerem w Zarządzie Szkolenia Bojowego Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. Od października 1961 do września 1963 był dowódca 197 Gwardyjskiego Pułku Zmotoryzowanego wchodzącego w skład 64 Gwardyjskiej Dywizji Zmotoryzowanej, który brał udział w Operacji „Anadyr” w czasie Kryzysu kubańskiego. Następnie do sierpnia 1965 był szefem wydziału planowania i szkolenia ogólnowojskowego w sztabie Leningradzkiego Okręgu Wojskowego. Od października 1967 do marca 1971 dowodził 122 Gwardyjską Dywizją Zmotoryzowaną. Od marca 1971 do stycznia 1973 był dowódcą korpusu armijnego. Od stycznia 1973 do maja 1974 dowódca 4 Armii Ogólnowojskowej w Baku. W 1976 ukończył Wojskową Akademię Sztabu Generalnego.

Od maja 1974 do października 1976 szef I Zarządu w Głównym Zarządzie Kadr Ministerstwa Obrony ZSRR. Od października 1976 do stycznia 1979 był I zastępcą dowódcy Dalekowschodniego Okręgu Wojskowego. Od stycznia 1979 do listopada 1980 dowódca Centralnej Grupy Wojsk w Czechosłowacji. Od listopada 1980 do czerwca 1984 był dowódca Środkowoazjatyckiego Okręgu Wojskowego. Od czerwca 1984 do stycznia 1987 dowodził Dalekowschodnim Okręgiem Wojskowym. Od stycznia 1987 do maja 1987 był zastępca ministra obrony ZSRR ds. kadr – szef Głównego Zarządu Kadr Ministerstwa Obrony ZSRR.

30 maja 1987 został mianowany ministrem obrony ZSRR, zwolniony z tego stanowiska został 22 sierpnia 1991. Za jego kadencji doszło do zakończenia wojny w Afganistanie i wycofania stamtąd wojsk radzieckich.

Był przeciwnikiem pieriestrojki i przyłączył się do organizacji puczu moskiewskiego przeciwko reformatorskim władzom ZSRR (na czele z Michaiłem Gorbaczowem)[3]. Puczyści z 18 na 19 sierpnia 1991 aresztowali prezydenta Michaiła Gorbaczowa, ogłosili przejęcie władzy, ale wskutek braku wystarczającego poparcia, nawet w armii, zostali wkrótce obaleni i aresztowani. Jazow trafił do więzienia, jednak dzięki amnestii z 23 lutego 1994 został zwolniony i odzyskał wojskową emeryturę[4].

Po przejściu na emeryturę był przez pewien czas głównym doradcą wojskowym Głównej Dyrekcji Międzynarodowej Współpracy Wojskowej Rosyjskiego Ministerstwa Obrony, a także głównym doradcą i doradcą szefa Wojskowej Akademii Sztabu Generalnego. W latach 2000–2010 był przewodniczącym Komitetu Pamięci Marszałka Związku Radzieckiego G. K. Żukowa. Od 2010 jest członkiem prezydium komitetu[5][6].

 
Dmitrij Jazow (1941)

W styczniu 2016 prokuratura generalna Litwy oskarżyła marszałka Dmitrija Jazowa o zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości. Według śledczych w 1990 Jazow utworzył "organizację przestępczą, której celem było przejęcie władzy na Litwie, a także zmuszenie tego kraju do powrotu do Związku Radzieckiego"[7][8].

 
Marszałek Dmitrij Jazow podczas wizyty w Stanach Zjednoczonych w 1989

Kariera politycznaEdytuj

W latach 1944–1991 należał do WKP(b) i KPZR. Od czerwca 1987 członek KC KPZR, deputowany do Rady Najwyższej ZSRR w latach 1979–1989. W marcu 1990 został członkiem Rady Prezydenckiej przy Michaile Gorbaczowie.

AwanseEdytuj

OdznaczeniaEdytuj

Radzieckie i rosyjskieEdytuj

 
Dmitrij Jazow wraz z prezydentem Dmitrijem Miedwiediewem (2009)
 
Dmitrij Jazow obchodzący swoje 90. urodziny, obok prezydent Władimir Putin (2014)

ZagraniczneEdytuj

  • Order Scharnhorsta (NRD)
  • Order Zasługi Cywilnej (Syria)
  • Order Czerwonego Sztandaru (Czechosłowacja)
  • Order Czerwonego Sztandaru (Demokratyczna Republika Afganistanu)
  • Order „Przyjaźni Narodów” (Demokratyczna Republika Afganistanu)
  • Medal „20 lat niepodległości Republiki Kazachstanu” (Kazachstan)
  • Medal „40 lat zwycięstwa nad Chałchin-Goł” (Mongolia)
  • Medal „50 lat Mongolskiej Rewolucji Ludowej” (Mongolia)
  • Medal „50 lat Mongolskiej Armii Ludowej” (Mongolia)
  • Medal „30 lat zwycięstwa nad militarystyczną Japonią” (Mongolia)
  • Medal „Za Umocnienie Braterstwa Broni” (Bułgaria)

PrzypisyEdytuj

  1. Последний маршал СССР Язов оценил реформы Горбачева, Сердюкова и Шойгу, www.mk.ru [dostęp 2019-03-03].
  2. Дмитрий Язов, mkpu.ru [dostęp 2019-03-03].
  3. Дмитрий Язов - Август 1991. Где была армия - чтение книги онлайн, web.archive.org, 8 maja 2016 [dostęp 2019-03-03] [zarchiwizowane z adresu 2016-05-08].
  4. Ostatni żyjący marszałek ZSRR nagrodzony przez Putina, www.tvp.info [dostęp 2019-03-03].
  5. Маршалу Советского Союза Дмитрию Язову — 90 лет: Министерство обороны Российской Федерации, function.mil.ru [dostęp 2019-03-03].
  6. Президиум Комитета, zhukov-marshal.narod.ru [dostęp 2019-03-03].
  7. Były minister obrony ZSRR oskarżony o zbrodnie wojenne, TVN24.pl [dostęp 2019-03-03].
  8. Sprawa 13 stycznia: Prokuratura żąda dożywocia dla Jazowa, Wiadomości Znad Wilii [dostęp 2019-03-03].
  9. Владимир Путин поздравил Дмитрия Язова с 90-летием, Президент России [dostęp 2019-01-16] (ros.).
  10. Ostatni marszałek ZSRR z orderem od Władimira Putina, wiadomosci.dziennik.pl [dostęp 2019-03-03].
  11. Putin osobiście nagrodził marszałka ZSSR Dmitrija Jazowa, Onet Wiadomości, 8 listopada 2014 [dostęp 2019-03-03].
  12. Путин наградил участника ГКЧП Дмитрия Язова орденом Почета, NEWSru.com, 17 listopada 2004 [dostęp 2019-01-16].

BibliografiaEdytuj

  • Bolesław Potyrała, Hieronim Szczegóła, Czerwoni marszałkowie. Elita Armii Radzieckiej 1935-1991, Zielona Góra: Wyd. WSP im. Tadeusza Kotarbińskiego, 1997, ISBN 83-86832-23-1.
  • Bolesław Potyrała, Władysław Szlufik, Who is who? Trzygwiazdkowi generałowie i admirałowie radzieckich sił zbrojnych z lat 1940-1991, Częstochowa: WSP, 2001, ISBN 83-7098-662-5.