Dragoslav Draža Marković

Dragoslav Draža Marković, serb. Драгослав Дража Марковић (ur. 1920, zm. 2005) – jugosłowiański polityk i działacz komunistyczny, uczestnik walk narodowowyzwoleńczych w Jugosławii w czasie II wojny światowej, działacz społeczno-polityczny w Socjalistycznej Federacyjnej Republice Jugosławii i Serbii, bohater pracy socjalistycznej.

Dragoslav Draža Marković
Драгослав Дража Марковић
Data i miejsce urodzenia 28 czerwca 1920
Sopot, Królestwo SHS
Data i miejsce śmierci 20 kwietnia 2005
Belgrad, Serbia i Czarnogóra
Przebieg służby
Lata służby 1941–1945
Siły zbrojne Narodowa Armia Wyzwolenia Jugosławii
Stanowiska zastępca komisarza jednostki partyzanckiej
Główne wojny i bitwy II wojna światowa
Późniejsza praca działacz społeczny i polityczny
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Imperium Brytyjskiego od 1936 (wojskowy)Krzyż Wielki Orderu Narodowego Zasługi (Francja)

BiografiaEdytuj

Dragoslav Draža Marković urodził się 28 czerwca 1920 roku we wsi Popović niedaleko Sopotu. Jego rodzice, Milorad i Anka, byli nauczycielami. Mieli jeszcze troje dzieci - córkę Desę i dwóch synów Momčilę-Momę oraz Branka. Ojciec Milorad miał poglądy lewicowe, od 1905 roku był członkiem Serbskiej Partii Socjaldemokratycznej (SSDS), a od 1919 roku Komunistycznej Partii Jugosławii (KPJ) i delegatem na jej Drugi Kongres w Vukovarze. Po zdelegalizowaniu KPJ w 1920 roku nie uczestniczył w tajnych działaniach partii, choć do końca życia pozostał przekonanym lewicowcem.

Szkołę podstawową ukończył w rodzinnej wsi, następnie uczył się w III Gimnazjum w Belgradzie. Pod wpływem lewicowego ojca i starszego brata Momo, który był wówczas jednym z przywódców organizacji partyjnej na Wydziale Medycznym Uniwersytetu w Belgradzie, przystąpił do młodzieżowej organizacji partyjnej. W 1937 roku, kiedy był uczniem ósmej klasy gimnazjum, został zatrzymany z powodu działalności komunistycznej i po trzech tygodniach spędzonych w areszcie, relegowany ze szkoły. Następnie przeniósł się do Pančeva, gdzie skończył ósmą klasę i zdał maturę. Po ukończeniu gimnazjum zapisał się na Wydział Medyczny Uniwersytetu w Belgradzie.

Na członka Związku Komunistycznej Młodzieży Jugosławii (SKOJ) został przyjęty w 1938 roku, a na członka Komunistycznej Partii Jugosławii (KPJ) w 1938 roku. W czasie studiów aktywnie uczestniczył w studenckim ruchu rewolucyjnym, gdzie do jego obowiązków należała praca z młodzieżą w szkołach średnich. Po napadzie Państw Osi na Królestwo Jugosławii w kwietniu 1941 roku chciał się zgłosić jako ochotnik, ale przeszkodziła mu w tym rychła kapitulacja. Po rozpoczęciu okupacji przeniósł się do rodzinnej wsi, gdzie włączył się do prac lokalnego komitetu KPJ. Zajmował się gromadzeniem broni oraz przygotowaniem ludności do walki. W czerwcu 1941 roku aktywnie uczestniczył w tworzeniu kosmajsko-posawskich partyzanckich oddziałów. Po osiągnięciu w sierpniu 1941 roku odpowiedniego stanu liczebnego, oddziały te zostały podzielone na dwie jednostki - Posawską i Kosmajską. W krótkim czasie zostaje zastępca komisarza politycznego kosmajskiej jednostki.

Całą wojnę spędził na terenie Kosmaja i Mladenovca, gdzie był sekretarzem Okręgowego Komitetu KPJ w Mladenovcu oraz brał udział w walkach toczonych przez kosmajskie oddziały. W 1943 roku został ranny w nogę, z którego to powodu do końca wojny był unieruchomiony.

Po wyzwoleniu Serbii w 1944 roku przeniósł się do Belgradu, gdzie został sekretarzem oraz przewodniczącym Okręgowego Komitetu Narodowowyzwoleńczego Belgradu. W 1946 roku został dyrektorem Szkoły Partyjnej przy Komitecie Centralnym Związku Komunistów Serbii. W 1947 roku został członkiem władz Ludowej Republiki Serbii  (LR Serbii), gdzie z początku powierzono mu funkcję Ministra Budownictwa, a od 1948 roku Ministra Górnictwa.

