Dom firmy Gebethner i Wolff w Warszawie

Dom firmy Gebethner i Wolff – nieistniejąca kamienica wzniesiona dla firmy wydawniczej Gebethner i Wolff, położona w Warszawie na rogu ulic Zgoda 12 i Sienkiewicza 9 (dawniej Nowo-Sienna).

Dom firmy Gebethner i Wolff w Warszawie
Ilustracja
Dom firmy Gebethner i Wolff
Państwo  Polska
Województwo  mazowieckie
Miejscowość Warszawa
Adres ul. Zgoda 12, ul. Sienkiewicza 9
Typ budynku kamienica
Styl architektoniczny eklektyzm
Architekt Bronisław Brochwicz-Rogoyski
Rozpoczęcie budowy 1904
Ukończenie budowy 1906
Zniszczono 1944, koniec lat 1950.
Odbudowano po 1945
Pierwszy właściciel Gebethner i Wolff
Położenie na mapie Warszawy
Mapa lokalizacyjna Warszawy
Miejsce gdzie znajdował się budynek
Miejsce gdzie znajdował się budynek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Miejsce gdzie znajdował się budynek
Miejsce gdzie znajdował się budynek
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Miejsce gdzie znajdował się budynek
Miejsce gdzie znajdował się budynek
Ziemia52°14′02″N 21°00′40″E/52,233889 21,011111

Historia i architekturaEdytuj

Kamienica została zaprojektowana przez Bronisława Brochwicza-Rogoyskiego i zbudowana w latach 1904–1906[1]. Architekturę budynku cechowała silna ekspresja, bogactwo inwencji i rozmaitość form. Architekt zastosował zmodernizowane formy późnego gotyku i renesansu, upodobniając budynek do malowniczego zamku[2]. Elewacje w dolnej partii wyłożone zostały ciosami z piaskowca w różnych odcieniach[3]. Kamienica Gebethnera i Wolffa mogła uzyskać malowniczą formę dzięki usytuowaniu na trójkątnej działce. Otrzymała dwie elewacje frontowe oraz wyniosłą, ośmiokondygnacyjną wieżę w narożniku[1], stanowiącą akcent wysokościowy dla całej okolicy[2]. Wieża ta była bodaj najbardziej efektownym rozwiązaniem tego rodzaju w Warszawie. Miała też dość osobliwą konstrukcję – z jednej strony wsparta była nie na murze, lecz na potężnym, metalowym słupie[3].

Na jesieni 1905 kamienica była zbudowana w stanie surowym, a w kwietniu 1906 została oddana do użytku. Na jej parterze mieściła się księgarnia, wyżej zaś mieściły się biura i wydawnictwo firmy Gebethner i Wolff – jednego z największych domów wydawniczych w Polsce[4]. Jego nakładem ukazywały się nie tylko książki, lecz również tak poczytne tytuły jak „Tygodnik Illustrowany” czy „Kurier Warszawski”. Na piętrach kamienicy ulokowano również mieszkania, po trzy na kondygnacji. Prowadziła do nich reprezentacyjna główna klatka schodowa z wejściem z bramy i z białymi, marmurowymi schodami oraz z windą elektryczną. Pierwotnie planowano też windy towarowe w klatkach kuchennych. Zrezygnowano z nich jednak, gdyż w 1906 rozwiązanie to uznano za zbyt drogie. W całym budynku wszystkie pokoje reprezentacyjne umieszczono od strony ulic, zaś kuchnie, łazienki, służbówki, klatki schodowe – od strony małego podwórka–studni[1].

19 grudnia 1908 brat Mohammada Aliego Szaha Kadżara, książę perski Salar-ed-Doule, który miesiąc wcześniej przeprowadził się do Warszawy, zwiedził zakłady księgarskie firmy[5].

Pod koniec września 1939 górna część wieży oraz dach kamienicy został spalony, a podczas powstania warszawskiego gmach został zniszczony.

Po zakończeniu II wojny światowej jej ruiny zostały zabezpieczone, a następnie odbudowane (z wyjątkiem narożnej wieży) przez właścicieli. Otwarto także dawną księgarnię firmową. Mimo to kamienica pod koniec lat 50-tych decyzją BOS została wyburzona[6], a na jej miejscu zbudowano blok mieszkalny, na parterze którego ulokowano księgarnię „Nike”[2].

PrzypisyEdytuj

  1. a b c Jerzy Stanisław Majewski: Zgoda 12. [dostęp 2012-04-09].
  2. a b c Tadeusz Stefan Jaroszewski. Pożegnania z zabytkami Warszawy. „Spotkania z Zabytkami”. Nr 2 (20). s. 13. 
  3. a b Jerzy Stanisław Majewski: Zgoda 12. [dostęp 2012-04-09].
  4. Krzysztof Jóźwiak: Gebethner i spółka: Historia wielkiego wydawnictwa. rp.pl, 2017-11-19. [dostęp 2020-06-17].
  5. Książe perski w Warszawie.. „Nowości Ilustrowane”, s. 4, 23, 1908-12-26. Stanisław Lipiński – redaktor naczelny. Kraków. [dostęp 2020-06-17]. 
  6. Artur Bojarski, „Z kilofem na kariatydę. Jak nie odbudowano Warszawy”, Książka i Wiedza, 2013

BibliografiaEdytuj

Linki zewnętrzneEdytuj