Dobrcz

wieś w województwie kujawsko-pomorskim

Dobrcz – (niem. Dobsch, 1942–1945 Dauben) wieś w Polsce, położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie bydgoskim, w gminie Dobrcz.

Dobrcz
wieś
Ilustracja
Kościół pw. św. Wawrzyńca
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Powiat

bydgoski

Gmina

Dobrcz

Wysokość

90 m n.p.m.

Liczba ludności (2023)

1991[2]

Strefa numeracyjna

52

Kod pocztowy

86-022[3]

Tablice rejestracyjne

CBY

SIMC

0084356

Położenie na mapie gminy Dobrcz
Mapa konturowa gminy Dobrcz, w centrum znajduje się punkt z opisem „Dobrcz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, u góry znajduje się punkt z opisem „Dobrcz”
Położenie na mapie województwa kujawsko-pomorskiego
Mapa konturowa województwa kujawsko-pomorskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Dobrcz”
Położenie na mapie powiatu bydgoskiego
Mapa konturowa powiatu bydgoskiego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Dobrcz”
Ziemia53°15′58″N 18°08′41″E/53,266111 18,144722[1]

Dobrcz jest miejscowością położoną około 18 km na północny wschód od Bydgoszczy.

Nazwa wywodzi się od imienia Dobrek będącego skróceniem imienia Dobrociech, Dobrogost. w dokumentach używano nazw: Dobrech, Dobrxe, w wieku XIV Dobrz, wiek XVIII to Dubrcz i Dubrszcz. W XIX wieku ustaliła się nazwa Dóbrcz, która była powszechnie używana jeszcze w XX wieku.

Natomiast podczas zaboru pruskiego używano nazwy Dobsch.

Od XII wieku Dobrcz jest siedzibą parafii św. Wawrzyńca[4].

Dobrcz przechodził różne koleje losu. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 24 czerwca 1213 roku[5], kiedy to kanclerz Iwo Odrowąż odziedziczoną po rodzicach wieś darował klasztorowi cysterskiemu. Z 1242 roku pochodzi potwierdzenie tej darowizny przez księcia kujawskiego Kazimierza.

W drugiej połowie XIII wieku powstało nowe opactwo cysterskie w Byszewie. Było ono filią klasztoru sulejowskiego. Na jego uposażenie przeznaczono między innymi Dobrcz. Niedługo po przejęciu wsi przez cystersów, bo już w 1286 roku książę pomorski Mszczuj nadał tej wsi szeroki immunitet ekonomiczny i sądowy. Nadanie to zwalniało ludność z obowiązku udziału w wyprawach wojennych. Częściowo znosił obowiązek stróży, zwalniał ludność z obowiązków budowy i naprawy grodów oraz zniósł opłaty połowowe i mostowe. Immunitet sądowy zwalniał ludność od wszystkich sadów świeckich.

Po nadaniu księcia pomorskiego Dobrcz pozostawał w rękach cystersów jeszcze dwa lata. W roku 1288 opat Engelbert przeprowadził transakcję z biskupem kujawskim Wisławem. Polegała ona na oddaniu Dobrcza wraz z dziesięciną w zamian za tereny obecnego Koronowa, nazywanego wtedy Smeysche. Zamianę tę potwierdził książę Mszczuj w 1292 roku. W ten sposób wieś przeszła w posiadanie biskupów włocławskich i była ich własnością aż do XVI wieku. Dopiero wtedy biskup Wincenty Przerembski przeznaczył Dobrcz z okolicznymi wioskami na uposażenie dla biskupa pomocniczego. W 1557 roku właścicielem Dobrcza był biskupem pomocniczym Jan Wysscheczki. Wieś pozostała w rękach biskupów pomocniczych do 1576 roku, kiedy to biskup Stanisław Karnkowski ofiarował ją kapitule włocławskiej. Przy kapitule włocławskiej Dobrcz pozostał aż do sekularyzacji w XIX wieku.

Po pierwszym rozbiorze Polski w 1772 roku Dobrcz roku znalazł się w zaborze pruskim. Pozostał w nim aż do przyłączenia Pomorza do odrodzonej Ojczyzny w 1920 roku. Mieszkańcy wsi brali udział i ginęli na frontach I i II wojny światowej.

W 1934 roku ustanowiono Gminę Dobrcz.

Na początku II wojny światowej, 9 października 1939 roku wojska niemieckie rozstrzelały w Dobrczu około 800 osób[6]. Nie zdołano ustalić imiennej listy rozstrzelanych. Zwłoki zostały spalone przez hitlerowców.

Tuż po wojnie w 1945 roku powrócono do organizowania życia wiejskiego i gminnego. W latach 70. oddano do użytku nowy budynek Ochotniczej Straży Pożarnej i Ośrodka Zdrowia.

Podczas okresu przełomu ustrojowego działały lokalne struktury „Solidarności”. W latach 90. wybudowano nową szkołę, a w czerwcu 2006 roku otwarto wyremontowany budynek Gminnej Biblioteki Publicznej, natomiast w roku 2009 oddano do użytku kompleks Boisk Orlik przy szkole w Dobrczu, a od 2013 została uruchomiona w Dobrczu całodobowa pomoc z dyżurem karetki pogotowia.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Dobrcz, po reformie w 1973 należy i jest siedzibą gminy Dobrcz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

Pomniki przyrody

edytuj

W miejscowości rosły 2 pomniki przyrody[7]:

Nr Forma Nazwa Sztuk Obwód powołanie - zniesienie [cm] Lokalizacja Rok powołania Rok zniesienia Zdjęcie
1. Lipa drobnolistna pojedyncze drzewo 1 350 - b.d. w pobliżu kościoła 1991 2017  
2. Kasztanowiec zwyczajny grupa drzew 2 320, 330 - 360, 420 na cmentarzu katolickim 1991 2017  

Przypisy

edytuj
  1. Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 24687
  2. BIP - Urząd Gminy Dobrcz: Lokalizacja i charakterystyka G [online], bip.net.pl [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  3. Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 230 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  4. Dobrcz – Parafia pw. św. Wawrzyńca. diecezja.bydgoszcz.pl. [dostęp 2017-05-04].
  5. AGAD, Zb. dok. perg. nr 7214. f.polska.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-08)]., Iwo, kanclerz polski, nadaje klasztorowi cystersów w Sulejowie włość Dóbrcz..
  6. Kazimierz Leszczyński "Eksterminacja ludności na ziemiach polskich wcielonych do Rzeszy" (wykaz miejscowości z terenów polskich przyłączonych do Rzeszy, w których okupant niemiecki dokonywał eksterminacji ludności, sporządzony na podstawie materiałów Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce). W: Eksterminacja ludności w Polsce w czasie okupacji niemieckiej 1939-1945. Poznań, Warszawa: Wydawnictwo Zachodnie, 1962, s. 71.
  7. Rozporządzenie nr 11/91 Wojewody Bydgoskiego z dnia 1 lipca 1991 roku.

Linki zewnętrzne

edytuj