Od latach 1950-1952 był sekretarzem Powiatowego Komitetu KPS oraz przewodniczącym Ludowego Komitetu belgradzkiego rejonu, a potem sekretarzem Miejskiego Komitetu Belgradu i dyrektorem Radia Beograd. W 1954 roku został przewodniczącym Rady ds. Kultury przy Radzie Najwyższej LR Serbii, zaś w 1956 roku przewodniczącym Komisji Politycznej (Ideologicznej) przy Komitecie Centralnym Związku Komunistów Serbii.

W 1958 roku zajął stanowisko Sekretarza ds. Edukacji w Radzie Najwyższej Serbii, a w 1960 roku został wybrany na członka Najwyższego Komitetu przy Komitecie Centralnym Socjalistycznej Republiki Serbii. W latach 1963-1967 był ambasadorem SFRJ w Ludowej Republice Bułgarii. Od 1967 do 1969 roku pełnił funkcję przewodniczącego Rady Republikańskiej Skupsztyny Serbii i przewodniczącym Komisji Konstytucyjnej Serbii. Od 1969 do 1974 roku był przewodniczącym Skupsztyny Socjalistycznej Republiki Serbii, a od 1971 do 1974 roku członkiem pierwszego Prezydium SFRJ.

Kiedy w 1974 roku w oparciu o nową Konstytucję wprowadzono urząd przewodniczącego Prezydium SR Serbii, pełnił tę funkcję w latach 1974-1978. Następnie został przewodniczącym Skupsztyny Związkowej SFRJ od 1978 do 1982 roku oraz przewodniczącym Prezydium Komitetu Centralnego SKJ od 1983 do 1984 roku.

W czasie obejmowania władzy przez Slobodana Miloševića, przeciwstawiał się jego polityce i szybko przeszedł na emeryturę, w 1986 roku. Po przejściu w stan spoczynku został członkiem Rady Federacji, aż do jej likwidacji w 1990 roku. W późnych latach był jednym z największych krytyków reżymu Slobodana Miloševicia i Mirjany Marković, której był rodzonym stryjem.

Zmarł 20 kwietnia 2005 roku w Belgradzie, gdzie został również pochowany.

Otrzymał wiele orderów krajowych i zagranicznych. Wśród tych ostatnich znajduje się Order Imperium Brytyjskiego klasy Rycerza Wielkiego Krzyża, który otrzymał w 1972 roku.

RodzinaEdytuj

Cała rodzina Draže Markovicia brała udział w Wojnie Narodowowyzwoleńczej. Ojciec Milorad, który w 1941 roku został zmobilizowany jako podpułkownik rezerwy, czas wojny spędził w niewoli w obozie w Osnabrück w Niemczech. Był również uczestnikiem Wojen Bałkańskich oraz I wojnie światowej.

Jego siostra Desa w czasie studiów należała do rewolucyjnej organizacji młodzieżowej, ale z powodu choroby nie mogła przystąpić do Partyzantki. Umarła w 1942 roku w Sokobanji, gdzie przebywała u rodziny ojca. Młodszy brat Branko był żołnierzem Partyzantki, ale w tym samym 1942 roku, po aresztowaniu, został rozstrzelany w Jajincima.

Starszy brat Momčilo-Moma był członkiem pokraińskiego Komitetu KPJ na terenie Serbii i jednym z organizatorów powstania we wschodniej Serbii. Od 1943 roku był komisarzem politycznym Sztabu Głównego NOVJ oraz oddziałów partyzanckich w Serbii, a po wojnie był wysokim państwowym i partyjnym funkcjonariuszem, a ponadto Narodowym Bohaterem Jugosławii.

Małżonka Draže Markovicia, Božidarka Damnjanović Kika, była również uczestniczką Wojny Narodowowyzwoleńczej, jedną z najbardziej znanych partyzantek na terenie Kosmaja, Poznali się w partyzantce. W 1943 roku, mimo braku formalnego związku, ujawnili się Partii jako małżonkowie. Formalnie zawarli związek małżeński już po wojnie. Ze związku tego mieli syna, Milorada-Miću, który był dziennikarzem sportowym.

ŹródłaEdytuj

  • Југословенски савременици Ко је ко у Југославији. „Хронометар“, Београд 1970. година.
  • Војна енциклопедија (књига пета). Београд 1973.
  • Ацовић, Драгомир (2013). Слава и част - Одликовања међу Србима: Срби међу одликовањима. Београд: Службени гласник. ​ISBN 978-86-519-1750-2​.